ဟေမဝန်
 ဒဵုဨဝါရက် (Mount Everest) - ကၞောတ်ဒဵုသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဟေမဝန် | |
| အမည်တံမူလ | हिमालय (Himālaya) |
|---|---|
| ရးနိဂီု (Countries) | အိန္ဒိယ၊ နဳပဝ်၊ ဘူတာန်၊ ကြုက် (တိဗက်)၊ ပါကစ္စတာန် |
| တိုက် (Continent) | အာရှ |
| တင်ဂၞင်ပထဝဳ | |
| ဇမၠိင် (Length) | ၂,၄၀၀ km |
| အနာံ (Width) | ၃၅၀ km |
| ကၞောတ်ဒဵုသၠုင်အိုတ် | |
| အမည်ဒဵု | ဒဵုဨဝါရက် (Mount Everest) |
| သၠုင် (Elevation) | ၈,၈၄၈ m |
| ဘူမိဗေဒ | |
ဟေမဝန် (အင်္ဂလိက်: Himalayas) ဝွံ ဒှ်ဒဵုမပါ်ခြာလဝ် ဝါဗ္ၚအိန္ဒိယ (Indo-Gangetic Plain) ကေုာံ တိဗက်ရ။ ဝေါဟာရ "ဟေမဝန်" ဂှ် ကၠုင်နူသက္ကတ (ဟေမ = ဖဍာ်/ကလောအ်၊ အာလယ = သ္ၚိ/ဒၞာဲမံင်) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "သ္ၚိဖဍာ်" ရ။ ဒဵုဏအ်ဝွံ နွံကဵုကၞောတ်ဒဵု မသၠုင်တိုန်အာ လတူဗလးၜဳ ၈,၀၀၀ မဳတာ ပြင် (၁၄) မတုဲ ဒှ်ဒၞာဲကိစ္စဇၞော် သွက်ဂီုကံပတ်ဝန်းကျင်ဂၠးတိရ။
ဘူမိဗေဒ ကေုာံ ပွမကတဵုဒှ် (Geology and Formation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟေမဝန်ဝွံ ဒှ်ဒဵုမနွံကဵုအာယုဏအ်အောန်အိုတ် (Youngest mountain range) မွဲရ။
- Plate Tectonics: ၜိုတ် ၄၀-၅၀ ပြာက္ကဋ်သၞာံတေအ်၊ တိုက်အိန္ဒိယ (Indian Plate) ဒးဓဇက်ပိုက်ကဵု တိုက်ယူရောအေရှ (Eurasian Plate) တုဲ တိဍာ်တအ်ဂှ် စုက်တိုန်အာလတူဟေင်ရ။
- Elevation: စိုပ်ခေတ်လၟုဟ်လေဝ် ဟေမဝန်ဝွံ ဆက်သၠုင်တိုန်ဒၟံင် ၜိုတ် ၁ သေန်တီမဳတာ ဇၟာပ်သၞာံရ။
[Image showing the tectonic collision between Indian and Eurasian plates]
ဇဳဝဗေဒ ကေုာံ ပတ်ဝန်းကျင် (Ecology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဟေမဝန်ဝွံ ဒှ်ဗဟဵုသယံဇာတဍာ် သွက်မၞိဟ် ၂ ဗဳလဳယာန်ပြင်:
- တံမူလၜဳ: ၜဳဂင်္ဂါ (Ganges)၊ ၜဳအိန္ဒု (Indus)၊ ၜဳဗြဟ္မပုတ္တြ (Brahmaputra) ကေုာံ ၜဳဨရာဝတဳ (Irrawaddy - နကဵုနဲကဲတိုက်ရိုက်) တအ် စတံနူဟေမဝန်ဖအိုတ်ရ။
- Biodiversity: နွံကဵုသတ်ဂြိုဟ်တၟေင် ညံင်ရဴ ကၠဟေမဝန် (Snow Leopard)၊ ယောန် (Red Panda) ကေုာံ တၞံဂဥုဲမနွံကဵုၚုဟ်မးဂမၠိုင်။
ဆက်စပ်ကဵု အာဲကၟာဲပညာမန် ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ (Cultural Significance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဝင် ကေုာံ လိက်ပတ်မန်၊ ဟေမဝန်ဝွံ နွံကဵုအဓိပ္ပါယ် ဇြိုဟ်နက်:
- ဒၞာဲသ္ပဝိပဿနာ: ပ္ဍဲ ဇာတ် ၅၅၀၊ ဟေမဝန်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲခမဳဣသိ၊ တၠပညာ ကေုာံ ဗောဓိသတ် တအ် မအာသ္ပဝိပဿနာဓရ်ရ။
- Birthplace of Buddha: ကျာ်တြဲဂှ် သၠးဂဗ္ဘ ပ္ဍဲဍုင်လာုမ္ဗိနဳ (Lumbini) မနွံပ္ဍဲဇိုင်ဒဵုဟေမဝန်ရ။
- Theravada & Vajrayana: ဟေမဝန်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲမထိင်ဒဝ်လဝ် ဗုဒ္ဓဘာသာ နာနာဂကူ (မပ္တံကဵု တိဗက်၊ ဘူတာန် ကေုာံ နဳပဝ်)။