အက္ခရ်
| Alphabet အက္ခရ်ဝွံ ဒှ်သင်္ကေတ မစကာ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ ရမ္သာင် အရေဝ်ဘာသာမွဲရ | |
| အဓိပ္ပါယ် | သင်္ကေတ မလိက် သွက်ဂွံချူ |
|---|---|
| ဂကူ အဓိက | အက္ခရာ၊ အဗူဂဳဒါ (Abugida)၊ လဝ်ဂဝ်ဂရာမ် |
| တမ်မူလ အဓိက | အဳဂျေပ် (Egypt)၊ ဖဳနဳယှာ၊ ဗြဟ္မဳ (Brahmi) |
| အရာမဆက်စပ် | အရေဝ်ဘာသာ၊ သၞောတ်ဝ်မလိက်၊ ရမ္သာင် |
အက္ခရ် ဟွံသေင်မ္ဂး မလိက် (အၚ်္ဂလိက်: Alphabet / Letter / Akshara) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လဒက်ပ္တန် သင်္ကေတ (Symbols) ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ်မလိက် မစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု သၞောတ်ဝ် သွက်ဂွံ ပစၞးကဵု ရမ္သာင် (Phonemes) မဟီုဂး ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဆက်ဆောံရေင်သကအ်ရ။[၁]
ဝေါဟာရ "အက္ခရ်" ဝွံ ကၠုင်နူ အရေဝ် ပါဠိ ကေုာံ သံသကြိုတ် "အက္ခရ" (Akṣara) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "အရာမဟွံလီုလာ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "အရာမတန်ကြန်" ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မဟီုဂးလဝ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ လီုကၠေအ်အာ လောဲသွာမာန်ကီုလေဝ်၊ ယဝ်ရ စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု အက္ခရ်မ္ဂး ဍေံတန်တဴ တိင်ဇၟောဝ်အာ အဆက်ဆက်ရ။
ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ ဖန်ဗဒှ် သၞောတ်ဝ် အက္ခရ်ဏီဂှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် စကာ ရုပ်ပါန်ခဳ (Pictograms) ကေုာံ ရုပ်သင်္ကေတ (Logograms) သွက်ဂွံ ချူစၟတ်သမ္တီ ပရူပရာတအ်ရ (ဥပမာ - မလိက် အဳဂျေပ် တြေံ Hieroglyphs)။
ဆဂး သၞောတ်ဝ် အက္ခရ် မဒုင်သဇိုင် လတူ ရမ္သာင်ဇေတ်တ် (Phonetic alphabet) ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲခေတ် ဖဳနဳယှာ (Phoenician alphabet) ပ္ဍဲၜိုတ် ၁၀၅၀ သၞာံ ဘဳသဳ (BC) တေအ်ရ။ နူကဵု မလိက် ဖဳနဳယှာ ဏအ်မွဲကဆံင် ပြံင်လှာဲ ကတဵုဒှ်အာ အက္ခရ် ဂရိတ် (Greek)၊ လေတ္တေန် (Latin) ကေုာံ အာရပ် (Arabic) မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။[၂]
သွက် ရးအာရှမ္ဂး သၞောတ်ဝ်မလိက် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု မလိက်မန်၊ မလိက်ဗၟာ၊ မလိက်သေံ ကေုာံ မလိက်ဒေဝနာဂရဳ (Devanagari) မစကာ ပ္ဍဲအရေဝ်ဟိန္ဒဳတအ်ဝွံ ပြံင်လှာဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု မလိက် ဗြဟ္မဳ (Brahmi script) မစကာလဝ် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ခေတ်တြေံရ။
ဂကူ သၞောတ်ဝ် မလိက်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂၠးတိဏအ် စကာဒၟံင် သၞောတ်ဝ် အက္ခရ် မလိက် (Writing systems) အဓိက (၃) သာ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ-
၁။ အဗူဂဳဒါ (Abugida / Akshara system)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်သၞောတ်ဝ် မဒုင်သဇိုင် လတူ ဗျည် (Consonants) နဒဒှ် တမ်တုဲ၊ သွိုရ် (Vowels) တအ်ဂှ် ဒးစုတ် ဗွဲလတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး လက္ကရဴ ဗျည်ဂှ်ရ။ မလိက် ဂကူအာရှ ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု မလိက်မန် ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ရ။ (ဥပမာ - က၊ ကာ၊ ကိ၊ ကဳ)။
၂။ အက္ခရာ ဍိုက်ပေင် (True Alphabet)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်သၞောတ်ဝ် မၞုံကဵု သင်္ကေတ သွက် ဗျည် ကေုာံ သွိုရ် တၞဟ်ခြာ သၟဟ်သၟဟ်ရ။ သွိုရ်တအ်ဂှ် ဟွံဒး ဗွဲလတူ ဟွံသေင်မ္ဂး သၟဝ် ဗျည်တုဲ ချူရံင်ရေင်အာ ညံင်ရဴ ဗျည်ကီုရ။ (ဥပမာ - အက္ခရ် အင်္ဂလိက် မၞုံကဵု သွိုရ် A, E, I, O, U)။
၃။ လဝ်ဂဝ်ဂရာမ် (Logogram)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သင်္ကေတ မလိက်မွဲမဂှ် ဍေံဟွံပစၞးကဵု ရမ္သာင်တုဲ၊ ဍေံပစၞးကဵု မဝေါဟာရ ဟွံသေင်မ္ဂး အဓိပ္ပါယ် မွဲမ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ (ဥပမာ - မလိက်ကြုက် Chinese characters)။[၃]
တင်ကိစ္စဇၞော်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အက္ခရ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက် လဒက်ပ္တန် ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ်ရ။ နကဵု ပွမစကာ အက္ခရ်ဂှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် မာန်ကၠောန်ဗဒှ် လိက်ပတ်၊ ချူစၟတ်သမ္တီ ဝင်၊ ဥပဒေ၊ တင်ဂၞင် သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်ကွတ်ပညာ တၞဟ်တအ် သွက် မၞိဟ်တေအ် မွဲအဆက်ကဵု မွဲအဆက် ဂွံဆက်လ္ၚတ်မာန်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သၞောတ်ဝ်မလိက် (Writing system)
- အရေဝ်ဘာသာ (Language)
- မလိက်မန်
- လိက်ပတ်