အက္ခရ်မန်
| ဂကူ (Type) | အဗူဂိဒါ (Abugida) | ||
|---|---|---|---|
| scope="row" | scope="row" | scope="row"
အဆက်အစပ် |
scope="row" |
အက္ခရ်မန် (အၚ်္ဂလိက်: Mon Script) ဝွံ ဒှ်သၞောတ်အက္ခရ် မဒုင်သဇိုင်လတူ အက္ခရ်ဗြဟ္မီ (Brahmi) နူကဵုအိန္ဒိယသၠုင်ကျာတုဲ၊ ဒှ်သၞောတ်အက္ခရ် မနွံကဵုသြဇာအဓိက ပ္ဍဲအရာမဖန်ဗဒှ် ယေန်သၞာင်လိက်ပတ် ပ္ဍဲဒေသအဂၞု (Mainland Southeast Asia) ရ။ အက္ခရ်မန်ဝွံ စကတဵုဒှ်လဝ် နူခေတ်ဒွါရဝတဳ (ၜိုတ် ၆ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳ) တုဲ၊ ဒှ်တမ်မူလ သွက်အက္ခရ်ဗၟာ၊ အက္ခရ်သေံ၊ အက္ခရ်လဴ ကေုာံ အက္ခရ်ဂကူတၞဟ်ဟ် ပ္ဍဲဒေသဏအ်ရ။
ဗီုပြင်အက္ခရ် (Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အက္ခရ်မန်ဝွံ ဒှ်သၞောတ် "အဗူဂိဒါ" (Abugida) မတွံဂး ဗျည်မွဲမွဲမ္ဂး နွံကဵုရမ္သာင်သဇိုင် (Inherent vowel) အလဵုအလဵုရ။ သွက်ဂွံပြံင်လှာဲရမ္သာင်မ္ဂး ဒးသုင်စောဲ လက်သဏ်သဵု (Vowel diacritics) ဂမၠိုင်ရ။
ဗျည် (Consonants)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗျည်မန် သဇိုင်နွံ ၃၅ မ (မန်ခေတ်တၟိ) တုဲ၊ ပါ်လဝ် နကဵုဂကောံရမ္သာင် ၜါသာ်ရ-
- ရမ္သာင်သာ (Clear Register): အက္ခရ်မနွံကဵုရမ္သာင် /a/ (ဥပမာ - က၊ ခ၊ စ၊ ဆ)။
- ရမ္သာင်ဇြိုင် (Breathy Register): အက္ခရ်မနွံကဵုရမ္သာင် /ea/ ဟွံသေင်မ္ဂး ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဥပမာ - ဂ၊ ဃ၊ ဇ၊ ဈ)။
သဵု (Vowels)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဵုမန်ဂမၠိုင်ဝွံ ချူစုတ် ပ္ဍဲလတူ၊ သၟဝ်၊ ဂတ ကေုာံ လက်ကရဴ ဗျည်ဂမၠိုင်ရ။ တင်တၟေင်အက္ခရ်မန်ဂှ် သဵုမွဲမမ္ဂး ဟိုတ်နူဗျည်ရမ္သာင်သာ/ဇြိုင်တုဲ ရမ္သာင်တိတ်မာန် ၜါဗီုရ။
ဝင်ပရေင်ပြံင်လှာဲ (History)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ခေတ်တမၠာ (၆-၁၁ ဗွဝ်ကၠံ): အက္ခရ်မန် စတမ်နူအက္ခရ်ပလ္လဝ (Pallava) တုဲ၊ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ခေတ်ဒွါရဝတဳ (ဍုင်သေံလၟုဟ်) ကေုာံ ဍုင်သဓီု။ ဗီုပြင်အက္ခရ်ခေတ်ဏအ် ဂွံဆဵုကေတ် နကဵုဗီုပြင် "မလိက်ထံင်" (Square script)။
- ခေတ်ဟံသာဝတဳ (၁၃-၁၆ ဗွဝ်ကၠံ): ဗီုပြင်အက္ခရ် စပြံင်လှာဲကၠုင် နဒဒှ် "မလိက်ကၟအ်" (Cursive/Round script) ညံင်ဂွံချူလောဲသွာ လတူသၠရိုတ်ရ။
- ခေတ်လၟုဟ်: အက္ခရ်မန်ဝွံ ထိင်ဓရတ်လဝ် ဗီုပြင်မလိက်ကၟအ် တုဲ၊ သုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲပရေင်သာသနာ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ပရေင်ဆက်စၠောအ် အလုံဂကူမန်ရ။
သၞောတ်ရိုက်လိက် (Digital Representation)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ်ဒဳဂျဳတဝ် အက္ခရ်မန် ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသၞောတ် ယူနဳကုဒ် (Unicode) အပ္ဍဲ Myanmar Block (U+1000–U+109F) ရ။
- သၞောတ်ရိုက်လိက်: ညးသုင်စောဲမန်တအ် သုင်စောဲဒၟံင် Keyman ကေုာံ သၞောတ်ရိုက်လိက် ကဳဗုတ်မန် နေမိန် (Nemin Mon Keyboard) သွက်ဂွံရိုက်လိက်မန် လတူကောမ်ပျူတာ ကေုာံ မဝ်ဗိုင်းရ။
- ဖံင် (Fonts): ဖံင်မကိတ်ညဳ ကုယူနဳကုဒ် မပ္တံကဵု Pyidaungsu, Padauk, Mon3 တအ်ဂှ် သုင်စောဲဒၟံင် ဗွဲမလှဲလးရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Aung-Thwin, Michael (2005). The Mists of Rāmañña: The Legend that was Lower Burma. University of Hawai'i Press.
- Unicode Consortium. "Myanmar" (PDF). The Unicode Standard.