အခိင်

အခိင်
သၞောတ်ဗၜတ်	သၞောတ် အက်သ်အာင် (SI)
သင်္ကေတ	t
ဗၜတ်သဇိုင်	စက္က (s)
အတိုင်းအတာ (Dimension)	T
Extensive	Yes

အခိင် (အၚ်္ဂလိက်: Time) ဝွံ ဒှ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ရူပဗေဒ အဓိကမွဲတုဲ၊ ဒှ် အရာမဆက်စပ် ကု လၟေင် အကာဲအရာ မက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ အတိက် (Past)၊ မက္တဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲ ပစ္စုပ္ပန် (Present) ကေုာံ မသ္ဂောအ်က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ အနာဂတ် (Future) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ပရေင်သိပ္ပံ ကေုာံ နှိုတ်မၞိဟ်မ္ဂး အခိင်ဝွံ ဒှ် သဇိုင် သွက်ဂွံ ဗၜတ် လလအ်၊ အခိင်ကာလ ကေုာံ ပြံင်လှာဲဂမၠိုင် ရ။

ပရေင်ဗၜတ် ကေုာံ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်

အခိင်ဂှ် ညးဗၜတ်လဝ် နကဵု သၞောတ်နာနာရ။ နကဵု သၞောတ်ဗၜတ်အခိင်ဂၠးတိ (SI base unit) မ္ဂး "စက္က" (Second) ဂှ် ဒှ် ဗၜတ်သဇိုင် (Base unit) ရ။

လၟေင်အခိင် မဇၞော်နူ စက္က တအ်ဂှ် ညးပိုင်ခြာလဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

၆၀ စက္က = ၁ မိနေတ်
၆၀ မိနေတ် = ၁ နာဍဳ
၂၄ နာဍဳ = ၁ တ္ၚဲ
၇ တ္ၚဲ = ၁ သတ္တဟ
၃၀ ဟွံသေင်မ္ဂး ၃၁ တ္ၚဲ = ၁ ဂိတု
၃၆၅ ဟွံသေင်မ္ဂး ၃၆၆ တ္ၚဲ = ၁ သၞာံ

သွက်ဂွံ တီ အခိင် ကေုာံ စၟတ်သမ္တီ လၟေင်တ္ၚဲဂှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ကၠောန်ဗဒှ် ကေုာံ စကာကၠုင် နာဍဳ (Clock) ကေုာံ ကြက္ကဒိန် (Calendar) နူကဵု ခေတ်တမၠာတေအ် ရ။

ပရေင်ရူပဗေဒ (Physics)

ပ္ဍဲ ပရေင်ရူပဗေဒမ္ဂး အခိင်ဂှ် ဒှ် သၜတ် (Dimension) မရနုက်ကဵုပန် မွဲကရောမ် ကု ဗလးပိသၜတ် (3D Space) ရ။

အတိုင် သဳအိုရဳ ရေလဳတဳဗဳတဳ (Theory of Relativity) မဖျေဟ်လဝ် နကဵု အစာသိပ္ပံ အာလ်ဗာတ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) မ္ဂး အခိင်ဝွံ တန်တဴဒၟံင် လတူ ဒြဟတ်ဓရောတ် (Gravity) ကေုာံ လဟိုင် (Speed) ညးမရံင်တအ်တုဲ၊ အခိင်ဂှ် ဟွံတန်ကြန် (Relative) ဟွံတုပ်သၟဟ် ညးသ္ကအ်ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲဒၞာဲ ဒြဟတ်ဓရောတ် ထတ်တ် (ဗီုကဵု Black hole) မ္ဂး အခိင်ဝွံ ကွာ်အာ သိုက်သိုက် ရ။

ဒဿန ကေုာံ လညာတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ

ပ္ဍဲကဵု လညာတ် ဒဿန ကေုာံ ဘာသာမ္ဂး အခိင်ဝွံ ဒှ်အရာ မဟွံတန်ကြန်မွဲရ။ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲ လညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာ မ္ဂး သဗ္ဗသင်္ခါရ (အရာမက္တဵုဒှ်လဝ် သီုဖအိုတ်) တအ်ဝွံ က္တဵုဒှ်၊ တန်တဴ ကေုာံ လီုလာ်အာ အတိုင်လၟေင်အခိင်တုဲ၊ ဍေဟ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဓရ် "အနိစ္စ" (Impermanence) ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်