အခေါင်အရာညာဏ်

ဝှာင်:Intellectual Property Law Concept.jpg

အခေါင်အရာညာဏ် - သၞောတ်ဝ်စဵုဒၞာ ကမၠောန်ဖန်ဗဒှ် နကဵုညာဏ်မၞိဟ်

အခေါင်အရာညာဏ် (အၚ်္ဂလိက်: Intellectual Property Rights - IPR) ဝွံ ဒှ်အခေါင်အရာ အတိုင်သၞောဝ်ဥပဒေ မကဵုလဝ် ကုပုဂ္ဂိုလ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံ မဖန်ဗဒှ်ပတိတ် အရာမွဲမွဲ နကဵုညာဏ် ကေုာံ ဝိရိယဇကုရ။ အခေါင်အရာဏအ် ကဵုအခေါင်ကု ညးမဖန်ဗဒှ် သွက်ဂွံစကာ၊ သွံရာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ကၟာတ်လဒအ် ညးတၞဟ် ညံင်ဟွံဂွံကၠတ်စကာ ကမၠောန်ဇကု ဗွဲမဗၠေတ်ဥပဒေရ။

သမၠေဟ်အဓိက အခေါင်အရာညာဏ် (Key Pillars of IPR)

၁။ မူပိုင်ခွင့် (Patents)

ဒှ်အခေါင်အရာ မစဵုဒၞာ "ပွမခၞံဗဒှ်တၟိ" (Inventions) မပ္တံကု စက်ကိရိယာ၊ နဲကဲဗဂေတ်ကမၠောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂဥုဲတၟိဂမၠိုင်။ ပ္ဍဲရးနိဂီုသေံ၊ မူပိုင်ခွင့် နွံအယုက် ၂၀ သၞာံ ရ။

၂။ အခေါင်အရာညးချူလိက် (Copyright)

ဒှ်အခေါင်အရာ မစဵုဒၞာ ကမၠောန်လိက်ပတ်၊ အနုသုခုမ၊ ဂီတ ကေုာံ သုတေသန ဂမၠိုင်။ အခေါင်အရာဏအ် ကတဵုဒှ်ဗွဲအလိုအလျောက် ကြဴနူလိက်ပရေင် ဟွံသေင်မ္ဂး လိက်အုပ်ဂှ် မံက်ဂတဝ်တုဲရ။

၃။ တံဆိပ်ဗၞိက် (Trademarks)

ဒှ်သင်္ကေတ၊ ယၟု ဟွံသေင်မ္ဂး အသာ် မစကာ သွက်ဂွံပါ်ခြာ ကပေါတ် ဟွံသေင်မ္ဂး အရင်အမြေအ် ဇကု နူညးတၞဟ် (ဥပမာ- တံဆိပ် တက္ကသိုလ်မာဟိဒလ်)။

၄။ ဒီဇိုင်းစက်မှုလက်မှု (Industrial Designs)

ဒှ်ပွမစဵုဒၞာ ဗီုပြင် ဟွံသေင်မ္ဂး ပွမကျေဝ်ဂေါဝ် ကပေါတ်နာနာ (ဥပမာ- ဗီုပြင်ဖုင်၊ ဗီုပြင်က္ၜင်)။

အခေါင်အရာညာဏ် ပ္ဍဲပညာတေဇ (IPR in Academia)

ပ္ဍဲဗွိုင် ပညာတေဇ၊ အခေါင်အရာညာဏ် ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်အစာပညာ ကေုာံ ကောန်ကတ်ပညာ Ph.D. ဂမၠိုင်-

• ပွမစဵုဒၞာ လိက်သုတေသန (Thesis/Dissertation): အခေါင်အရာညာဏ် လတူလိက်သုတေသနဇကုဂှ် နွံဒၟံင် သၟဝ်ဥပဒေ Copyright။
• ပွမကၠတ်ဗှ်လိက် (Plagiarism): ပွမစကာ ကမၠောန်ညးတၞဟ် နကဵုပွမဟွံကဵုနိဿဲ (Reference) ဂှ် ဒှ်ပွမပလီု အခေါင်အရာညာဏ် ကေုာံ စံင်ဏးပညာရ။
• Commercialization: တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် (ဥပမာ- မာဟိဒလ်) နွံကဵုရုင် TLO (Technology Licensing Office) သွက်ဂွံဗိုင်ပြောင်းလှာဲ သုတေသန ညံင်ဂွံဒှ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်။

ကဏ္ဍမင်မွဲ အခေါင်အရာညာဏ်

၁။ ရုင် DIP (Thailand): ရုင်အခေါင်အရာညာဏ် ရးနိဂီုသေံ မနွံတာလျိုင် သွက်ဂွံဒုင်တဲ ပတိုန်စရင် IP နာနာ။ ၂။ WIPO (Global): ဂကောံအခေါင်အရာညာဏ်ဂၠးကဝ် မဖျေဟ်စံင်ဏး ဥပဒေ IP အလုံဂၠးတိ။