အင်ဝ

ဍုင်အင်ဝ Inwa (Ava) ရတနာပူရ
	ဗီုရုပ် ဍုင်အင်ဝ ဘုတ်ကျာ်တြေံ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်အင်ဝ
ယၟု သၞောဝ်ရုင်	ရတနာပူရ (Ratanapura)
ရးဇၞော်/ဒေသ	ရးဇၞော်မာန္တလေ (Mandalay Region)
သၞာံ ပ္တန်ဍုင်	သၞာံ ၁၃၆၄
ညးပ္တန်ဍုင်	သၟိင်သတိုးမင်းဖျား
သၞာံ လီုလာ်	သၞာံ ၁၈၃၉ (ဟိုတ်နူ ကသဳတိ)
အကာဲအရာ လၟုဟ်	ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ
ဍုင်ဇၞော် အခိင်ကိုပ်ကၠာ	၁၃၆၄–၁၅၅၅ (ခေတ်အင်ဝ) ၁၅၉၉–၁၇၅၂ (ခေတ်တံင်ငူ) ၁၇၆၅–၁၇၈၃, ၁၈၂၁–၁၈၄၂ (ခေတ်ကုန်းဘောင်)

©အင်ဝ (အၚ်္ဂလိက်: Inwa ဟွံသေင်မ္ဂး အၚ်္ဂလိက်: Ava) ဝွံ ဒှ် ဍုင်တြေံ ကေုာံ ဒေတ ဍုင်ဇၞော် (ရာဇဌာနဳ) သွက် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၄ စဵုကဵု ဗွဝ်ကၠံ ၁၉ ရ။ ဍုင်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု ရးဇၞော်မာန္တလေ၊ မတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကဵု ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) မဆဵုစပ် ရေင်သကအ်ရ။ ယၟုတြေံဍုင်ဝွံ မကော်ခဴစ ရတနာပူရ (Ratanapura) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဍုင်ရတ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဍုင်မပေင်တဴ နကဵု ရတ်ဂမၠိုင်" ရ။

ဍုင်အင်ဝ ဝွံ ဒှ်လဝ် ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်အုပ်ဓုပ် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဍုင်ဗၟာ လုကဴ ပွိုင် ၄၀၀ သၞာံပြင်င်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲ နန် ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် လီုလာ်အာတုဲ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်လှာဲဏာ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဍုင်အင်ဝ ဂှ် သှ်ေၜက်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒေသ လ္ၚတ်ဝၚ် ကေုာံ ဒၞာဲ ပရေင်အာတရဴ မွဲရ။

ဝၚ် (History)

ပွမပ္တန်ဍုင်

ဍုင်အင်ဝ ဂှ် စပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၄ နကဵု သၟိင် သတိုးမင်းဖျား (Thadominbya) ကြဴနူ ဍုင်ပင်းယ ကဵု စစ်ကိုင်း တအ် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ပၞာန်သေံ (Shan) တအ်ရ။ ဍုင်ဝွံ ညးရုဲစှ် သြိုင်ခၞံလဝ် ပ္ဍဲကဵု တကအ်ဒမၠုင် မနွံ အကြာ ကြုင်ဨရာဝတဳ ကေုာံ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ မဒှ် ဒၞာဲ မခိုင်ကၠိုက် သွက် ပရေင်စဵုဒၞာ ပၞာန် ရ။

ခေတ် အင်ဝ

အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက် ခေတ်အင်ဝ (၁၃၆၄ - ၁၅၅၅) ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏအ်ဝွံ အင်ဝ ဒးစောဲတဴ ပၞာန် ကု ဍုင်ဟံသာဝတဳ (မဒှ် ဍုင်မန်) မကော်ခဴစ ပၞာန် ၄၀ သၞာံ (Forty Years' War) ရ။ သၟိင်အင်ဝ မပြာကတ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် ဒှ် သၟိင်မင်းခေါင် ကေုာံ ကောန်ညး မင်းရဲကျော်စွာ မဒှ် ပြိုင်ဖက် ကု သၟိင်မန် ရာဇာဓိရာဇ် ရ။ အင်ဝ ဝွံ ဗွဲကြဴ ဒးဒုင် သီကေတ် နကဵု သၟိင်သေံ နူ မိုးညှင်း ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၇ ရ။

ခေတ် တံင်ငူ ကေုာံ ကုန်းဘောင်

အင်ဝ ဝွံ ကလေင်ဒှ် ဍုင်ဇၞော် မွဲအလန်ပၠန် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်တံင်ငူ (Taungoo Dynasty) ကြဴနူ သၞာံ ၁၅၉၉ ကေုာံ ပ္ဍဲကဵု ခေတ်ကုန်းဘောင် (Konbaung Dynasty) လေဝ် သၟိင်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ကလေင်ရုဲစှ် အင်ဝ နဒဒှ် ဍုင်ဇၞော် အလန်နာနာ ကီုရ။ ဟိုတ်နူ အင်ဝ ဒှ် ရာဇဌာနဳ လံလလောန်တုဲ၊ ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာတေံမ္ဂး ဍုင်ပလိုတ်တအ် စၟတ်သမ္တီ ကော်ခဴစ ဍုင်ဗၟာ နဒဒှ် "ဍုင်အင်ဝ" (Court of Ava) ရ။

ပွမလီုလာ်

ပ္ဍဲ ဂိတုမာတ် ၂၂၊ သၞာံ ၁၈၃၉ ဂှ်၊ ဘဲကသဳတိ ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မွဲ ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဒေသ အမရပူရ ကဵု အင်ဝ ရ။ နန်၊ ဘာလကျာ်၊ စေတဳ၊ ကေုာံ တိုက်တာ သီုဖအိုတ် ကြပ်လီုလာ် လလာ်အာ အလုံမွဲဍုင်ရ။ ကြဴနူဂှ် သၟိင်သာယာဝတီ မဒှ် ဨကရာဇ် အခိင်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံကလေင်သြိုင် အင်ဝ တုဲ ပြံင်ဏာ ရာဇဌာနဳ ဇရေင် ဍုင်အမရပူရ မာန်ရ။

ပထဝဳ (Geography)

အင်ဝ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ ဍုင်မာန္တလေ ၜိုတ် ၂၁ ကဳလိုဝ်မဳတာ တုဲ တန်တဴဒၟံင် လတူ တကအ်ဒမၠုင် မခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵု ဍာ်ကြုင်ဨရာဝတဳ (Irrawaddy River) ပ္ဍဲ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ ကြုင်ဒုဋ္ဌဝတဳ (Myitnge River) ပ္ဍဲ လပါ်ဗၟံက်၊ ကေုာံ ကြုင်ပလိပ် (Myittha Canal) ပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ရ။ တိဍာ် ဒေသဏအ်ဝွံ ဟိုတ်နူ ကြုင် တွဳဗိုင်လဝ်တုဲ ဖဲသိုက် သွက် ပရေင်တဵုလွဳ ဗွဲမလောန်ရ။

ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အာတရဴ

ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် အင်ဝ ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲဒတန် လ္ၚတ်ဝၚ် မွဲတုဲ၊ ကၟုဲ အာတရဴ နူ အလုံဂၠးတိ ကၠုင်ဝေင်လ္ၚတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီ မပြာကတ်တအ်ဂှ်-

ဘာမဟာအောင်မြေဘုံစံ (မယ်နုအုတ်ကျောင်း): ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု တိုက် ကေုာံ အင်္ဂဒေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၈ နကဵု ဂၞကျာ် မယ်နု။ ဍေံဒှ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ နွံကဵု ကွတ်ဗိသုကာ မကျေဝ်ဂေါဝ်ရ။
နန်းမြင့်မျှော်စင် (Nanmyin Watchtower): ဒှ် တိုင်မျှော်စင် မနွံ သမၠုင် ၉၀ ပေ၊ မသှ်ေၜက်ဒၟံင် နူကဵု နန် ဟိုတ်နူ ဘဲကသဳတိတုဲ၊ ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ဍေံ ခစေင်ဒၟံင် တုပ်ညံင် တိုင် ပဳသာ (Leaning Tower of Pisa) ကီုရ။
ဘာဗဂါယ (Bagaya Monastery): ဒှ် ဘာလကျာ် မသြိုင်လဝ် နကဵု ဆုကျွန်း ဇေတ်တ် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၄ တုဲ၊ နွံကဵု ကွတ်ရုပ်ပါန်ခဳ ဆု မစိစောန်လောန်ရ။
ကျာ်ရတနာဆီမီး (Yadana Hsimi Pagodas): ဒှ် ဂကောံစေတဳ ကေုာံ ရုပ်ကျာ် မလီုလာ်ဒၟံင် အကြာ တၞံဆုဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒၟံင် ရီုမတ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမလောန်ရ။

ဆက်လ္ၚတ်

နိဿဲ