အဆက်လက္ကရဴ
| ကဏ္ဍ အဓိက | ဘာသာဗေဒ၊ သဒ္ဒါ၊ ဗေဒဝေါဟာရ |
|---|---|
| ဂကူ သဒ္ဒါ | အဆက်ဂမၠိုင် |
| ဒၞာဲ မဆက်စုတ် | လက္ကရဴ ဝေါဟာရ တမ် |
| မဆက်စပ် တၞဟ်ဟ် | အဆက်ကၠာ၊ အဆက်လဒေါဝ် |
အဆက်လက္ကရဴ (အၚ်္ဂလိက်: Suffix) ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဗေဒ မ္ဂး ဍေံ ဒှ် မအက္ခရ် ဟွံသေင်မ္ဂး က္ဍိုပ် မအရေဝ် မဆက် စုတ် ပ္ဍဲ လက္ကရဴ အိုတ် သွက် ဝေါဟာရ တမ် မွဲ သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် အဓိပ္ပါယ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပြံင်လှာဲ ထောအ် ကဏ္ဍ သဒ္ဒါ သွက် ဝေါဟာရ ဂှ် ရ။ အဆက်လက္ကရဴ ဏအ် ဝွံ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ အဆက်ဂမၠိုင် တုဲ၊ သၞောတ်ဝ် ပရေင် ပၠုပ် စုတ် အဆက်လက္ကရဴ ဏအ် ဂှ် ဍေံတအ် ကော်စ ပရေင် ဆက်လက္ကရဴ ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဒ္ဒါ ပါဠိ ကေုာံ သက္ကတ မ္ဂး အဆက်လက္ကရဴ တအ် ဏအ် ဂှ် ညးတအ် ကော်စ ပစ္စယ (ပစ္စည်း) ရ။
၁။ သဘဴဓရ် သဒ္ဒါ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဆက်လက္ကရဴ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဒကုတ်ဒကဴ မအရေဝ် မဟွံဗၠးၜး မွဲ ရ။ ဟီု မွဲသာ် ပၠန် မ္ဂး၊ အဆက်လက္ကရဴ တအ် ဂှ် ဍေံ တန်တဴ နကဵု အလဵု ဇကု ဍေံ ညံင်ရဴ မအရေဝ် မွဲ ဟွံမာန် တုဲ၊ ဍေံ ဒး ဍိုက်စပ် ဒၟံင် ကု ဝေါဟာရ တမ် မွဲမွဲ တွဵု ရ။ အဆက်လက္ကရဴ တအ် ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် ဍေံ ပြံင်လှာဲ ထောအ် ကဏ္ဍ မအရေဝ် ဂၠိုင် နူကဵု မပြံင်လှာဲ ထောအ် အဓိပ္ပါယ် တမ် ဍေံ ရ။
- ပရေင် ပြံင်လှာဲ ကဏ္ဍ: ကာလ စုတ် လဝ် အဆက်လက္ကရဴ မ္ဂး ဍေံ ပကဵု ညံင် ကဏ္ဍ သဒ္ဒါ မအရေဝ် ဂှ် ဂွံ ပြံင်လှာဲ အာ ရ။ ဥပမာ - နူကဵု ကြိယာ ပြံင်လှာဲ အာ နဒဒှ် နာမ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နူ နာမ် ပြံင် အာ နဒဒှ် နာမဝိသေသန ရ။
- ပရေင် ထပ်စုတ် အဓိပ္ပါယ် သဒ္ဒါ: လဆောဝ် မ္ဂး ဍေံ ထပ် စုတ် ပရေင် အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကိုန်ဨကဝစ် ကဵု ဗဟုဝစ် သွက် ဝေါဟာရ တမ် ဂှ် ရ။
၂။ အဆက်လက္ကရဴ ပ္ဍဲ ဘာသာမန် ကေုာံ ပါဠိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဘာသာမန် ပကတိ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ မသုင်စောဲ အဆက်ကၠာ ကေုာံ အဆက်လဒေါဝ် ဂၠိုင် တုဲ၊ သၞောတ်ဝ် အဆက်လက္ကရဴ ဂှ် ဟွံမွဲ ပြာကတ် သွက် အရေဝ် မန် ဇေတ်တ် ရ။ ၜိုန်ဂှ် လေဝ်၊ ဟိုတ်နူ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ပါဠိ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် တုဲ၊ သၞောတ်ဝ် အဆက်လက္ကရဴ (ပစ္စယ) မကၠုင် နူ ပါဠိ တအ် ဂှ် ပိုယ် ဂွံ ဆဵု ကေတ် မာန် ရ။
- အဆက်လက္ကရဴ "တာ" ကေုာံ "တ္တ": ဍေံ ဒှ် အဆက်လက္ကရဴ မထပ် စုတ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပရေင် အကာဲအရာ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘဴဓရ် မွဲမွဲ ရ။
* ဥပမာ - ဓမ္မ (သဘာဝ) -> ဓမ္မတာ (အခိုက်အလိုက် သဘာဝ)။
- အဆက်လက္ကရဴ ကာရိုက်: ပ္ဍဲ ပါဠိ မ္ဂး ဝိဘတ် တအ် ဍေံ ဆက် စုတ် ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ဝေါဟာရ တမ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး ကာရိုက် သဒ္ဒါ ရ။
၃။ အဆက်လက္ကရဴ ပ္ဍဲ အရေဝ် အင်္ဂလိက်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ဘာသာ အင်္ဂလိက် မ္ဂး သၞောတ်ဝ် အဆက်လက္ကရဴ ဏအ် ဍေံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် တုဲ သုင်စောဲ လဝ် ဗွဲမလှဲလး ရ။
- အဆက်လက္ကရဴ မပြံင် နာမ် (-ness, -tion): ပကဵု ညံင် ကြိယာ ဟွံသေင်မ္ဂး နာမဝိသေသန ဂွံ ဒှ် အာ နာမ်။
* ဥပမာ - Happy -> Happiness (တသိုက်)။ Act -> Action (ပရေင် ချဳဒရာင်)။
- အဆက်လက္ကရဴ မပြံင် ကြိယာ အတိတ် (-ed): ထပ် စုတ် ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ကြိယာ သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပရေင် ကမၠောန် မက္တဵုဒှ် လဝ် တုဲ။
* ဥပမာ - Walk -> Walked (ကွာ် လဝ် တုဲ)။
- အဆက်လက္ကရဴ မပြံင် ကိုန်ဗဟုဝစ် (-s, -es): ထပ် စုတ် ပ္ဍဲ လက္ကရဴ နာမ် သွက်ဂွံ ထ္ၜး လၟိဟ် မဂၠိုင် နူ မွဲ။
* ဥပမာ - Car -> Cars (ကွဳစက် ဂမၠိုင်)။
၄။ တၞဟ်ခြာ ကု အဆက် တၞဟ်ဟ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဆက်လက္ကရဴ ဝွံ ဍေံ ဟွံတုပ် ကု အဆက် တၞဟ်ဟ် မနွံ ပ္ဍဲကဵု လဒက်ပ္တန် ဗေဒဝေါဟာရ တအ် ရ။
- အဆက်ကၠာ: ဍေံ ဒှ် အဆက် မထပ် စုတ် ပ္ဍဲ ဂတ အိုတ် သွက် ဝေါဟာရ တမ် မွဲ ရ။
- အဆက်လဒေါဝ်: ဍေံ ဒှ် အဆက် မပၠုပ် စုတ် ပ္ဍဲ လဒေါဝ် ဝေါဟာရ တမ် မွဲ ရ။ (ဥပမာ - "ကၠောန်" -> "ကမၠောန်"၊ ပ္ဍဲ ဒၞာဲ ဏအ် "မ" ဂှ် ဒှ် အဆက်လဒေါဝ် ရ)။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "Suffix in Linguistics". Encyclopedia Britannica.
- Mon Grammar and Morphology, Wikipedia.