အနိစ္စ
| ဘာသာ (Religion) | ဗုဒ္ဓဘာသာ |
|---|
အနိစ္စ (ပါဠိ: Anicca ; သက္ကတ: Anitya; အၚ်္ဂလိက်: Impermanence) ဝွံ ဒှ်သဘဴဓရ် သဇိုင် ကေုာံ အဓိကအိုတ် ပ္ဍဲလညာတ်ပရမတ္ထသစ္စာ ဗုဒ္ဓဘာသာ မဒှ်ရ။ သဘဴဓရ် အနိစ္စဝွံ ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ သဗ္ဗသင်္ခါရ ဟွံသေင်မ္ဂး ရုပ်နာမ် ခန္ဓသီုဖအိုတ် မကတဵုဒှ်လဝ် နူဟိုတ်ပစ္စယတအ်ဂှ် ဟွံဗိုန်ဗတ်ခိုင်ကၠိုက်၊ ကတဵုဒှ်တုဲ လီုလာ်အာ ဗွဲမပြဟ်ရ။ လညာတ်ဏအ်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲလက္ခဏာပိသာ် မကော်ဂး တိလက္ခဏာ (အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ) ရ။
နိရုတ္တိ ကေုာံ ပွံက်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ "အနိစ္စ" ဝွံ ကၠုင်နူ သဒ္ဒါပါဠိ "အ" ကေုာံ "နိစ္စ" မပံင်လဝ်ရေင်သကအ်ရ။
- အ = မတွံဂး တးပဲါ ဟွံသေင်မ္ဂး ဟွံမွဲ (Prefix of negation)
- နိစ္စ = မတွံဂး အရာမဗိုန်ဗတ်၊ တန်တဴလၟိုန်ကာလ (Permanent / Constant)
ဟိုတ်ဂှ်ရ "အနိစ္စ" မ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမဟွံဗိုန်ဗတ်၊ အရာမပြံင်လှာဲဒၟံင် လၟိုန်ကာလ၊ ကတဵုဒှ်တုဲ မလေပ်လီုလာ်အာရ။
လညာတ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲလညာတ် ဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ရုပ်ကီု သီုကဵု နာမ် မဒက်ပတန်လဝ် လိုက်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် အပ္ဍဲအကာဲအရာ မပြံင်လှာဲ (Flux or becoming) လၟိုန်ရ။ အရာမွဲမွဲ သွက်ဂွံတန်တဴဒၟံင် အတိုင်တြေံဂှ် ဟွံမွဲရ။
အဆက်စပ် ကု ခန္ဓမသုန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ကျာ်တြဲ ဗောဓိသတ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး သတ္တဝါတအ်ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ခန္ဓမသုန် (The Five Aggregates) မတွံဂး-
- ရူပက္ခန္ဓ (ရုပ်) - ခန္ဓကာယ မပ္တံကဵု ဓာတ်ပန် (တိ၊ ဍာ်၊ ကျာ၊ ပၟတ်)။
- ဝေဒနာက္ခန္ဓ (ဝေဒနာ) - ပွမဒုင်စသိုင် (တသိုက်၊ ဒဒိုက်၊ ဥပေက္ခာ)။
- သညာက္ခန္ဓ (သညာ) - ပွမစၟတ်သမ္တီ။
- သင်္ခါရက္ခန္ဓ (သင်္ခါရ) - ပွမဖန်ဗဒှ် စိုတ် (စေတသိက်ဂမၠိုင်)။
- ဝိညာဏက္ခန္ဓ (ဝိညာဏ်) - ပွမတီ (စိုတ်)။
ခန္ဓ သီုမသုန်သာ်ဏအ်ဝွံ ကတဵုဒှ်တုဲ လီုလာ်အာ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ခဏ (Momentary impermanence) တုဲ ဒှ်သဘဴဓရ် အနိစ္စ သၟးရ။
တိလက္ခဏာ ကေုာံ အနိစ္စ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနိစ္စ ဂှ် ဒှ်တမ်ရိုဟ် သွက်ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် သဘဴဓရ် ဒုက္ခ ကေုာံ အနတ္တ ရ။ အတိုင်ဒေသနာမ္ဂး-
- ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခံ (အရာလဵုမွဲ ဟွံဗိုန်ရော၊ အရာဂှ် ဒှ်ဒဒိုက်ရ။)
- ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ (အရာလဵုမွဲ ဒှ်ဒဒိုက်ရော၊ အရာဂှ် ဒှ်အနတ္တ မသက္ကုအတ္တရ။)
လွပ် ပ္ဍဲ ပဋိပတ္တိ ဝိပဿနာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲပရေင်လ္ၚတ် ကမ္မဋ္ဌာန်ဝိပဿနာ (Vipassana Meditation) မ္ဂး ညးမလ္ၚတ်ဓရ် (ယောဂဳ) တအ် သ္ဒးစွံသတိတုဲ သ္ၚဳဂၠေပ် ပရေင်ကတဵုဒှ် ကေုာံ ပရေင်လီုလာ် (ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်) ခန္ဓဇကုရ။ နကဵုမညာတ်ကေတ် သဘဴဓရ်အနိစ္စ ဍာံဍာံပြပြမ္ဂး၊ ပွမစောဲလာံ (ဥပါဒါန်) လတူရုပ်နာမ်တအ်ဂှ် အိုတ်အာတုဲ ကလိဂွံ ဉာဏ်မဗၠးၜး တွံဂး နိဗ္ဗာန် မာန်ရ။
ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- နာဲသက်လောန် (၂၀၁၀)၊ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ။
- Narada Maha Thera (1998). The Buddha and His Teachings.