အနုသုခုမဗုဒ္ဓဘာသာ
အနုသုခုမဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Art)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနုသုခုမဗုဒ္ဓဘာသာ (အၚ်္ဂလိက်: Buddhist Art) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာမခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုစိုတ်ဓာတ် ကေုာံ ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ မနွံကၠုၚ်ဒၟံၚ် လုကဴအာယုဒ္စံါ ၂,၅၀၀ သၞာံပြၚ်ရ။ [၁] အနုသုခုမဝွံ စတမ်ကၠုၚ်နူ အိန္ဒိယသက္ကုတိုက် တုဲ ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိ အတိုၚ်ဂၠံၚ်တရဴ သာသနာမအာစိုပ်ရ။
ကဆံၚ်ကတဵုဒှ် (Evolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနုသုခုမဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ပါ်ကေတ်မာန် (၂) ကဆံၚ် အဓိက:
- ကဆံၚ်ဟွံမွဲကဵုရုပ်ပဋိမာ (Aniconic phase): (ၜိုတ် ဘဳသဳ ၁ ဗွဝ်ကၠံ) ပ္ဍဲခေတ်ကိုပ်ကၠာဂှ် ဟွံခၞံဗဒှ် ရုပ်ပဋိမာကျာ်တြဲ နကဵုရုပ်မၞိဟ်ဏီရ။ [၂] အရာမထ္ၜးစၞးကျာ်တြဲတအ်ဂှ် - ဇိုၚ်ကျာ်၊ တၞံဗောဓိ၊ သာ်စက်ဓမ္မစက် ကေုာံ သေံဇုက်ပလ္လၚ်တအ်ရ။
- ကဆံၚ်မနွံကဵုရုပ်ပဋိမာ (Iconic phase): (စနူ ခေတ်ကုသဏ/Kushan) ရုပ်ပဋိမာကျာ်တြဲ နကဵုရုပ်မၞိဟ် စမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ရ။ နဲကဲခၞံဗဒှ် ဂန္ဓာရ (Gandhara) မဒှ်နဲကဲ အိန္ဒိယ ကဵု ဂရိ (Greco-Buddhist) ကေုာံ နဲကဲ မထုရာ (Mathura) တအ်ဂှ် ဒှ်တမ်မူလ ရုပ်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ [၃]
ဂကူအနုသုခုမဂမၠိုၚ် (Types of Buddhist Art)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. ဗုဒ္ဓပဋိမာရုပ် (Buddha Statues)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရုပ်ပဋိမာကျာ်တြဲဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုမူဒြာ (Mudras) ဟွံသေၚ်မ္ဂး ဗီုပြင်တဲ တၞဟ်တၞဟ် သွက်ဂွံထ္ၜးအဓိပ္ပာယ်:
- ဘူမိဖဿမူဒြာ: တဲဇွိစွံပ္ဍဲထဝါဲ၊ တဲပုၚ်ထိၚ်တိ (ထ္ၜးဒဒှ် မအံၚ်ဇၞးမာ)။
- ဓမ္မစက္ကမူဒြာ: တဲၜါမၞုံဒၞာဲသြိုဟ် (ထ္ၜးဒဒှ် မတွံဓရ်ဓမ္မစက်)။
- အဘယမူဒြာ: တဲပုၚ်ပတိုန်လဝ် (ထ္ၜးဒဒှ် မကဵုၜိုဟ်သြိုဟ်/ဟွံမွဲကဵုဘဲ)။
၂. သေံဇုက်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Architecture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- စေတဳ (Stupas): ဒၞာဲသွက်ဂွံဌာပနာ ဓါတ်ကျာ် (ဥပမာ- စေတဳသာန်ချဳ/Sanchi)။ [၅]
- ဝိဟာရ (Monasteries): ဘာသၚ် သွက်ရဟတ်ဂမၠိုၚ် ဂွံပဒတဴ ကေုာံ ပၟဝ်ဓရ်။
- စေတဳယဃရ (Chaitya-griha): ဘာလကျာ် မနွံကဵုစေတဳ ပ္ဍဲအပ္ဍဲ သွက်ဂွံဝေၚ်သ္ဘောပူဇဴ။
၃. ရုပ်ကသူဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist Painting)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ရုပ်ကသူဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ပြာကတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲကဵုထီုဂမၠိုၚ် (ဥပမာ- ထီုအဇန္တ/Ajanta Caves)။ [၆] ရုပ်ကသူတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် လဴထ္ၜးကဵု ပရူဇာတ် ၅၅၀ ကေုာံ ဝၚ်ကျာ်တြဲရ။
အနုသုခုမဗုဒ္ဓဘာသာ ပ္ဍဲဂကူမန် (Mon Buddhist Art)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူမန်ဝွံ ဒှ်ဂကူကိုပ်ကၠာအိုတ် မဒုၚ်တဲ သာသနာဗုဒ္ဓ ပ္ဍဲဒေသသုဝဏ္ဏဘူမိ ရ။ [၇] အနုသုခုမမန်ဂှ် နွံကဵုလက်သဏ္ဍာန်တၟေၚ်:
- စေတဳမန်: ဗီုပြင်စေတဳ မနွံကဵုကဆံၚ် (ဥပမာ- စေတဳယှိုဲသဳခုံ၊ ကျာ်လ္ဂုၚ်)။
- ရုပ်ပဋိမာမန်: ရုပ်ကျာ်တြဲ လက်ထက်ဒုဝါရဝတဳ မနွံကဵုမုက်မံက်ဂတဝ်၊ သြိုဟ်ဗျိုဟ် တၞဟ်ခြာကဵု နဲကဲတြေံရ။
- ဓမ္မစက်တၟအ်: ပ္ဍဲခေတ်ဒုဝါရဝတဳ၊ ဂကူမန်တအ် ခၞံဗဒှ် ဓမ္မစက်တၟအ် ဗွဲမဂၠိုၚ် သွက်ဂွံပူဇဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဝေၚ်သ္ဘောရ။ [၈]
Legacy (Legacy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အနုသုခုမဗုဒ္ဓဘာသာဝွံ ဟွံသေၚ်ကဵု သွက်ဂွံရံၚ်ကျေဝ်ဟေၚ်ရ၊ ဒှ်အရာမကဵု "သန္တိသုခ" ကေုာံ "ပညာ" ကုညးမညာတ်ကေတ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု UNESCO World Heritage Sites ဂမၠိုၚ် ဒၞာဲအနုသုခုမဗုဒ္ဓဘာသာ ပါလုပ်ဒၟံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ [၉]
See also
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]References
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]External links
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Buddhist Art - The Metropolitan Museum of Art
- BuddhaNet: Buddhist Art and Architecture[permanent dead link]
- ↑ Fisher, Robert E. (1993). Buddhist Art and Architecture. Thames & Hudson။
- ↑ Foucher, Alfred (1917). The Beginnings of Buddhist Art. Humphrey Milford။
- ↑ Huntington, Susan L. (1990). "Early Buddhist Art and the Theory of Aniconism". Art Journal.
- ↑ Saunders, E. Dale (1960). Mudra: A Study of Symbolic Gestures in Japanese Buddhist Sculpture. Princeton University Press။
- ↑ Cunningham, Alexander (1854). The Bhilsa Topes; or, Buddhist Monuments of Central India. Smith, Elder and Co.။
- ↑ Spink, Walter M. (2005). "Ajanta: History and Development". Brill.
- ↑ Duroiselle, Charles (1921). The Art of the Mon. Government Printing။
- ↑ Brown, Robert L. (1996). "The Dvaravati Wheels of the Law and the Indianization of South East Asia". Brill.
- ↑ UNESCO World Heritage List. UNESCO (2026).