အရေဝ်ဘာသာဗေဒ
| General information | |
|---|---|
| Field | သိပ္ပံမၞိဟ် / Humanities |
| Key concepts | Etymology, Textual criticism, Historical linguistics |
| Study and teaching | |
| Related subjects | အရေဝ်ဗေဒ၊ အရေဝ်သက္ကတ၊ အရေဝ်ပါဠိ၊ အရေဝ်မန် |
အရေဝ်ဘာသာဗေဒ (အင်္ဂလိက်: Philology) ဝွံ ဒှ်ပညာမလ္ၚတ် "အရေဝ်ဘာသာ" နဒဒှ်ကိရိယာ သွက်ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင်မၞိဟ်တအ်ရ။ တၠပညာအရေဝ်ဘာသာဗေဒတအ်ဂှ် လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် နကဵုပွမပံင်ဗစပ် အရေဝ်ဗေဒ (Linguistics)၊ ဝင် (History) ကေုာံ လိက်ပတ် (Literature) မွဲစွံရ။
ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် (Branches of Philology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. ဝေါဟာရဗေဒ (Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်ပရူတံမူလ မလိက်ဂမၠိုင် (Origin of words)။ ဍေံသ္ၚဳဂၠေပ်ဒဒှ်ရ မလိက်မွဲမွဲဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်နူကဵု ဘာသာလဵု၊ ခေတ်လဵု တုဲမ္ဂး အဓိပ္ပါယ်ဍေံ ပြံင်လှာဲအာသာ်လဵုရော။
၂. ပွမပ္တောံၜတ် အရေဝ်ဘာသာ (Comparative Philology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်ပ္တောံၜတ်အကြား အရေဝ်ဘာသာနာနာ သွက်ဂွံဂၠာဲတင်ဆက်စပ် (Relationship)။ ဥပမာ - ပွမပ္တောံၜတ်အကြား အရေဝ်သက္ကတ၊ လေတ္တေန် ကေုာံ ဂရိ တုဲ ဂွံတီကေတ်ဒဒှ်ရ ဍေံတအ်ကၠုင်နူ တံမူလမွဲ (Proto-Indo-European) ရ။
၃. သ္ၚဳဂၠေပ်လိက်မူ (Textual Criticism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် လိက်မူတြေံတြဟ် (Manuscripts) သွက်ဂွံပလေဝ်တင်ဗၠေတ် ကေုာံ ဂၠာဲလိက်မူစစ်စစ် မချူလဝ်နကဵုတဲအစာတံမူလရ။ ဣဏအ်ဝွံ ကိစ္စဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲပွမလ္ၚတ်လိက်ပတ်မန်တြေံ ကေုာံ လိက်တၟအ်ဂမၠိုင်။
အရေဝ်ဘာသာဗေဒ ပ္ဍဲကဏ္ဍဘာသာမန် (Philology in Mon Studies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာမ္ဂး အရေဝ်ဘာသာဗေဒမန်ဝွံ ဒှ်ကဏ္ဍမနွံကဵုၚုဟ်မးဝင်သၠုင်:
- လိက်တၟအ်: ပွမဗှ်သ္ၚဳဂၠေပ် လိက်တၟအ်မန်ခေတ်နာနာ (မပ္တံ လိက်တၟအ်ကျာ်ယှိုဲသဳဂုံ) သွက်ဂွံကၠိုဟ် သဒ္ဒါ ကေုာံ ဝေါဟာရမန်တြေံ။
- Paleography: လ္ၚတ်ပရူပွမပြံင်လှာဲ ဗီုပြင်အက္ခရ်မန် နူခေတ်ပလ္လဝ စိုပ်ခေတ်လၟုဟ်။
- Cultural Influence: လ္ၚတ်သြဇာအရေဝ်သက္ကတ ကေုာံ ပါဠိ မနွံလတူအရေဝ်မန်။
တင်တၟေင်အကြား Philology ကေုာံ Linguistics
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| ကဏ္ဍ | အရေဝ်ဘာသာဗေဒ (Philology) | အရေဝ်ဗေဒ (Linguistics) | |---|---|---| | **ဗဟဵုစွံ** | လိက်ပတ် ကေုာံ ဝင် (Written texts) | သၞောတ်အရေဝ် (Spoken/Formal system) | | **တိုင်ပ္ကဴ** | သွက်ဂွံကၠိုဟ်ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင် | သွက်ဂွံကၠိုဟ်သၞောတ်ဝိဇ္ဇာအရေဝ် | | **နဲကဲ** | သ္ၚဳဂၠေပ်လိက်မူ၊ ဝေါဟာရဗေဒ | သ္ၚဳဂၠေပ်ရမ္သာင်၊ သဒ္ဒါ၊ ဝါကျ |