အဝဵုပိုင်ပြဳ လိက်ပတ်
အဝဵုပိုင်ပြဳ လိက်ပတ် (အၚ်္ဂလိက်: Literary Sovereignty ဟွံသေင်မ္ဂး Literature Sovereignty) ဝွံ ဒှ် လညာတ် ကေုာံ အခေါင်အရာ သွက် ကောန်ဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံမၞိဟ် မွဲမွဲ သွက်ဂွံ ပိုင်ပြဳ၊ မင်မွဲ၊ ဖန်ဗဒှ် ကေုာံ ကောပ်ကာဲ အာဲကၟာဲ လိက်ပတ်၊ ဝင် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ ဇကု နကဵု အဝဵုအာဏာ ဗွဲမဗၠးၜး ရ။
လညာတ်ဏအ်ဝွံ ဗွဲတၟေင် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော် သွက် ကောန်ဂကူတမ်မူလ (Indigenous peoples) ကေုာံ ဂကူလၟိဟ်အောန်တအ် သွက်ဂွံ တဝ်စၞေဟ် ကု ပရေင်ဓလီုပ္ဍိုက် ယေန်သၞာင် (Cultural hegemony) ကေုာံ ပရေင်သီမျောဝ် လိက်ပတ် (Assimilation) နူကဵု ဂကူလၟိဟ်ဂၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး အလဵုအသဳ အဝဵုအာဏာပိုင် တအ် ရ။[၁]
သဘဴဓရ် အဓိကဂမၠိုင် (Key Principles)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဝဵုပိုင်ပြဳ လိက်ပတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် လတူ သဘဴဓရ် အဓိက အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ရ -
- အဝဵု ဖန်ဗဒှ် ဇကုပိုင် (Narrative Autonomy): ကောန်ဂကူတအ် နွံအခေါင် ချူ၊ လဴ ကေုာံ တက်တြး ဝင် ကေုာံ ပရူပရာ ဇကု နကဵု လညာတ် ဇကုကဵုဇကု ဍာံဍာံပြပြ ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ပလေဝ်ပလေတ် နူ မၞိဟ်မ္ၚး။
- ပရေင်တဝ်စၞေဟ် လတူ လိက်ပတ် ကဝ်လဝ်နဳ (Literary Decolonization): ပွမဗၠးၜး နူကဵု သၞောတ်ဝ်၊ လညာတ် ကေုာံ စံင်ၜတ် ကွတ်ပညာ (Academic legitimacy) မဖျေဟ်လဝ် နကဵု ဂကူမဓလီုပ္ဍိုက်လဝ်တအ် တုဲ ကလေင်ဒက်ပ္တန် သၞောတ်ဝ် လိက်ပတ် မကိတ်ညဳ ကု ယေန်သၞာင် ဇကု ရ။
- ပရေင်မင်မွဲ အရေဝ်ဘာသာ (Language Preservation): ပွမစၟတ်သမ္တီ ဒဒှ်ရ လိက်ပတ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာဂှ် ဒှ် လမျီု ကောန်ဂကူ တုဲ၊ သ္ဒးနွံကဵု အခေါင် စကာ၊ ဗ္တောန် ကေုာံ ပတိုန်ကဆံင် နကဵု သၞောဝ်ဥပဒေ ရ။
အခိင်ကာလ ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် (Context and Relevance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လညာတ် အဝဵုပိုင်ပြဳ လိက်ပတ်ဝွံ မလေပ် စကာဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵု လိက်ပတ် ကောန်ဂကူတမ်မူလ အမေရိကာန် (Native American Literature)၊ လိက်ပတ် ဒေသရး အာဖရိက ကေုာံ လိက်ပတ် ကောန်ဍုင်အရင် ပ္ဍဲ ဒေသ အာရှဂမၠိုင် ရ။
သွက် ကောန်ဂကူ မနွံကဵု ဝင် ကေုာံ လိက်ပတ် မခိုင်ကၠိုက် ဗီုကဵု ဂကူမန် တအ်မ္ဂး၊ အဝဵုပိုင်ပြဳ လိက်ပတ်ဝွံ ဒှ် အရာ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကု အခေါင် သွက်ဂွံ ပံက်ဗ္တောန် ဘာသာမိ ပ္ဍဲ ဘာဗတောန်လိက် အလဵုအသဳ၊ ကေုာံ အခေါင် သွက်ဂွံ ပတိတ် လိက်ကၞပ်၊ ပရိုင် ကေုာံ မဳဒဳယာ နကဵု ဘာသာမိ ဗွဲမဗၠးၜး ရ။[၂]
ဆက်ဗှ်ညိ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အခေါင်အရာ ကောန်ဂကူတမ်မူလ (Indigenous rights)
- ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ကွတ်ပညာ (Academic legitimacy)
- ယေန်သၞာင် (Culture)