အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ်

အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် (အၚ်္ဂလိက်: Algorithm /ˈælɡərɪðəm/) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံသေင်မ္ဂး စေဝ်ပၞောန်သဇိုင် သွက်ဂွံ ပသောင် ပြသၞာ မွဲမွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံ ကၠောန်ဗဒှ် လၟေင် တၟော်သင်္ချာရ။ ပ္ဍဲကဵု သွာင် သိပ္ပံ ခမ်ပျူတာ မ္ဂး အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ဂှ် ဒှ်အရာ သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ကဵု စၞောန်ပညုင် ဇရေင် စက်ခမ်ပျူတာ ညံင်ဂွံ ကၠောန်ကမၠောန် မွဲမွဲရ။

ဥပမာ ဗွဲမလောဲသွာမ္ဂး အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု စရင်နဲကဲ ဍုန်တောမ်စၞအာဟာရ (Recipe) မွဲကီုရ။ ဍေံထ္ၜးကဵု လၟေင်ကမၠောန် အဆက်ဆက် နူစ စဵုကဵု တုဲဒှ် ညံင်ဂွံ ကလိဂွံ သွဟ် မနွံပၟိက်ရ။

ဝင် (History)

ဝေါဟာရ "အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ်" ဝွံ ကၠုင်နူ ယၟု တၠပညာ သင်္ချာ ကေုာံ နက္ခတ္တဗေဒ ဂကူပါသဳယျာ (Persian) မၞုံယၟု အယ်-ခိုဝါရစ်ဇမဳ (Al-Khwarizmi) မဂျိုင်လဝ် ပ္ဍဲခေတ် ၉ ဗွဝ်ကၠံ တေအ်ရ။ ညးဝွံ ချူလဝ် ပြကိုဟ် သွက်ဂွံ တၟော် သင်္ချာ နကဵု လၟေင်ကမၠောန် မချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ၊ ဗွဲကြဴ လိက်ညးဂှ် ကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာလေတ်တေန် မ္ဂး ယၟုညးဂှ် ပြံင်လှာဲအာ နဒဒှ် Algoritmi တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဝေါဟာရ Algorithm ပ္ဍဲ လိက်အင်္ဂလိက်ရ။

လက္ခဏာ အဓိကဂမၠိုင် (Characteristics)

အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် မခိုဟ်မွဲမ္ဂး သ္ဒးဍိုက်ပေင် ကု လက္ခဏာ ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ-

တင်ဂၞင်လုပ် (Input): ဒးနွံကဵု တင်ဂၞင်လုပ် (သုည ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်)။
တင်ဂၞင်တိတ် (Output): အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ဇၟာပ်ပ်မွဲ ဒးကဵု သွဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး တင်ဂၞင်တိတ် အောန်အိုတ် မွဲ တွဵုရ။
ချိုတ်ပၠိုတ် (Definiteness): လၟေင်ကမၠောန် ဇၟာပ်ပ်ဒကုတ်ဂှ် ဒးသောင်ကၠး၊ ချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဟွံထုဲကြာန် ရေင်သကအ်ရ။
နွံကဵု လတုပ် (Finiteness): အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် မွဲဂှ် ဒးအာစိုပ် ဒတုဲ (ဒးတုဲ) ပ္ဍဲကဵု လၟေင် အခိင် ကေုာံ ကဆံင် မချိုတ်ပၠိုတ် မွဲရ။ ယဝ်ရ ဍေံ ဂေတ်ဒၟံင် တွဵု ဟွံတုဲမ္ဂး ဍေံ ဟွံဒှ် အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် မခိုဟ်ရ။
စွမ်းရည် (Effectiveness): လၟေင်ကမၠောန်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် အရာ မကၠောန်မာန် ကေုာံ မၞုံကဵု သဇိုင်ဟိုတ်ဖဵုရ။

ဂကူ အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ်ဂမၠိုင် (Types of Algorithms)

ပ္ဍဲ သိပ္ပံ ခမ်ပျူတာ ကေုာံ ပွမဖန်ဗဒှ် ဆပ်ဝဴ မ္ဂး နွံကဵု ဂကူ အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် နာနာသာ်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ်-

အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ပွမဂၠာဲ (Search Algorithms): သွက်ဂွံ ဂၠာဲ တင်ဂၞင် မွဲမွဲ အပ္ဍဲ စရင် တင်ဂၞင် ဗွဲမဂၠိုင်။ (ဥပမာ - Binary search, Linear search)။
အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ပွမဖျေံလၟေင် (Sorting Algorithms): သွက်ဂွံ ဇန် ဖျေံလၟေင် တင်ဂၞင် အတိုင် အက္ခရ် ဟွံသေင်မ္ဂး လၟိဟ်ဂၞန်။ (ဥပမာ - Bubble sort, Merge sort)။
အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ဇာဇၞိက် (Routing Algorithms): သွက်ဂွံ ဂၠာဲ ဂၠံင်တရဴ မပြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဇာဇၞိက် ခမ်ပျူတာ ကေုာံ အေန်တာနဲ။
ဉာဏ်စက် (Machine Learning Algorithms): ဒှ် အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် မလေပ် လ္ၚတ်ကေတ် အလဵုဇကု နူကဵု တင်ဂၞင် (Data) တုဲ ပသောင် ပြသၞာ သီုဟွံဒး ကဵု စၞောန်ပညုင် လၟေင်င်ရ။

ကိစ္စဇၞော် (Importance)

အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ဝွံ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန် ဒဳဂျဳတယ် လၟုဟ်ရ။ ပရဝ်ဂရာမ်မေန် ခမ်ပျူတာ မခိုဟ်မွဲဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် မၞုံကဵု စွမ်းရည် သၠုင်ရ။ အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် မခိုဟ်မ္ဂး ဍေံ စကာ အခိင် (Time) ကေုာံ ဒၞာဲသမ္တီ (Space/Memory) အောန်တုဲ ပကဵု ညံင် သၞောတ်ဝ် ခမ်ပျူတာ ဂွံကၠောန်ကမၠောန် ပြဟ် ကေုာံ ခိုင်ကၠိုက်ရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်