အာကာသ

အာကာသ (အၚ်္ဂလိက်: Outer space ဟွံသေင်မ္ဂး Space) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ဒေသ ဗွိုက်လး မၞုံမ္ၚး လတူ နူကဵု လေယျာကျာ (Atmosphere) ဍုင်လိုက်ပိုဲ ကေုာံ အကြာ ဂြိုဟ်၊ သၞံင် တအ်ရ။ အာကာသ ဝွံ ဍေံ ဟွံဒှ် ဒၞာဲမသၠးလး ဟာသုည (Perfect vacuum) ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ ပ္ဍဲအာကာသဂှ် နွံကဵု ဓါတ်လၟုဟ် ပလာသမာ (Plasmas)၊ ဟာက်ဒရဝ်ဂျေန် (Hydrogen)၊ ဟဳလဳယောမ် (Helium)၊ လျးလောင်စက် (Electromagnetic radiation)၊ ကေုာံ ဓါတ်သံလိုက် (Magnetic fields) ဂမၠိုင် နကဵု တင်ဂၞင် မအောန်လောန်ရ။^[၁]

အာကာသ ဝွံ မၞုံကဵု အကာဲအရာ သဘာဝ မကြမ်ကြ ဗွဲမလောန်ရ။ ပ္ဍဲအာကာသဂှ် ကျာသွက်ဂွံ ယီု ဟွံမဲ၊ ဒြဟတ်ဓရောတ် အောန် (Microgravity) တုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ (Temperature) လေဝ် ပြံင်လှာဲ စှ်ေတိုန် သၠုင်လောန်ရ။

ပယျဵု အာကာသ (Boundary of Space)

အကြာ လေယျာကျာ ဍုင်လိုက်ပိုဲ ကဵု အာကာသ ဂှ် ပယျဵု မပါ်လဝ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဟွံမဲရ။ လေယျာကျာ ဂှ် ဍေံ ဍိုန်အောန်စှ်ေအာ လၟေင်လၟေင် အတိုင် အဆံင် မသၠုင်တိုန်အာရ။ ဆဂး သွက် ပရေင်လ္ၚတ် သိပ္ပံ ကေုာံ ပရေင်သၞောဝ်ဥပဒေ အာကာသ ဂှ်၊ ဂၠးတိ စၟတ်သမ္တီလဝ် လိုင် ကာမာန် (Kármán line) နဒဒှ် ပယျဵု အာကာသ ရ။ Kármán line ဝွံ နွံ ပ္ဍဲ အဆံင် သၠုင် ၁၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၆၂ တိုင်) နူ ဗလး ၜဳ ဍုင်လိုက်ပိုဲ ရ။^[၂]

ဒေသ အဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲ အာကာသ

အာကာသ ဝွံ လှဲလးလောန်တုဲ၊ တၠပညာ နက္ခတ္တဗေဒ တအ် ပါ်လဝ် ဒေသ အဓိက နွံ (၃) သာ်ရ-

အာကာသ အကြာ ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် (Interplanetary space): ဒှ် ဒေသ အာကာသ မၞုံ အပ္ဍဲ သၞောတ်ဝ် တ္ၚဲ (Solar System) ပိုဲဏအ်။ ဍေံ ဒှ် ဒၞာဲ အကြာ တ္ၚဲ၊ ဂြိုဟ်၊ ကေုာံ တၟအ်ဂြိုဟ် (Asteroids) ဂမၠိုင်။
အာကာသ အကြာ သၞံင်ဂမၠိုင် (Interstellar space): ဒှ် ဒေသ အာကာသ မၞုံ မ္ၚး သၞောတ်ဝ် တ္ၚဲ၊ မဒှ် ဒၞာဲ အကြာ သၞံင် မွဲ ကဵု မွဲ ပ္ဍဲကဵု ဂလက်သဳ မွဲဓဝ်ရ။
အာကာသ အကြာ ဂလက်သဳဂမၠိုင် (Intergalactic space): ဒှ် ဒေသ အာကာသ မလှဲလးအိုတ်၊ မဒှ် ဒၞာဲ အကြာ ဂလက်သဳ မွဲ ကဵု မွဲရ။ ဒေသဏအ်ဂှ် တိတ်ဆိတ် ကေုာံ ဟာသုည အိုတ်ရ။

ဝင် ပွမလ္ၚတ် အာကာသ (Space Exploration)

ပရေင်လ္ၚတ် ကေုာံ အာစိုပ် အာကာသ ဝွံ စက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ရာစု ၂၀၊ အခိင် က္တဵုဒှ် ပေါဲပြိုင်ပကာန် အာကာသ (Space Race) အကြာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကဵု သဵုဗိယေတ် (ရုရှ) ရ။^[၃] တင်စၟတ်သမ္တီ အဓိကဂမၠိုင်ဂှ်-

၁၉၅၇: ဍုင်သဵုဗိယေတ် ပလံင်ပတိုန် ဂြိုဟ်တု (Satellite) မၞုံယၟု Sputnik 1 မဒှ် အရာ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ် အာကာသ။
၁၉၆၁: ကောန်ဍုင် သဵုဗိယေတ် ယူရဳ ဂါဂါရေန် (Yuri Gagarin) ဒှ် ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မစိုပ် အာကာသ ကေုာံ မဂေတ် ဍုင်လိုက်။
၁၉၆၉: ကောန်ဍုင် အမေရိကာန် နဳလ် အာမ်သထရံင် (Neil Armstrong) ကေုာံ ဘတ်ဇ် အလ်ဒရေန် (Buzz Aldrin) နူကဵု ပရေင်အာကာသ အပိုလဝ် ၁၁ (Apollo 11) ဂှ် ဒှ် ကောန်မၞိဟ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် မလိုမ် ဂတာပ် ဂိတု။

ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ပွမလ္ၚတ် အာကာသ ဝွံ ဟွံသေင်ဆ အလဵုအသဳ သက်သက်ရ၊ ကမ္ပဏဳ ပုဂ္ဂလိက ဗီုကဵု SpaceX ကေုာံ Blue Origin တအ်လေဝ် ပါလုပ်ကၠောန် ချဳဒရိုင်ဒၟံင် ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။

ပြကိုဟ်နိဿဲ (References)

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

↑ Davies, P. C. W. (1977). Space and Time in the Modern Universe. Cambridge University Press. ISBN 978-0521291514.
↑ Sanz Fernández de Córdoba, S. (2004). "The 100 km Boundary for Astronautics". Fédération Aéronautique Internationale.
↑ Siddiqi, Asif A. (2000). Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945-1974. NASA.

[1] Davies, P. C. W. (1977). Space and Time in the Modern Universe. Cambridge University Press. ISBN 978-0521291514.

[2] Sanz Fernández de Córdoba, S. (2004). "The 100 km Boundary for Astronautics". Fédération Aéronautique Internationale.

[3] Siddiqi, Asif A. (2000). Challenge to Apollo: The Soviet Union and the Space Race, 1945-1974. NASA.

[၁]

[၂]

[၃]