အာရှလဒေါဝ် (Central Asia)

ဒေသ အာရှလဒေါဝ် ပ္ဍဲဗီုပြင်တိအာရှ

အာရှလဒေါဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Central Asia) ဝွံ ဒှ်ဒေသမွဲ နွံပ္ဍဲလဒေါဝ် တိုက်အာရှရ။ ဒေသဏအ်ဝွံ နူကဵုခေတ်တြေံ စဵုကဵုလၟုဟ် ဒှ်ဒၞာဲဆက်စပ် အကြား ယေန်သၞာင်ဗၟံက် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ပလိုတ် တုဲ မြဟ်တဴ နကဵုဝင် "ဂၠံင်ပရိတ်" (Silk Road) ရ။

ရးနိဂီုဂမၠိုင် (Countries)

အာရှလဒေါဝ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုရးနိဂီု ၅ ဍုင် အဓိက (မကော်ခဴစ "ဍုင်သတာန်" ဂမၠိုင်) ရ-

• ကာဇက်သတာန် (Kazakhstan): ရးနိဂီု ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသ ကေုာံ နွံကဵုသယံဇာတ ဂၠိုင်။
• ဥဇဗေကိသတာန် (Uzbekistan): ရးနိဂီု မနွံကဵု ဍုင်ဝင်တြေံတြဟ် မပ္တံကဵု သမာခါန် (Samarkand)။
• တာခ်မေနိသတာန် (Turkmenistan): ရးနိဂီု မနွံကဵု ဝါဗတဳ ကေုာံ ဂဲါသဘာဝ ဂၠိုင်။
• ကာဂျစ္စတာန် (Kyrgyzstan): ရးနိဂီု ဒေသဒဵု မနွံကဵုကျာ်သြဳသဘာဝ။
• တာဂျိကိသတာန် (Tajikistan): ရးနိဂီု ဒေသဒဵုသမၠုင် ပ္ဍဲတေန်ဒဵုပါမဳ (Pamir)။

ပထဝဳ (Geography)

အာရှလဒေါဝ်ဝွံ ဒှ်ဒေသ မဟွံမွဲကဵု ပယျဵုမှာသၟိတ် (Landlocked region) ရ။

• ဝါဗ္ၚသတပ် (Steppes): ဝါဗ္ၚဇၞော်ဇၞော် မနွံ ပ္ဍဲကာဇက်သတာန်။
• တေန်ဒဵုဂမၠိုင်: တေန်ဒဵုထဳယာန်ရှာန် (Tian Shan) ကေုာံ ပါမဳ (Pamir)။
• မှာသၟိတ်ခက်သပဳယျာန် (Caspian Sea): loko ဍာ်ကလိုင် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မနွံလ္ပာ်ပလိုတ်။
• ၜဳဂမၠိုင်: ၜဳအာမူဒါရီယာ (Amu Darya) ကေုာံ သဳဒါရီယာ (Syr Darya)။

ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင် (History and Culture)

• ဂၠံင်ပရိတ် (Silk Road): ဒှ်ဂၠံင်ဗၞိက် အဓိက မဆက်စပ် ဍုင်ကြုက် ကုယူရောပ်။
• အေန်ပါယာမွန်ဂိုး (Mongol Empire): ဂျေန်ဂေတ်ခါန် (Genghis Khan) ပိုင်ပြဳလဝ် ဒေသဏအ် ဗွဲမခိုင်ကၠိုက်။
• ဘာသာ: ဘာသာအေတ်သလာမ် မြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသဏအ်၊ ဆဂး ဟိုတ်နူဒးဒုင်အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵုသဵုဗယေတ် (Soviet Union) တုဲ ယေန်သၞာင်ရုရှားလေဝ် နွံဩဇာဂၠိုင်ရ။

ပိုန်ဒြပ် (Economy)

အာရှလဒေါဝ်ဝွံ နွံကဵု သယံဇာတ သဘာဝ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ကေတ်သြန် (Oil)၊ ဂဲါသဘာဝ၊ ယူရေနဳယျာမ် ကေုာံ ထဝ်။ ကာဇက်သတာန် ဝွံ ဒှ်ဍုင်မနွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဒေသရ။