အာဲကၟာဲဂၠးကဝ်
အာဲကၟာဲဂၠးကဝ် (အၚ်္ဂလိက်: World Heritage) ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲဒေသ ယေန်သၞာင်၊ ဝင် ဟွံသေင်မ္ဂး သဘာဝ မနွံကဵုၚုဟ်မးတၟေင် သွက်ဂကူမၞိဟ်တအ်တုဲ ဂကောံယူနက်သကို (UNESCO) စၟတ်သမ္တီ ထိင်ဒဝ်လဝ်ဂမၠိုင်ရ။[၁] တင်ရန်တၟအ်အဓိကဂှ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ကေုာံ ထိင်ဒဝ်အာဲကၟာဲတအ် ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ်တုဲ သွက်ဂွံဆက်ကဵုအာ ဘဝအဆက်ဆက် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။
ဂကူ အာဲကၟာဲဂၠးကဝ်ဂမၠိုင် (Types of World Heritage Sites)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အာဲကၟာဲဂၠးကဝ်တအ်ဂှ် ပါ်ခြာလဝ် ၃ ဂကူ အဓိကရ-
၁။ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် (Cultural Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဒၞာဲ မဆက်စပ်ကုကမၠောန်တဲမၞိဟ်၊ ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်တၟေင်ဂမၠိုင်။
- ဥပမာ: ရုပ်စှ်ေဒုင်သဇိုင်ဗၠးၜး (အမေရိကာန်)၊ တိုက်အာင်ဖဴ (ပြင်သေတ်)၊ အာင်ဂဝ်ဝါတ် (ကာမ္ဗောဒဳယာ)၊ ကေုာံ ဍုင်တြေံဗုကာံ (ဗၟာ)။
၂။ အာဲကၟာဲသဘာဝ (Natural Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဒၞာဲ မနွံကဵုသဘာဝတၟေင်၊ ဂကူသတ်ဂြိုပ် ကေုာံ တၞံဆု ရှားပါးဂမၠိုင်။
- ဥပမာ: ဂြိုပ်ဇၞော်အမေဇြုန် (Amazon)၊ ဒဵုဧဝရက် (Mount Everest)၊ ကေုာံ တကအ်ဂါလာပါဂတ်သ် (Galápagos Islands)။
၃။ အာဲကၟာဲနှဴရဴ (Mixed Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ဒၞာဲ မနွံသီု ၚုဟ်မးယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘာဝ ပံင်ကောံဒၟံင်မွဲစၞေဟ်ရ။
- ဥပမာ: ဒဵုတာဲရှာန် (Mount Tai) ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်။
တင်စၟတ်သမ္တီ (Selection Criteria)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံဒှ် ဒၞာဲအာဲကၟာဲဂၠးကဝ်မွဲမ္ဂး ဒၞာဲဂှ်ဒးနွံကု ၚုဟ်မးတၟေင် (Outstanding Universal Value) တုဲ ဒးကိတ်ညဳကု တင်စၟတ်သမ္တီ ယူနက်သကို (၁၀) တင်အပ္ဍဲမွဲမွဲတင်ရ။[၂]
အခန်ကိစ္စဇၞော် (Significance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- **ပရေင်ထိင်ဒဝ်:** ကလိဂွံပရေင်စဵုဒၞာ နူဂၠးကဝ် ညံင်ဟွံဂွံလီုလာ် နူပၞာန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဘဲသဘာဝ။
- **ပရေင်ပိုန်ဒြပ်:** ပကဵုညံင် ကၟုဟ်မၞိဟ် (Tourists) ဂွံကၠုင်ဗဵုလ္ၚတ်ဂၠိုင်တုဲ ရီုဗင်ကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဒေသဂှ်ရ။
- **ပရေင်ပညာ:** ဗတောန်ကဵု ညးအဆက်ဆက် ညံင်ဂွံတီ ဝင် ကေုာံ ၚုဟ်မးသဘာဝဇကုရ။
ဒေသအာဲကၟာဲဂၠးကဝ် ပ္ဍဲဒေသပိုဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဒေသအာရှအគ្នေဲ (Southeast Asia) ဝွံ နွံဒၟံင်ဒၞာဲမြဟ်မြဟ်ဂၠိုင်ဗွဲမလောန်-
- **ဗၟာ:** ဍုင်တြေံပျူ (Pyu Ancient Cities)၊ ဗုကာံ (Bagan)။
- **သေံ:** ဍုင်တြေံသုခုတဲ (Sukhothai)၊ အယုဒ္ဓယ (Ayutthaya)။
- **ကာမ္ဗောဒဳယာ:** အာင်ဂဝ် (Angkor)။