အာဲကၟာဲပညာ
| General information | |
|---|---|
| Field | ပရေင်ပညာ / ဝင် |
| Key concepts | Scholasticism, Research tradition, Scientific revolution |
| Study and teaching | |
| Related subjects | တက္ကသိုလ်၊ သိပ္ပံ၊ ဒဿနိကဗေဒ |
အာဲကၟာဲပညာ (အင်္ဂလိက်: Academic Heritage) ဝွံ ဓလုက်လဝ် ဒြပ်ရတ်မနွံကဵု ရုပ်ဝတ္ထု (Tangible) ညံင်ရဴ လိက်မူတြေံ၊ စက်ကိရိယာသိပ္ပံတြေံ၊ တိုက်ဗှ်လိက် ကေုာံ ဒြပ်ရတ်မဟွံမွဲကဵုရုပ်ဝတ္ထု (Intangible) ညံင်ရဴ နဲကဲပညာ၊ သဘဴဓရ်သုတေသန ကေုာံ ယေန်သၞာင်ပညာ မဆက်ကၠုင်နူခေတ်တြေံ စိုပ်ခေတ်လၟုဟ်ရ။
ကဏ္ဍအဓိကဂမၠိုင် (Components of Academic Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. အာဲကၟာဲမနွံကဵုရုပ်ဝတ္ထု (Tangible Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- University Collections: တိုက်ဗှ်လိက်၊ တိုက်ထ္ၜးပျး (Museums) ကေုာံ လိက်မူတၟေင် (Archives) မထိင်ဒဝ်လဝ် ပညာမၞိဟ်တအ်။
- Scientific Instruments: စက်ကိရိယာတြေံ မစကာလဝ် ပ္ဍဲပွမဖန်ဗဒှ် သိပ္ပံ (ဥပမာ - တဲလ်စကုပ် Galileo ဟွံသေင်မ္ဂး စက် Galileo)။
၂. အာဲကၟာဲမဟွံမွဲကဵုရုပ်ဝတ္ထု (Intangible Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Pedagogy: နဲကဲပွမဗ္တောန် ကေုာံ ပွမလ္ၚတ် မဆက်စၠောအ်ကၠုင်နူ အစာ စိုပ် ကောန်ကွး။
- Academic Traditions: သဘင်ပအပ်ပညာ (Graduation ceremonies)၊ အစာံအက္ခရ် ကေုာံ ဝေါဟာရပညာ (Terminology)။
- Scientific Method: နဲကဲသ္ၚဳဂၠေပ် သိပ္ပံ မဒုင်သဇိုင်ကဵု သက်သဳ ကေုာံ ဟိုတ်ဖိုလ်။
Academic Heritage ပ္ဍဲယူရောပ် (European Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယူရောပ်ဝွံ နွံကဵုအာဲကၟာဲပညာ ဇြိုဟ်နက်အိုတ်မွဲ:
- University of Bologna (၁၀၈၈): တက္ကသိုလ်တြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်ပညာခေတ်တၟိ။
- German Excellence: ဂျာမနဳဒှ်ဗဟဵု သုတေသန (Research University) မဖန်ဗဒှ်လဝ် နဲကဲပညာ မဒုင်သဇိုင်ကဵု သိပ္ပံ ကေုာံ ဒဿနိကဗေဒ (ဥပမာ - Humboldtian model)။
နကဵုမတ်တၠပညာမန် (In Mon Context)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲရာမညဒေသ၊ အာဲကၟာဲပညာမန်ဝွံ တန်တဴဒၟံင်လတူ:
- ဘာလကျာ် (Monastic Education): ဒှ်တံမူလသၞောတ်ပညာမန် မထိင်ဒဝ်လဝ် လိက်ပတ်၊ ဘာသာ ကေုာံ သိပ္ပံတြေံ (နက္ခတ်၊ ဂဥုဲ)။
- Palm-leaf Manuscripts (လိက်သၠရိုတ်): အာဲကၟာဲမနွံကဵုရုပ်ဝတ္ထု မထိင်ဒဝ်လဝ် ပညာတၠပညာမန်ခေတ်နာနာ။