အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ
| အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (World Heritage) | |
|---|---|
[[File: |250px|center|]]ဘာကျာ် ပါသဳနွန် (Parthenon) ပ္ဍဲဍုင် ဂရိတ် မဒှ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ မပြဲပြဲ။ | |
| ဒၞာဲဒတန် | အလုံဂၠးတိ |
| ဂကောံအုပ်ဓုပ် | ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) |
| ဗီုပြင် | ယေန်သၞာင်, သဘာဝ, ရုပ်ဝတ္ထုဟွံသေင်, လိက်ပတ် |
| သၞာံ စၟတ်သမ္တီ | ၁၉၇၂ (သၞောဝ်ကသုက် ဒတန်), ၂၀၀၃ (သၞောဝ်ကသုက် ရုပ်ဝတ္ထုဟွံသေင်) |
| မုက်ကွန်ရက် | whc.unesco.org |
အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (အၚ်္ဂလိက်: World Heritage) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဒြပ်ရတ်၊ ဒၞာဲဒတန်၊ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင်၊ ကေုာံ သဘာဝဂမၠိုင် မၞုံကဵု ၚုဟ်မး သာမည ဗွဲမသၠုင် သွက် ကောန်မၞိဟ် အလုံအိုတ်သီု မဒးဒုင် စၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု ဂကောံပညာ၊ သိပ္ပံ ကေုာံ ယေန်သၞာင် ကုလသမဂ္ဂ မကော်ခဴစ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) ရ။[၁] ဝေါဟာရ "အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ" ဝွံ ဍေံလှဲလးနူ "ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ" (World Heritage Sites) တုဲ ဍေံပံင်စပ်လဝ် သီုကဵု အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် မဟွံမဲကဵု ဒြပ်ရုပ် (Intangible Cultural Heritage) ကေုာံ အာဲကၟာဲ လိက်ပတ် (Memory of the World) သီုဖအိုတ်ရ။[၂]
တင်ရန်တၟအ် အဓိက သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဂှ် သွက်ဂွံ မင်မွဲ၊ စဵုဒၞာ၊ ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် အာဲကၟာဲ မပြဲပြဲတအ်ဏအ် ဇရေင် အဆက်မၞိဟ် အနာဂတ်တအ် ညံင်ဟွံဂွံ ကၠေအ်ကၠက်အာရ။ လညာတ်ဏအ် တန်တဴဒၟံင် လ္တူ သဘဴဓဝ် ဒဒှ်ရ အာဲကၟာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဍေံဟွံဆေင်စပ် ကု ဍုင်မွဲဍုင်ဓဝ်သၟးရ၊ ဍေံဒှ် ဒြပ်ရတ် သွက် ဂၠးတိ သီုဖအိုတ်ရ။
၁။ နိဒါန် ကေုာံ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Concept and Definition)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"အာဲကၟာဲ" (Heritage) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ ပိုဲမကလိဂွံလဝ် နူကဵု အတိတ်၊ အရာပိုဲမဂျိုင်တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်၊ ကေုာံ အရာပိုဲမဒး ပအပ်ကဵု အဆက်ကောန်စဴ ပ္ဍဲအနာဂတ်ရ။ လညာတ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ဝွံ ပံက်လဝ် အဓိပ္ပါယ် နကဵု ယူနေတ်သကဝ် နဒဒှ် "ဒြပ်ရတ် မၞုံကဵု ၚုဟ်မး မဟွံမာန်ပတောအ်ၜတ်ဂွံ သွက် ပရေင်မံင်တန်တဴ ကောန်မၞိဟ်" ရ။[၃] ပွမမင်မွဲ အာဲကၟာဲတအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ်တာလျိုင် ဂကောံမၞိဟ် ဂၠးကဝ် သီုဖအိုတ်၊ ဟွံရုဲ ဂကူ၊ ဘာသာ ဟွံသေင်မ္ဂး ပယျဵုဍုင်ရ။
၂။ ဝၚ် ကေုာံ သၞောဝ်ကသုက် အဓိကဂမၠိုၚ် (History and Key Conventions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပရေင်ချဳဒရိုင် သွက်ဂွံ မင်မွဲ အာဲကၟာဲ ဂၠးကဝ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးကဝ် ဒုတိယ၊ အခိင် ဒၞာဲဝင် ဗွဲမဂၠိုင် မဒးဒုင် ပလီုပလာ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၉ ဂှ်၊ ကၟာတ်ဍာ် အာသဝါန် (Aswan High Dam) ပ္ဍဲအဳဂျေပ် မာန်ဗၠိုက်ပလီုထောအ် ဒၞာဲကျာ်တြေံ အဘူ သိမ်ဘေဝ်တုဲ၊ ယူနေတ်သကဝ် စကၠောန် လၟေင်ကမၠောန် ရီုဗင် ကလေင်ပြံင်ဒၞာဲ ဒတန်ဂှ် နကဵု အရီုအဗင် နူ ၅၀ ဍုင်ပြင်င်ရ။[၄]
နူကဵု ပရေင်အံင်ဇၞးဏအ်၊ ယူနေတ်သကဝ် ခၞံဗဒှ်လဝ် သၞောဝ်ကသုက် အဓိကဂမၠိုင်-
- သၞာံ ၁၉၇၂: ကသုက် မဆေင်ကဵု ပရေင်မင်မွဲ ယေန်သၞာင် ကေုာံ သဘာဝ ဂၠးတိ (World Heritage Convention).
- သၞာံ ၁၉၉၂: အစဳအဇန် အာဲကၟာဲ လိက်ပတ် (Memory of the World Programme).
- သၞာံ ၂၀၀၃: ကသုက် သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ရုပ်ဝတ္ထုဟွံသေင် (Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage).[၅]
၃။ ဂကူ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဂမၠိုၚ် (Categories of World Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဝွံ ပါ်လဝ် နကဵု ကဏ္ဍ အဓိက ၄ သာ်ရ-
| ဂကူ အာဲကၟာဲ (Category) | ပွံက်အဓိပ္ပါယ် (Description) | ဥပမာ (Examples) |
|---|---|---|
| ၁။ ဒတန် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် (Tangible Cultural Heritage) | အရာမၞုံကဵု ဒြပ်ရုပ် မပ္တံကဵု ဘာကျာ်၊ ဍုင်တြေံ၊ တိုင်ပ္ကဴ၊ လိက်တၟအ်။ | ဗုကာံ၊ တိုင်ကြုက်မဇၞော်၊ မာချူ ပဳချူ |
| ၂။ ဒတန် အာဲကၟာဲ သဘာဝ (Natural Heritage) | ဒၞာဲသဘာဝ မပ္တံကဵု ဂြိုပ်၊ ကၟာဍာ်၊ သၞောတ်ဂေဟ မဟွံဒးဒုင်ပထုဲလဝ်။ | ဂြိုပ် အမေဇြောန်၊ The Great Barrier Reef |
| ၃။ အာဲကၟာဲ ရုပ်ဝတ္ထုဟွံသေင် (Intangible Cultural Heritage) | အခိုက်ကၞာ၊ သဘင်၊ လှေ်ဒယှ်ေ၊ ကွတ်တဲ၊ ကေုာံ ပရေင်လညာတ်။ | ယဝ်ဂ (Yoga)၊ သဘင်သင်္ကြန်၊ ကွတ်ပါန်ခဳ |
| ၄။ အာဲကၟာဲ လိက်ပတ် (Memory of the World) | လိက်စၟတ်သမ္တီဝင်، လိက်သၠရိုတ်၊ ပရိုင်၊ ကေုာံ တင်နင် ဒဳဂျဳတေဝ်။ | လိက်သၠရိုတ် မဂၞန်၊ ဒိုင်ယာရဳ အာန်ဖရက် (Anne Frank) |
၄။ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာၚ် ရုပ်ဝတ္ထုဟွံသေၚ် (Intangible Cultural Heritage)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
လညာတ် "အာဲကၟာဲ" ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ စွံအာရီု လ္တူ အရာမၞုံကဵု ဒြပ်ရုပ် (သ္ၚိ၊ တၟအ်) သၟးရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ ဂှ်၊ ယူနေတ်သကဝ် စၟတ်သမ္တီကၠုင် ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင် ဇေတ်တ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ **အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ရုပ်ဝတ္ထုဟွံသေင်** (ICH) ဝွံ ပါဝင်ကဵု-
- ပရေင်ဟီုတွဟ် ကေုာံ အရေဝ်ဘာသာ (Oral traditions and language).
- သဘင် ကေုာံ လှေ်ဒယှ်ေ (Performing arts).
- အခိုက်ကၞာ ပရေင်ဂကောံမၞိဟ် ကေုာံ သဘင်ကျာ် (Social practices, rituals and festive events).
- လညာတ် ကေုာံ ပရေင်စကာ သဘာဝ (Knowledge concerning nature).
- ကွတ်တဲ အခိုက်တြေံ (Traditional craftsmanship).[၆]
ပွမမင်မွဲ အာဲကၟာဲဏအ်ဝွံ ဒးပံင်ကောံ ကၠောန်ကမၠောန် သီုကဵု ညးဒေသတအ် တိုက်ရိုက်ရ။
၅။ လၟေၚ်ကမၠောန် စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ကမ္မတဳ (Designation and Committees)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ဒတန် ဟွံသေင်မ္ဂး အခိုက်ကၞာမွဲမွဲ နဒဒှ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဂှ် လၟေင်ကမၠောန် ဍေံ ခိုင်ကၠိုက် ဗွဲမလောန်ရ။
- စရင်စမ်ၜတ် (Tentative List): အလဵုအသဳ ဍုင်တအ် ဒးပၠောပ် စရင်။
- ပရေင်စၟတ်သ္ၚေဝ် (Evaluation): ဂကောံ ပညာသျှင် မပ္တံကဵု ICOMOS (သွက် ယေန်သၞာင်) ကေုာံ IUCN (သွက် သဘာဝ) တအ် စၟတ်သ္ၚေဝ်ရ။
- ကမ္မတဳ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (World Heritage Committee): ကမ္မတဳ မၞုံကဵု ဍုင်စၞး ၂၁ ဍုင်ဝွံ ကောံဓရီု ဇၟာပ်သၞာံတုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် လက္ကရဴအိုတ်ရ။[၇]
၆။ ပရေၚ်မၚ်မွဲ ကေုာံ စဵုဒၞာ (Conservation and Protection)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမစၟတ်သမ္တီလဝ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဂှ် ဒှ်ဆ လၟေင်ကမၠောန် ကၠာအိုတ်ရ။ တာလျိုင် အဓိကဂှ် ဒှ် ပွမမင်မွဲ (Conservation) ရ။ ယူနေတ်သကဝ် ဒက်ပတန်လဝ် ရန်ပုံငွေ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ (World Heritage Fund) သွက်ဂွံ ထံက်ပင် သြန် သွက် လၟေင်ကမၠောန် ကလေင်ပလေဝ်၊ ပရေင်စဵုဒၞာ ဘဲအန္တရာဲ၊ ကေုာံ ပရေင်ကဵုပညာ ကု ဍုင် မၞုံပၟိက် အရီုအဗင်တအ်ရ။[၈]
၇။ ပြသၞာ ကေုာံ အန္တရာဲဂမၠိုၚ် (Threats and Challenges)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဆဵုဂဗဒၟံင် ဘဲအန္တရာဲ မမာန်ပလီုပလာ် ဍေံတအ် လၟိုန်ရ-
- ပြံင်လှာဲ ရာသဳဥတု (Climate Change): ဍာ်ၜဳ သၠုင်တိုန် (ဥပမာ- ဝေနေတ် Venice) ကေုာံ ပရေင်တိကှ်ေ (Desertification)။
- ပၞာန် ကေုာံ ပရေင်ဟွံညိင်ဝတ် (Armed Conflict): ဒတန်ဝင် ပ္ဍဲ သဳရဳယျာ (Syria)၊ အာဖဂါန်နေတ်သတာန် (Afghanistan)၊ ကေုာံ ယူကရေိန် (Ukraine) တအ် ဒးဒုင် ပလီုပလာ်လဝ်။
- ပရေင်ကၟုဲတမ္ၚာ လောန်ကာဲ (Overtourism): မၞိဟ်အာဝေင် ဂၠိုင်လောန်တုဲ ပကဵု ဖဵုပရေအ် ကု ဒတန်တြေံ ကေုာံ ညးဒေသတအ်ရ။[၉]
ဒတန် မဒးဆဵုဂဗ အန္တရာဲ သၠုင်အိုတ်တအ်ဂှ် ယူနေတ်သကဝ် ပၠောပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲ စရင် အာဲကၟာဲ မဒးဆဵုဂဗ အန္တရာဲ (List of World Heritage in Danger) ရ။
၈။ ဖဵုသွဟ် လ္တူ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ် (Economic and Social Impacts)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိဝွံ ကဵုဖဵုသွဟ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် သွက် ဒေသဂှ်ရ-
- ပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economic Boost): လၟိဟ် ကၟုဲတမ္ၚာ ဂၠးကဝ် (Tourism) ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ကမၠောန် ကေုာံ သြန်လုပ် သွက် ညးဒေသတအ်ရ။ အရာဏအ် ကော်ခဴစ "UNESCO Effect" ရ။
- ပရေင်ဂကောံမၞိဟ် (Social Identity): ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် ကလိဂွံ ပရေင်စိုတ်ဓါတ် ဇြဟတ်မာန် ကေုာံ ပရေင်ဆာန်ဂကူ လ္တူ အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ဇကုရ။[၁၀]
၉။ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ကေုာံ ယေန်သၞာၚ် မန်/အာရှအဂၞဲ (World Heritage in Southeast Asia and Mon Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒေသ အာရှအဂၞဲဝွံ နွံကဵု အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ မဇၞော်လှဲလး ဗွဲမဂၠိုင် ညံင်ရဴ အန်ကောရ်ဝတ် (Angkor Wat) ပ္ဍဲကမ္ဗောဒဳယျာ ကေုာံ ဗေရဝ်ဗူဒူ (Borobudur) ပ္ဍဲအေန်ဒဝ်နဳယျာ ရ။
ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နွံကဵု ဒတန် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် မပ္တံကဵု ဍုင်တြေံပျူ (Pyu Ancient Cities) ကေုာံ ဒေသယေန်သၞာင် ဗုကာံ (Bagan) ရ။ သွက် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင် ဂကူမန်ပိုဲလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ ညံင်ရဴ ဍုင်သဓီု ကေုာံ အခိုက်ကၞာ လိက်ပတ်မန်တအ်ဝွံ နွံကဵု ၚုဟ်မး မထေက်ကဵု ဒးဒုင် မင်မွဲ ကေုာံ ပတိုန်စရင် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ပ္ဍဲအနာဂတ်မာန်ရ။
- **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** ယူနေတ်သကဝ် ကေုာံ ပရေင်မင်မွဲ အာဲကၟာဲဂၠးတိ (YouTube)
၁၀။ အနာဂတ် ကေုာံ ဒဳဂျဳတေဝ် အာခိုက် (The Future and Digital Archiving)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲခေတ် လၟုဟ်ဝွံ၊ ကွတ်ပညာ တၟိ ပြံင်လှာဲကၠုင် ဗီုပြင် ပိုဲမမင်မွဲ အာဲကၟာဲ ဂၠးတိရ။ ကွတ်ပညာ ညံင်ရဴ တက်ဗီု 3D Scanning، ဒရုန်း (Drones) ကေုာံ ပရေင်ခၞံဗဒှ် ဗီုရုပ် (Virtual Reality - VR) တအ် စကာကၠုင် သွက်ဂွံ မင်မွဲ ဒတန်တအ် နကဵု တင်နင် ဒဳဂျဳတေဝ်ရ။
ဂကောံ ညံင်ရဴ CyArk တအ်ဝွံ ဂစာန် တက်ကေတ် ဗီုပြင် 3D သွက် ဒတန်ဝင် လ္တူဂၠးတိ သီုဖအိုတ် (သီုကဵု ပ္ဍဲဗုကာံ) ရ။[၁၁] နကဵု နဲကဲ ဒဳဂျဳတေဝ် အာခိုက် (Digital Archiving) ဏအ်၊ ၜိုန်ရ ဒတန်ဇေတ်တ် ဒးဒုင် လီုလာ်အာ ဟိုတ်နူ ဘဲသဘာဝ ဟွံသေင်မ္ဂး ပၞာန်ကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲ မဆေင်ကဵု ဉာဏ်ပညာတအ် ဆက်တန်တဴအာ သွက် အဆက်ကောန်စဴ အနာဂတ်တအ် လၟိုန်မာန်ရ။[၁၂]
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Harrison, Rodney (2013). Heritage: Critical Approaches. Routledge. ISBN 978-0415591959။
- ↑ Intangible Cultural Heritage. UNESCO.
- ↑ Cleere, Henry (1996). "The concept of 'outstanding universal value' in the World Heritage Convention". Conservation and Management of Archaeological Sites 1 (4): 227-233.
- ↑ Batra, A. (2006). Tourism and World Heritage Sites. Tourism Authority of Thailand။
- ↑ Smith, Laurajane (2006). Uses of Heritage. Routledge. ISBN 978-0415318310။
- ↑ Aikawa-Faure, Noriko (2009). The UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Intangible Heritage. ISBN 978-0415473965။
- ↑ The Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. UNESCO.
- ↑ Leask, Anna (2006). Managing World Heritage Sites. Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0750665469။
- ↑ Di Giovine, Michael A. (2009). The Heritage-scape: UNESCO, World Heritage, and Tourism. Lexington Books. ISBN 978-0739114346။
- ↑ Frey, Bruno S. (2009). "Making World Heritage Truly Global: The Culture Certificate Scheme". Oxford Review of Economic Policy 25 (2): 239-252.
- ↑ Digital Preservation of Heritage Sites. CyArk.
- ↑ Cameron, Fiona (2007). Theorizing Digital Cultural Heritage. MIT Press. ISBN 978-0262033534။
- Harrison, Rodney (2013). Heritage: Critical Approaches. Routledge. ISBN 978-0415591959။
- Intangible Cultural Heritage. UNESCO.
- Cleere, Henry (1996). "The concept of 'outstanding universal value' in the World Heritage Convention". Conservation and Management of Archaeological Sites 1 (4): 227-233.
- Batra, A. (2006). Tourism and World Heritage Sites. Tourism Authority of Thailand။
- Smith, Laurajane (2006). Uses of Heritage. Routledge. ISBN 978-0415318310။
- Aikawa-Faure, Noriko (2009). The UNESCO Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. Intangible Heritage. ISBN 978-0415473965။
- The Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention. UNESCO.
- Leask, Anna (2006). Managing World Heritage Sites. Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0750665469။
- Di Giovine, Michael A. (2009). The Heritage-scape: UNESCO, World Heritage, and Tourism. Lexington Books. ISBN 978-0739114346။
- Frey, Bruno S. (2009). "Making World Heritage Truly Global: The Culture Certificate Scheme". Oxford Review of Economic Policy 25 (2): 239-252.
- Digital Preservation of Heritage Sites. CyArk.
- Cameron, Fiona (2007). Theorizing Digital Cultural Heritage. MIT Press. ISBN 978-0262033534။
<ref> tag with name "harrison" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "unesco_ich" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "cleere" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "batra" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "smith" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "aikawa" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "nomination" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "leask" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "digiovine" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "frey" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "cyark" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "cameron" defined in <references> is not used in prior text.