အေင်္ဂလိက်
| ဍုင် အေင်္ဂလိက် England | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
 ဗီုတိ ထ္ၜး ဒၞာဲဒတန် ဍုင် အေင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ (UK) ကေုာံ ဥရောပ | |
| ဍုင်ဇၞော် | လာန်ဒါန် 51°30′N 0°07′W |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | လာန်ဒါန် |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ဘာသာ အေင်္ဂလိက် |
| အလဵုအသဳ | သၞောတ်ပါလဳမာန် သၟိင်တၠ (မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ) |
• သၟိင်တၠ | သၟိင် ချာလ် တတိယ |
• သကိုပ်ဝန်ဇၞော် (UK) | ကေယာ သတာမာ |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၅၇ မဳလဳယာန် (သၞာံ ၂၀၂၂) |
| လှုဲ | သြန် ပံင် သတာလိန် (GBP) |
| ဇြောမ်အခိင် | GMT (UTC+0) |
အေင်္ဂလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး အင်္ဂလာန် (အၚ်္ဂလိက်: England) ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ (United Kingdom) မွဲ ရ။ ဍုင် ဏအ် ဝွံ ပယျဵု ဍေံ လပါ်သၟဝ်ကျာ ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ဍုင် သကတ်တလာန် (Scotland)၊ လပါ်ပလိုတ် ဆက်စပ် ကု ဍုင် ဝေလသ် (Wales) တုဲ၊ လပါ်ဗမံက် ဂှ် ဆက်စပ် ဒၟံင် ကု ၜဳ သၟဝ်ကျာ (North Sea) ကေုာံ လပါ်သၠုင်ကျာ ဂှ် ဆက်စပ် ကု ပြင်ၜဳ အေင်္ဂလိက် (English Channel) မဒှ် ၜဳ မပါ်ခြာ လဝ် ဍေံ ကု ဍုင် ပြင်သေတ် ရ။ ဍုင် ဏအ် ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ တုဲ၊ ဍုင်ဇၞော် ဂှ် ဒှ် ဍုင် လာန်ဒါန် ရ။
၁။ ပထဝဳ ကေုာံ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]တိဍာ် ဍုင် အေင်္ဂလိက် ဝွံ ဍေံ ပြိုက်ပေင် ဒၟံင် နကဵု တွိုက်တိ သဝ် မလှဲလး ကေုာံ ဒဵု သၟတ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲ လပါ် လဒေါဝ် ကဵု သၠုင်ကျာ ရ။
- ဒဵု ကေုာံ ၜဳ: လပါ် သၟဝ်ကျာ ဂှ် နွံ ကု ဓရိုင်ဒဵု ပေန်နဳနဳသ် (Pennines) ကေုာံ ဒေသ ကၟာဍာ် (Lake District) မကျေဝ်ဂေါဝ် ရ။ ၜဳ ဇၞော် အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ် အိုတ် ဂှ် ဒှ် ၜဳ တိမ်းသ် (Thames) မဇွောဝ် ဖြတ် ဍုင် လာန်ဒါန် ကေုာံ ၜဳ သေဗာန် (Severn) ရ။
- ရာသဳဥတု: ဍေံ နွံ ကု ဥတု ၜဳ သမၠဲ ၜိုဟ်သြိုဟ် ရ။ ဗြဲ ဂူ စ နွံ ဂၠိုင် အလုံ မွဲ သၞာံ တုဲ၊ ဥတု ကသီု ဂံက်သြိုဟ် ၜိုတ်ရုံဂံင် တုဲ ဥတု ကညင် ကမ္တဴ သၟဟ်အစောမ် ရ။
၂။ သယံဇာတ သဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- မသတ္တု ကေုာံ ဒြဟတ်: ဍုင် ဏအ် ကိုပ်ကၠာ တေအ် နွံ ကု သယံဇာတ တၟအ်ချး ကေုာံ ပသဲ ဗွဲမဂၠိုင် မဒှ် တမ်ရိုဟ် အဓိက သွက် ပၠန်ဂတး ကမၠောန် စက်ယန္တရား (Industrial Revolution) ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ တေအ် ရ။ လၟုဟ် မ္ဂး ကၠေင်ဓါတ် ကေုာံ ဓါတ်ကျာ သဘာဝ နူ ၜဳ သၟဝ်ကျာ ဂှ် ဒှ် သယံဇာတ အဓိက သွက် ပရေင် ဒြဟတ် လျးပၟတ် ရ။
- တိ တဵုလွဳ: တိဍာ် လပါ် သၠုင်ကျာ ကေုာံ ဗမံက် ဂှ် ညးတအ် သုင်စောဲ သွက် ပရေင် တဵုလွဳ ကေုာံ လွဳ တိရစ္ဆာန် (မပ္တံကဵု သဵု ကေုာံ ဂၠဴ) ဗွဲမလှဲလး ရ။
၃။ ကဆံင် မင်မဲ ပွဳပွူသဘာဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဥယျာဉ် သဘာဝ: ဍုင် အေင်္ဂလိက် နွံ ကု ဥယျာဉ် သဘာဝ အလုံကောန်ဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဒေသ ကၟာဍာ် (Lake District) ကေုာံ Peak District တအ် သွက်ဂွံ မင်မဲ သဘာဝ တၞံဆု ကေုာံ ပွဳပွူ တိရစ္ဆာန် ရ။
- ပရေင် သ္ၚေက် ပွဳပွူ ဍုင်: သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဍုင်ဇၞော် မဇၞော် လောန် အာ ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် သၞောဝ် "ခါတ် သ္ၚေက်" (Green Belts) ပ္ဍဲ ပွဳပွူ ဍုင်ဇၞော် မပ္တံကဵု လာန်ဒါန် ညံင် သဘာဝ တၞံဆု ဂွံ သှ်ေၜိုတ် ရ။
၄။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ခေတ် ကိုပ်ကၠာ: တိဍာ် ဏအ် ဒးဒုင် အုပ်ဓလံက် လဝ် နကဵု အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် လုကဴ မဂၠိုင် ကု သၞာံ ရ။ ကြဴနူ ရဝ်မာန် တအ် တိတ် အာ ဂှ်၊ ဂကူ အေန်ဂလဝ်-သာက်သန် (Anglo-Saxons) တအ် ကၠုင် စိုပ် တုဲ ဒက်ပ္တန် လဝ် ဍုင် ကေုာံ ခေတ် အေင်္ဂလိက် ကိုပ်ကၠာ အိုတ် ရ။
- ပရေင် ပြံင်လှာဲ နဝ်မာန်: ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၀၆၆ ဂှ် ဂကူ နဝ်မာန် တအ် နူ ဍုင် ပြင်သေတ် လုပ် သီ ကေတ် တုဲ၊ ယေန်သၞာင်၊ အရေဝ် ဘာသာ ကေုာံ သၞောဝ်ဥပဒေ ဍုင် ပြံင်လှာဲ အာ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဇြဟတ် ရ။
- အေန်ပါယာ ဗြိတိန်: အေင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု အဓိက သွက် အေန်ပါယာ ဗြိတိန် (British Empire) မဒှ် အေန်ပါယာ မဇၞော် အိုတ် ကေုာံ သြဇာ ဇၞော် အိုတ် ပ္ဍဲ ဝင် ဂၠးကဝ် ရ။
- ခေတ် လၟုဟ်: လၟုဟ် ဍုင် ဏအ် ဂှ် ဒှ် ကရေက် မွဲ မပါလုပ် ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ (UK) တုဲ သၞောတ်ဝ် အုပ်ဓုပ် ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ကေုာံ ပါလဳမာန် ဗြိတိန် ပ္ဍဲ လာန်ဒါန် ဒှ် အဓိက ရ။
၅။ မှာဇန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ဂကူ ကေုာံ သာသနာ: လၟိဟ်မၞိဟ် နွံ ၜိုတ် ၅၇ မဳလဳယာန် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ဂကူ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာ သာ် ရ။ သာသနာ ခရေတ်ယာန် (Church of England) ဂှ် ဒှ် သာသနာ အဓိက ကီု လေဝ်၊ သာသနာ အေတ်သလာမ်၊ ဟိန္ဒူ ကေုာံ မၞိဟ် ဟွံလျိုင်ပတှ်ေ သာသနာ တအ် လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- အရေဝ် ဘာသာ: ဘာသာ အေင်္ဂလိက် ဂှ် ဒှ် အရေဝ် အလဵုအသဳ ကေုာံ အရေဝ် မဟီုဂး ဂၠိုင် အိုတ် တုဲ ဍေံ ဒှ် ဘာသာ မပြာကတ် အိုတ် အလုံ ဂၠးကဝ် ရ။
- ယေန်သၞာင်: ယေန်သၞာင် အေင်္ဂလိက် ပြာကတ် ဗွဲမလောန် နကဵု ကွတ် လိက်ပတ် (ဥပမာ - ဝဳလဳယာမ် ရှိတ်သပဳယျာ)၊ ကွတ် ဒယှ်ေဒွက် (ဥပမာ - The Beatles) ကေုာံ ပရေင် ဝေင် ဇိုင် (Football)၊ ကြဳကေတ် (Cricket) ကေုာံ ရပ်ဗဳ (Rugby) မဒှ် ကစား မစက္တဵုဒှ် လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် ဏအ် ရ။
၆။ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- တက္ကသိုလ် ဒယှ်: ဍုင် အေင်္ဂလိက် ပြာကတ် လတူ ဂၠးကဝ် နကဵု တက္ကသိုလ် မတြေံ အိုတ် ကေုာံ ကဆံင် သၠုင် အိုတ် ပ္ဍဲ ဂၠးကဝ် မပ္တံကဵု တက္ကသိုလ် အံက်သဖောဒ် (University of Oxford)၊ တက္ကသိုလ် ကေမ်ဗရဳတ်ချ် (University of Cambridge)၊ တက္ကသိုလ် ကဝ်လိပ် လာန်ဒါန် (UCL) ကေုာံ Imperial College London တအ် ရ။
၇။ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အေင်္ဂလိက် ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော် အိုတ် မွဲ ပ္ဍဲ ကၟိုန်ဍုင်ပံင်ကောံ ကေုာံ ဂၠးကဝ် ရ။
- လာန်ဒါန်: ဍုင် လာန်ဒါန် ဂှ် ဒှ် ဗဟဵု သြန်ဘဏ္ဍာ (Global Financial Centre) ဇၞော် အိုတ် မွဲ အလုံ ဂၠးကဝ် တုဲ မၞုံကဵု ရုင် ကမ္မဏဳ ဒယှ် တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရ။
- ကမၠောန် အဓိက: ကမၠောန် ဘဏ်၊ ကမၠောန် ပရေင် ပညာ၊ ကမၠောန် ပတိတ် ဂဥုဲ (Pharmaceuticals)၊ ကမၠောန် ကွတ်ပညာ သၟတ် (IT) ကေုာံ ကမၠောန် ပတိတ် က္ၜင်ကျာ တအ် ဂှ် ဒှ် တမ်ရိုဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက သွက် ဍုင် ဏအ် ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- "England Profile". BBC News.
- "World Factbook: United Kingdom". CIA.
- England, Wikipedia.