အေဒ်ဝါတ် သာအိတ်
 အေဒ်ဝါတ် သာအိတ် | |
| ကတဵုဒှ်မၞိဟ် | ၁ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၉၃၅ ဍုင်ဂျေရုသလေမ် |
|---|---|
| စုတိ | ၂၅ သေတ်တေမ်ပါ ၂၀၀၃ (အာယုက် ၆၇) နယူးယောက်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် |
| ဂကူ/ကောန်ဍုင် | ပါလေတ်သတာင်-အမေရိကာန် |
| ကမၠောန် အဓိက | ပါမောက္ခ၊ အစာပါ်ပဲါလိက်ပတ်၊ တၠပညာ ယေန်သၞာင် |
| ပြကိုဟ် ပြာကတ် | သြရဳယေန်တလစ်ဇြေမ် (Orientalism) |
| လညာတ်သီအိုရဳ | သဳအိုရဳ ကြဴခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ |
အေဒ်ဝါတ် ဝါဒဳ သာအိတ် (အၚ်္ဂလိက်: Edward Wadie Said၊ ၁ နဝ်ဝေမ်ဗာ ၁၉၃၅ – ၂၅ သေတ်တေမ်ပါ ၂၀၀၃) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ၊ အစာပါ်ပဲါလိက်ပတ် ကေုာံ အစာသုတေသန ဂကူပါလေတ်သတာင်-အမေရိကာန် (Palestinian-American) မွဲတုဲ၊ ဒှ်မၞိဟ်မပါလုပ် ဖန်ဗဒှ်လဝ် သဇိုင်အင် လညာတ်သီအိုရဳ အဓိက ပ္ဍဲကဵု ဘာသာရပ်စပ် သဳအိုရဳ ကြဴခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ (Postcolonial studies) ရ။ ညးဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် နဒဒှ် ပါမောက္ခ လိက်ပတ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် ကိုလံဘဳယာ (Columbia University) ပွိုင် (၄၀) သၞာံပြင်င်ရ။
လညာတ် သြရဳယေန်တလစ်ဇြေမ် (Orientalism)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အေဒ်ဝါတ် သာအိတ် ဂွံပြာကတ်တိုန် အလုံဂၠးကဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု လိက်ပြကိုဟ်ညး မချူတြးပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈ မၞုံယၟု သြရဳယေန်တလစ်ဇြေမ် (Orientalism) ရ။ လိက်အုပ်ဏအ်ဝွံ လ္ၚတ်ပါ်ပဲါလဝ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် ရးပလိုတ် (Western world) တအ် သြိုင်ပ္တန် ကေုာံ ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူ ရးဗၟံက် (The Orient - ဗွဲတၟေင် ဒေသအာရှ ကေုာံ အာရပ်) တအ်ရ။
- ပွမဖန်ဗဒှ် လညာတ်ဟွံဍာံစၟတ်: အတိုင်လညာတ် သာအိတ်မ္ဂး၊ တၠပညာ ကေုာံ အစာချူလိက် ရးပလိုတ်တအ်ဝွံ ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ရးဗၟံက် နဒဒှ် ဒေသမကြံင်မ္ၚိုဟ်၊ ဟွံမွဲကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ မၞုံကဵု အခိုက်ကၞာတၟေင် (Exotic and backward) ရ။
- အဆက်အစပ် ကု အဝဵုသြဇာ: လညာတ်ပါ်ခြာ ဗီုဏအ်ဂှ် ဍေံဟွံသေင် ဆပရေင်လ္ၚတ် ပညာသၟးတုဲ၊ ဍေံဒှ်လဝ် လွဟ်ကိရိယာ သွက်ဍုင်ရးပလိုတ်တအ် သ္ဂောံသီအဝဵု ကေုာံ အုပ်ဓုပ် (Colonial rule) လတူဍုင်ရးဗၟံက်တအ် နကဵု ဟိုတ်ဖိုလ်မ္ဂး "ရးဗၟံက်တအ်ဂှ် အုပ်ဓုပ်ကေတ်တ် ဟွံမာန်၊ နွံပၟိက်ဒၟံင် ပရေင်ရီုဗင် နူရးပလိုတ်" ရ။
ပရေင်ချဳဒရိုင် ကေုာံ လညာတ် ယေန်သၞာင်ဗဟုဝိဓ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအရာမလ္ၚတ် ပရူယေန်သၞာင် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်နာနာ ပ္ဍဲဘာသာရပ်စပ် ယေန်သၞာင်ဗဟုဝိဓ (Multicultural studies) မ္ဂး လညာတ် အေဒ်ဝါတ် သာအိတ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အင် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်ရ။ ညးဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ယေန်သၞာင် (Culture) ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဂကူဂှ် ဍေံဟွံတန်တဴဒၟံင် ညိင်ညိင်တုဲ၊ ဒှ်ဒၟံင် ပရေင်နှဴရဴ (Hybridity) ကေုာံ ပရေင်ဆက်စပ် အကြာ အဝဵုသြဇာ အလုံဂၠးကဝ်ရ။ လညာတ်ညးဏအ်ဂှ် ပံက်ကဵု မတ် သွက်ဂွံ လ္ၚတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ဗီုလဵု ဂကောံမၞိဟ် မဒးဒုင်ပါ်ခြာတအ် (Marginalized groups) ဒးဒုင်ဖန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်၊ လိက်ပတ် ကေုာံ ဌာနအုပ်ဓုပ်တအ်ရ။
အာဲကၟာဲ ကေုာံ သြဇာ (Legacy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အေဒ်ဝါတ် သာအိတ် ဝွံ ပါဲနူကမၠောန် လိက်ပတ်တုဲ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မချဳဒရိုင် သွက်အခေါင်အရာ ဂကူပါလေတ်သတာင် မွဲကီုရ။ လိက်ပြကိုဟ်ညးတအ်ဂှ် စဵုကဵု တ္ၚဲဏအ် ပြာကတ်ဒၟံင်တုဲ ဒးဒုင်စၠောအ်ဘာသာ နကဵု အရေဝ်ဘာသာနာနာ လတူဂၠးတိရ။ ကမၠောန်သုတေသန ညးဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သြဇာ လတူ ဘာသာရပ် ဗွဲမဂၠိုင် မပ္တံကဵု ဝင်၊ လူမှုဗေဒ၊ မနုဿဗေဒ ကေုာံ ပရေင်လ္ၚတ်ယေန်သၞာင်တအ်ရ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သီအိုရဳ ကြဴခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ (Postcolonialism)
- သြရဳယေန်တလစ်ဇြေမ် (Orientalism)
- လ္ၚတ် ယေန်သၞာင်ဗဟုဝိဓ (Multicultural Studies)
- ဂါယတြဳ သပဳဗာက် (Gayatri Spivak)
- ဟဝ်မဳ ဘာဘာ (Homi Bhabha)