အေန်တာနေတ်

အေန်တာနေတ် (အၚ်္ဂလိက်: Internet ဟွံသေင်မ္ဂး ကော်ခ္ဍန် the Net) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်သၞောတ်ဝ် ပွမဆက်စပ် ဇာဇၞိက် ခမ်ပျူတာ အလုံဂၠးတိ မွဲရ။ ဍေံစကာ သၞောတ်ဝ် စၟတ်သမ္တီ အေန်တာနေတ် (Internet Protocol Suite - TCP/IP) သွက်ဂွံ ဆက်စပ် ကေုာံ ပလံင်ဗစိုပ် တင်ဂၞင် အကြာ စက်ခမ်ပျူတာ ကေုာံ ကပေါတ် ဒဳဂျဳတယ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် မၞုံအလုံဂၠးတိရ။

အေန်တာနေတ် ဝွံ ဒှ် "ဇာဇၞိက် ဇၞော် မဆက်စပ်လဝ် ဇာဇၞိက် သၟတ်ဂမၠိုင်" (Network of networks) မွဲရ။ ပ္ဍဲကဵု အေန်တာနေတ်ဂှ် နွံကဵု ဇာဇၞိက် ပုဂ္ဂလိက၊ ဇာဇၞိက် အလဵုအသဳ၊ ဇာဇၞိက် ပရေင်ပညာ ကေုာံ ဇာဇၞိက် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် တအ် ပါလုပ် ပံင်ကောံဒၟံင် မွဲစွံရ။

ဝင် (History)

သဇိုင်တမ်မူလ အေန်တာနေတ် ဝွံ စက္တဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ တအ် ပ္ဍဲအခိင် ဌာနစဵုဒၞာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဖန်ဗဒှ်လဝ် ဇာဇၞိက် မၞုံယၟု ARPANET သွက်ဂွံ ပါ်ပရအ် တင်ဂၞင် အကြာ တက္ကသိုလ် ကေုာံ ဌာနသုတေသန ဂမၠိုင်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် တၠပညာ သိပ္ပံ ခမ်ပျူတာ ဂကူဗြိတိန် မၞုံယၟု တင်မ် ဗာနာ-လဳ (Tim Berners-Lee) ဝွံ ဖန်ဗဒှ်လဝ် သၞောတ်ဝ် ဝက်ဆိုက် (World Wide Web - WWW) တုဲ၊ ပကဵု ညံင် မှာဇန်တအ် ဂွံစကာ အေန်တာနေတ် လောဲသွာ ကေုာံ ဗဵုကေတ် ရုပ်၊ လိက် ကေုာံ ကောဒ် ပ္ဍဲကဵု မုက်ဝက်ဆိုက်ဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲလက္ကရဴ သၞာံ ၁၉၉၀ တအ်ဂှ် အေန်တာနေတ် ပြးဇး ကေုာံ ပြာကတ်ကၠုင် အလုံဂၠးတိရ။

ဝန်ဆောင်မှု အဓိကဂမၠိုင် (Major Services)

အေန်တာနေတ် ဝွံ ပကဵု ညံင် ဝန်ဆောင်မှု နာနာ ဂွံကၠောန်ကမၠောန်မာန်ရ။ မပြာကတ်အိုတ်တအ်ဂှ်-

ဝက်ဆိုက် (World Wide Web): ပွမဗှ် ကေုာံ လ္ၚတ် မုက်လိက် ဝက်ဆိုက်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဝဳကဳပဳဒဳယာ ဏအ်ကီုရ။
အဳမေး (Email): ပွမပလံင်ဗစိုပ် လိက် ကေုာံ တင်ဂၞင် နကဵု လျပ်စစ်။
မဳဒဳယာ ပရေင်မၞိဟ် (Social Media): ပွမဆက်ဆောံ ကေုာံ ပါ်ပရအ် ပရိုင် ပ္ဍဲကဵု Facebook, X (Twitter), ဟွံသေင်မ္ဂး Instagram တအ်။
ပွမကော် ဗဳဒဳယဝ် (Video Calls): ပွမဆက်ဆောံ ဟီုအရေဝ် သီုညာတ်ရုပ် ပ္ဍဲကဵု Zoom ဟွံသေင်မ္ဂး Skype တအ်။
ပရေင်ရာန်သွံ အေန်လိုင်း (E-commerce): ပွမရာန် ကေုာံ သွံ ကပေါတ် နကဵု အေန်တာနေတ်။

သဘဴဓဝ် ကေုာံ လဒက်ပ္တန် (Concepts and Structure)

IP Address: ခမ်ပျူတာ ဟွံသေင်မ္ဂး ဖုန် ဇၟာပ်ပ်မွဲ မဆက်လဝ် အေန်တာနေတ်ဂှ် နွံကဵု ဂၞန်စၟတ်သမ္တီ (IP Address) အလဵုဇကု သွက်ဂွံ ပါ်ခြာ ကေုာံ ပလံင် တင်ဂၞင် ဒးဒၞာဲရ။
ISP (Internet Service Provider): ကမ္မဏဳ မကဵု ဝန်ဆောင်မှု အေန်တာနေတ် သွက် စက်ပိုဲတအ် ဂွံဆက်စပ်ကဵု ဇာဇၞိက် ဇၞော် ဂၠးတိမာန်ရ။
အဝ်ဂဝ်ရဳတာမ် ကေုာံ ရဴတာ (Routers): စက် ကေုာံ လၟေင်ကမၠောန် မကဵု ဂၠံင်တရဴ သွက် တင်ဂၞင် ညံင်ဂွံ စိုပ် ဒၞာဲမအာ ပြဟ်အိုတ် ကေုာံ ဂီုကၠီုအိုတ်ရ။

အကျဵု ကေုာံ ပရေင်စိန်ခေါ် (Impact and Challenges)

အေန်တာနေတ် ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠေအ် ဂၠးတိပိုဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်လဟိင်စိုတ် တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပြဟ်ပြေဟ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု အေန်တာနေတ် ရ။

ဆဂး အေန်တာနေတ် ဝွံလေဝ် နွံကဵု ပရေင်စိန်ခေါ် ကေုာံ ဘဲအန္တရာယ် နာနာသာ် မပ္တံကဵု ပရေင်ကၠတ် တင်ဂၞင် ပူဂိုလ် (Privacy issues)၊ ဘဲဟက်ကာ (Cyberattacks) ကေုာံ ပရိုင်ဖျေဟ် (Fake news) တအ်ကီုရ။

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်