အေလ်အဳဒဳ
အေလ်အဳဒဳ (အင်္ဂလိက်: Light-Emitting Diode; LED) ဝွံ ဒှ်ကိရိယာအီလက်ထရောနစ် ဂကူဒိုင်အုတ် (Diode) မနွံကဵုအစောံပတိတ်လျး ကာလဓါတ်လိပ် (Electric current) အာလတူဍေံရ။ နကဵုသိပ္ပံမ္ဂး ဣဏအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်နူသဘဴဓရ် Electroluminescence မဒှ်ပွမပတိတ်ဖဝ်တွန် (Photons) နူကဵုပွမနှဴရဴ အီလက်ထရွန် (Electrons) ပ္ဍဲကဏ္ဍ Semiconductor ရ။
နဲကဲကမၠောန် (Working Principle)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အေလ်အဳဒဳ ကၠောန်ကမၠောန်နကဵု သၞောတ် p-n junction:
- ကာလဓါတ်လိပ်လောန်အာမ္ဂး အီလက်ထရွန်တအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာဒၞာဲ "Electron holes" တုဲ ပတိတ်ကဵုဒြဟတ် နဒဒှ်လျး (Photons) ရ။
- အရောင်လျးဂှ် တန်တဴဒၟံင်လတူ ဓါတ်ဂမ္တဝ် (Energy band gap) မနွံပ္ဍဲ Semiconductor ဂှ်ရ။ ဥပမာ - Gallium arsenide ဂှ် ပတိတ်ကဵုလျးအေန်ဖရာရဲတ် (Infrared) ရ။
ဂုဏ်ဖိုလ်ဂမၠိုင် (Advantages)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာနည်းပညာမ္ဂး LED နွံကဵုဂုဏ်ဖိုလ် ဇၞော်နူပၞာင်သ္ဍဴဓမ္မတာ:
- Efficiency (ဍာ်ဒကေဝ်): သုင်စောဲဒြဟတ်ဓာတ်အောန် ဆဂး ကဵုလျးသၠုင် (၈၀%–၉၀% ခိုဟ်နူပၞာင်သ္ဍဴတြေံ)။
- Lifespan (အာယုက်): ဂျိုင်လအ်ဗွဲမလောန် (စိုပ် ၃၀,၀၀၀–၅၀,၀၀၀ နာရဳ)။
- Size (အရွယ်): ဍောတ်မောဝ်တုဲ စုတ်ပ္ဍဲစက်ကိရိယာ နာနာမာန်။
- Switching: ပံက်-ပိတ် ပြဟ်ဗွဲမလောန် (စကာပ္ဍဲ Fiber optics ကေုာံ Remote controls)။
ကဏ္ဍမသုင်စောဲ (Applications)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Lighting: ပၞာင်သ္ဍဴအပ္ဍဲသ္ၚိ၊ လျးကဝ် (Headlights)၊ လျးဂၠံင်။
- Displays: ဖျုန်ဗုင် TV၊ Computer monitors၊ ကေုာံ Billboard ဇၞော်ဇၞော်ဂမၠိုင်။
- Indicators: လျးအချက်အလက် ပ္ဍဲစက်ကိရိယာနာနာ။
- Communication: စကာပ္ဍဲသၞောတ် Li-Fi ကေုာံ ပွမပလံင်တင်ဂၞင် နကဵုလျး။
ပရေင်တောတက်ခေတ်တၟိ (Modern Evolution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- OLED (Organic LED): စကာအလုံမွဲဖျုန်ဗုင် (Screen) ညံင်ဂွံနွံကဵု အရောင်ကၠးဖ္ဍး ကေုာံ ဖျုန်စက်ပါးပါး။
- MicroLED: နည်းပညာတၟိအိုတ် သွက်ဖျုန်ဗုင်မနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်သၠုင်အိုတ်ရ။