အေအာင်ဗေဒ
အေအာင်ဗေဒ (အင်္ဂလိက်: AI Studies / Critical AI Studies) ဝွံ ဒှ်ပညာမလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် ဗီုပြင်သၞောတ်ညာဏ်တုဲ (Artificial Intelligence) မနွံကဵုအစောံစရာဲ ပြံင်လှာဲကဵု လဒက်ပတန်ဂကောံမၞိဟ်ရ။ ပညာဏအ်ဝွံ ဟွံသေင်ဆ ပွမချူ Code ဟေင်၊ ဆဂး ဒှ်ပွမ စၟဳစၟတ် ဗီုပြင်အေအာင် မဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ဒြဟတ်အုပ်ဓုပ်၊ သိက္ခာ (Ethics) ကေုာံ အထေင်အယုက်ပူဂိုလ်ရ။
ကဏ္ဍသ္ၚဳဂၠေပ် အဓိကဂမၠိုင် (Core Research Areas)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁. သိက္ခာအေအာင် (AI Ethics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမလ္ၚတ်သ္ၚဳဂၠေပ် တင်စွံသတိ ပ္ဍဲပွမဖန်ဗဒှ်အေအာင် ညံင်ဂွံနွံကဵု ပရေင်တုပ်သၟဟ် (Fairness)၊ ပွမဗၟံက်ထ္ၜးကေတ်မာန် (Accountability) ကေုာံ ပရေင်သပ္ပာယျ (Transparency) ရ။
၂. ပရေင်မၞိဟ်ဗေဒ အေအာင် (Sociology of AI)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗီုပြင်အေအာင် မပြံင်လှာဲကဵု ကဏ္ဍကမၠောန်၊ ပရေင်ဆက်ဆောံအကြားမၞိဟ် ကေုာံ လဒက်ပတန်ဂကောံမၞိဟ်။ တင်ဏအ်ဝွံ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ယေန်သၞာင်ဗေဒ ရ။
၃. ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (Security and Politics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပွမစကာအေအာင် ပ္ဍဲပရေင်စဵုဒၞာဍုင်၊ ပွမထိင်ဒဝ်တင်ဂၞင်ဗၠေတ် (Disinformation) ကေုာံ နဲကဲ စၟဳစၟတ် Deepfake ရ။
နကဵုမတ်တၠပညာမ္ဂး (Theoretical Perspectives)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာ မဳဒဳယာဗေဒ ကေုာံ နဲပညာမ္ဂး အေအာင်ဗေဒနွံကဵုတင်သ္ၚဳဂၠေပ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ:
- နကဵုမတ်တၠပညာ Algorithmic Bias: တၠပညာဂမၠိုင် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရအေအာင်ဂှ် ဟွံသေင်အရာမဗၠးၜးတွဵု (Neutral)၊ ဆဂး ဍေံလေပ်ပါ်ခြာဂကူ ဟွံသေင်မ္ဂး ကဆံင်မၞိဟ် အတိုင်ဒေတာမဗတောန်လဝ်ရ [၁]။
- နကဵုမတ်တၠပညာ အေဂျေန်တေတ် (Agentic Perspective): ပွမသ္ၚဳဂၠေပ်ဗီုပြင် အေဂျေန်တေတ် အေအာင် မနွံကဵုအစောံဖန်ဗဒှ်အလဵုဇကု မပြံင်လှာဲကဵု သဘဴဓရ် "Agency" မၞိဟ်တအ်ရ။
- နကဵုမတ်တၠပညာ အဲနာဲဗေဒ: ပ္ဍဲပရေင်လိက်ပတ်မန်၊ အေအာင်ဗေဒဝွံ စွံအဓိက ပ္ဍဲပွမစကာ နဲပညာဆက်ဆောံ သွက်ဂွံမင်မွဲဘာသာမန် ဇေတ်ဇေတ် ရ။
တင်ခက်ခုဲဂမၠိုင် (Key Challenges)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- Black Box Problem: ဗီုပြင်အေအာင် မဖန်ဗဒှ်တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် မၞိဟ်တအ်ကၠိုဟ်ဝါတ်ဒၟံင်ရ။
- Data Privacy: ပရေင်ဂီုကၠီု တင်ဂၞင်ပူဂိုလ်ဂမၠိုင် မဒးစကာ ပ္ဍဲပွမဗတောန်အေအာင်။