အဳကွေဒေါဝ်
| သမ္မတ ဍုင်အဳကွေဒေါဝ် (Republic of Ecuador) | |
|---|---|
 အလာံ
 တဆိပ်
| |
ဂမြဴ: "Dios, patria y libertad" (ကျာ်သြဳ၊ ဍုင်မိတိမ ကေုာံ ဗၠးၜး) | |
ဒွက်ဍုင်: "Salve, Oh Patria" | |
 ဒၞာဲဒတန် ဍုင်အဳကွေဒေါဝ် (သာ်တ္ၚေက်) ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၠုင်ကျာ | |
| ဍုင်ဇၞော် | ကွဳတဝ် (Quito) 0°13′S 78°31′W / 0.217°S 78.517°W |
| ဇၞော်အိုတ်ဍုင် | ဂွါယာကွေဝ် (Guayaquil) |
| အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင် | သပိန် |
| အရေဝ်ဒေသ မစကာရုင်ဂမၠိုင် | ကေချူအာ (Kichwa), ရှူအာ (Shuar) |
| ဂကူ | ၇၁.၉% မေသတဳဇြဝ် (Mestizo), ၇.၄% မောန်တူဗဳယဝ် (Montubio), ၇% အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန်, ၇.၂% အဖရိကန်, ၆.၁% သာ်ဗု |
| ကွေတ်ဘာသာ | ၈၀.၄% ကာတ္တလေတ်, ၁၁.၃% အဳဗာန်ဂျေလဳကာန် |
| Demonym | အဳကွေဒေါဝ်ရဳယျာန် (Ecuadorian) |
| အလဵုအသဳ | သမ္မတ သၞောတ်မွဲမ (Unitary presidential republic) |
• သမ္မတ | ဒါန်နဳယေဝ် နဝ်ဗဝ်အာ (Daniel Noboa) |
| ဒတန်သၞောဝ် | သဘင်သီကၠဳ ကောန်ဂကူ (National Assembly) |
| မပိုင်ပြဳလဝ် | |
• သီုဖအိုတ် | [convert: invalid number] (ကဆံင်: မရနုက်ကဵု ၇၃) |
| လၟိဟ်မၞိဟ် | |
• တၟော် | ၁၇,၈၈၈,၄၇၄ (၂၀၂၃) |
• ကလောတ် | [convert: invalid number] |
| GDP (PPP) | တၟော် |
• သီုဖအိုတ် | $ ၂၄၃ ဗဳလဳယျောန် (၂၀၂၃) |
• Per capita | $ ၁၃,၂၈၅ |
| လှုဲ | ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (USD) |
| ဇြောမ်အခိင် | ECT (UTC−5) GALT (UTC−6) (ဂါလာပါဂေါတ်) |
| ကုဒ်ဂၞန်ဖုန် | +593 |
အဳကွေဒေါဝ် (အၚ်္ဂလိက်: Ecuador; ဘာသာသပိန်: Ecuador; ကေချူအာ: Ikwadur) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုအလုံအစင် သမ္မတ ဍုင်အဳကွေဒေါဝ် (Republic of Ecuador) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မွဲ မနွံပ္ဍဲ လ္ပာ်ပလိုတ်-သၟဝ်ကျာ အမေရိကသၠုင်ကျာ (South America) ရ။ ဍုင်ဝွံ ပယျဵုဆက်ဒၟံင် ကုဍုင် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Colombia) လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ၊ ဍုင် ပေရူ (Peru) လ္ပာ်ဗမံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ၊ တုဲ လ္ပာ်ပလိုတ်ဂှ် စိုပ်ဒၟံင် ၜဳမှာသၟိတ် ပါသဳဖေတ် (Pacific Ocean) ရ။ ပါဲနူကဵု တိဇၞော်တုဲ၊ ဍုင်အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ သီုပိုင်ပြဳလဝ် တကအ် ဂါလာပါဂေါတ် (Galápagos Islands) မနွံ ဇမ္ၚောဲ ၜိုတ် ၁,၀၀၀ ကဳလဝ်မဳတာ (၆၂၀ တိုင်) နူကဵု ပြင်ၜဳ ပလိုတ်ရ။[၁]
ဍုင်အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု ဧရိယာတိဍာ် မဍောတ်သွတ်ကီုလေဝ်၊ ဍေံဒှ် ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ဇဳဝစုံလင် မဇၞော်လှဲလးအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိ (Megadiverse country) ရ။ ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ကွဳတဝ် (Quito) မဒှ် ဒတန်အာဲကၟာဲဂၠးတိ မစၟတ်သမ္တီလဝ် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်၊ တုဲ ဍုင်မၞိဟ်မံင်ဂၠိုင်အိုတ် ကေုာံ ဗဟဵုပရေင်ဗၞိက်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ဂွါယာကွေဝ် (Guayaquil) ရ။ ဍုင်အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ နွံကဵု ဝင် မဇၞော်လှဲလး မစကတဵုဒှ်လဝ် နူကဵု ခေတ် ယေန်သၞာင် တြေံ၊ ခေတ် အေန်ပါယာ အေန်ကာ ကေုာံ ခေတ် ကဝ်လဝ်နဳ သပိန်ရ။
၁။ နိရုတ္တိ (Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ယၟု ဍုင် "အဳကွေဒေါဝ်" (Ecuador) ဝွံ ကၠုင်နူ ဝေါဟာရ ဘာသာသပိန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "လဒေါဝ်ဗလးတိ" (Equator) ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုဍုင်ဏအ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် "ဍုင် မၞုံပ္ဍဲ လဒေါဝ်ဗလးတိ" (Republic of the Equator) ရ။[၂]
ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံကလိဂွံ ဗၠးၜးဂှ်၊ ဒေသဏအ် ဒးဒုင်ကော်ခဴစ နဒဒှ် "ခရိုင် ကွဳတဝ်" (Real Audiencia de Quito) ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀၊ ကြဴနူ မပါ်တိတ် နူကဵု ကၟိန်ဍုင် ဂရိတ် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Gran Colombia) တုဲ၊ သၟိင်တၠတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်ဆာတ် သွက်ဂွံ ပြံင်လှာဲ ယၟုဍုင် ဇရေင် "အဳကွေဒေါဝ်" သွက်ဂွံ စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဒၞာဲဒတန် ပထဝဳဍုင် မတၟေင်တၟဟ်ဂှ်ရ။
၂။ ဝၚ် ကေုာံ ပရေၚ်ကတဵုဒှ် (History and Pre-Columbian Era)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ဝင် ဍုင်အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ မာန်ပါ်လဝ် နကဵု ခေတ်အဓိက ပန်သာ်ရ-
ခေတ် ကိုပ်ကၠာ အေန်ကာ (Pre-Inca Cultures): ကိုပ်ကၠာ အေန်ကာ ဟွံစိုပ်ကၠုင်ဏီ၊ ပ္ဍဲအဳကွေဒေါဝ် နွံကဵု ဂကောံယေန်သၞာင် တြေံဂမၠိုင် ညံင်ရဴ ယေန်သၞာင် ဗာလ်ဒဳဗဳယျာ (Valdivia culture - ၃၅၀၀ BC) မဒယှ်တမ္ညဝ်လဝ် နကဵု ကွတ်တိစာင် (pottery) မတြေံအိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာရ။
အေန်ပါယာ အေန်ကာ (The Inca Empire): ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ခေတ် ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ်၊ သၟိင်အေန်ကာ ထူပါတ် ယူပါန်ကဳ (Túpac Yupanqui) ကေုာံ ဟွာဲနာ ကာပါတ် (Huayna Capac) တအ် လုပ်သီကေတ် ဒေသ အဳကွေဒေါဝ်ရ။ ဍုင် ကွဳတဝ် ဒှ်ကၠုင် ဍုင်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ၜါ သွက် အေန်ပါယာ အေန်ကာ (ကြဴနူ ကူသကဝ်)။[၃]
ခေတ် အုပ်ဓုပ် သပိန် (Spanish Colonization): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၃၄၊ ပၞာန်သပိန် မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သေဗာသတဳယာန် ဒေ ဗေနာလ်ကာသာရ် (Sebastián de Benalcázar) လုပ်သီကေတ် ကွဳတဝ်ရ。 လုကဴ ပွိုင် ၃၀၀ သၞာံ၊ အဳကွေဒေါဝ် ဒးဒုင် အုပ်ဓုပ် သၟဝ်သပိန်တုဲ ဒေသဝွံ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ကွတ်အာခဳတက်ချာ ကာတ္တလေတ်ရ။
ဗၠးၜး ကေုာံ ခေတ်သမ္မတ (Independence): အဳကွေဒေါဝ် လလောင်တြး ဗၠးၜး ပ္ဍဲ မေ ၂၄၊ ၁၈၂၂ ကြဴနူ ပၞာန် ပဳချဳန်ချာ (Battle of Pichincha) မက္ဍိုက်က္ဍိုပ် နကဵု သကိုပ်ပၞာန် အာန်တဝ်နဳယဝ် ဟဝ်သေ ဒေ သူကရေ (Antonio José de Sucre) ရ။ ကိုပ်ကၠာ အဳကွေဒေါဝ် ပါဝင် ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင် ဂရိတ် ကဝ်လောမ်ဗဳယျာ (Gran Colombia) တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၀ ဂှ် ပါ်တိတ် နဒဒှ် ဍုင်သမ္မတ မတန်တဴကေတ်တ်ရ။[၄]
၃။ ပထဝဳ ကေုာံ ရာသဳဥတု (Geography and Climate)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပထဝဳ ဍုင်အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ ထူးခြားလောန်တုဲ ပါ်လဝ် နကဵု ဒေသ အဓိက ပန်သာ်ရ-
- La Costa (ကမ်းရိုးတန်း): ဒှ်ဒေသ ဇိုင်ၜဳ မၞုံကဵု တိဗလး ကေုာံ ရာသဳဥတု ဂမ္တဴရ။ ဒေသဏအ်ဝွံ ဒှ် ဗဟဵု ပရေင်တဵုလွဳ ကေုာံ ပရေင်ဗၞိက် မၞုံကဵု ဍုင် ဂွါယာကွေဝ်ရ။
- La Sierra (က္ဍိုပ်ဒဵု အာန်ဒဳ): ဒှ်ဒေသ လဒေါဝ် မၞုံကဵု ဒဵုအာန်ဒဳ မသၠုင်လောန်။ က္ဍိုပ်ဒဵု ချဳမ်ဗဝ်ရာသြဝ် (Chimborazo) မၞုံသမၠုင် ၆,၂၆၈ မဳတာ (၂၀,၅၆၄ ပေ) ဝွံ ဒှ် ဒၞာဲသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။
- La Amazonía / El Oriente (ဂြိုပ်ဗြဲ အမေဇြောန်): ဒှ်ဒေသ လ္ပာ်ဗမံက် မၞုံကဵု ဂြိုပ်ဗြဲ မဇၞော်လှဲလးတုဲ ဒှ်ဒတန် မၞုံကဵု ကၠေင်ဍာ်တိ (Petroleum) ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- La Región Insular (တကအ် ဂါလာပါဂေါတ်): ဒှ် ဂကောံတကအ် မနွံ ပ္ဍဲ ၜဳပါသဳဖေတ် មဒယှ်တမ္ညဝ်လဝ် နကဵု သဘာဝ ဇဳဝစုံလင် မဟွံမဲ ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်ရ။[၅]
ရာသဳဥတု အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ တန်တဴဒၟံင် လ္တူ သမၠုင်ဒဵု (Altitude) ဂၠိုင်နူကဵု အခိင်ရာသဳရ။ ပ္ဍဲဒေသကမ်းရိုးတန်း ကေုာံ အမေဇြောန်ဂှ် ကတဴတုဲ ဍုက်ဍေက်လၟိုန်တုဲ၊ ပ္ဍဲဒေသ က္ဍိုပ်ဒဵုဂှ် ရာသဳဥတု ၜိုဟ်သြိုဟ် ညံင်ရဴ ဥတုသတ္တဟ (Springtime) လၟိုန်သၞာံရ။
၄။ ဇဳဝစုံလၚ် ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ (Biodiversity and Galápagos)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဍုင် "Megadiverse countries" ૧၇ ဍုင် မၞုံကဵု ပရေင်ဇဳဝစုံလင် မဂၠိုင်အိုတ် လ္တူဂၠးတိရ။[၆]
- အမေဇြောန် (Yasuni National Park): ဥယျာဉ် သဘာဝ ယာသုနဳ ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ မၞုံကဵု ဇဳဝစုံလင် မစိုပ်ကဆံင် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိတုဲ၊ မွဲ ဟက်တာ ဂှ် နွံကဵု ဂကူတၞံဆု ဂၠိုင်နူ အလုံမွဲ တိုက်အမေရိကသၟဝ်ကျာ သီုဖအိုတ်ရ။
- ဂါလာပါဂေါတ် (Galápagos Islands): တကအ်တအ်ဏအ်ဝွံ ဒှ် ဒတန် မကဵုလဝ် လညာတ် သွက် ချာလ် ဒါဝင် (Charles Darwin) ညံင်ဂွံ ခၞံဗဒှ် တေသြရဳ ပြံင်လှာဲသဘာဝ (Theory of Evolution) ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် ညံင်ရဴ လိပ်ဇၞော် ဂါလာပါဂေါတ်၊ ဂစေံ Finch၊ ကေုာံ ၚုဲၜဳ (Marine iguana) တအ် နွံဆ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဓဝ်ရ။[၇]
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၈ ဂှ်၊ အဳကွေဒေါဝ် ဒှ် ဍုင်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိ မစၟတ်သမ္တီလဝ် "အခေါင်အရာ သဘာဝ" (Rights of Nature) ပ္ဍဲကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင် (Constitution) ရ။
၅။ အလဵုအသဳ ကေုာံ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် (Government and Politics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ ဒှ်ဍုင် သမ္မတ သၞောတ်မွဲမ (Unitary state) တုဲ အုပ်ဓုပ်လဝ် နကဵု သၞောတ် ဒဳမဝ်ကရေသဳရ။ သမ္မတဝွံ ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဍုင် ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် အလဵုအသဳတုဲ မာန်အုပ်ဓုပ် ပွိုင် ၄ သၞာံရ။
ဍုင်အဳကွေဒေါဝ် ပါ်လဝ် နကဵု ခရိုင် (Provinces) ၂၄ ခရိုင်ရ။
| ခရိုင် (Province) | ဍုင်ဇၞော် (Capital) | တင်စၟတ် (Region / Importance) |
|---|---|---|
| ပဳချဳန်ချာ (Pichincha) | ကွဳတဝ် (Quito) | ဒေသက္ဍိုပ်ဒဵု၊ ဗဟဵု အလဵုအသဳ ကေုာံ ဍုင်ဇၞော်။ |
| ဂွါယာသ် (Guayas) | ဂွါယာကွေဝ် (Guayaquil) | ဒေသကမ်းရိုးတန်း၊ ဗဟဵု ပရေင်ဗၞိက် ကေုာံ ဍုင်မၞိဟ်ဂၠိုင်အိုတ်။ |
| အာသဝါဲ (Azuay) | ကွေန်ကာ (Cuenca) | ဒေသက္ဍိုပ်ဒဵု၊ ဒယှ်တမ္ညဝ် နကဵု အာဲကၟာဲဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်။ |
| ဂါလာပါဂေါတ် (Galápagos) | ပွာတဝ် ဗာကေရဳသြဝ် (Puerto Baquerizo Moreno) | တကအ် သဘာဝ၊ ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ။ |
၆။ ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် (Economy)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ တန်တဴဒၟံင် လ္တူ ကမၠောန် ၜံက်ခါဲ သယံဇာတ ကေုာံ ပရေင်တဵုလွဳရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၀၊ ဟိုတ်နူကဵု ပြသၞာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ၚုဟ်မးသြန်စှ်ေ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ၊ အဳကွေဒေါဝ် ထောအ်ကၠေအ် သြန်စက္ခောဍုင် (Sucre) တုဲ ပြံင်လှာဲ စကာ ဒဝ်လာ အမေရိကာန် (US Dollar) နဒဒှ် သြန်အလဵုအစင်ရ (Dollarization)။[၈]
- ကၠေင်ဍာ်တိ (Petroleum): ဒှ်ကပေါတ် ပတိတ်မ္ၚး အဓိက သွက်ဍုင် ကေုာံ သြန်လုပ် အလဵုအသဳရ။
- ပရေင်တဵုလွဳ: အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ ဒှ်ဍုင် မသွံပတိတ် ဗြာတ် (Bananas) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ကဴ (Cut flowers, တၟေင်တၟဟ် ပ္ကဴရဝ်ဇြာ)၊ ကဝ်ဖဳ၊ ကာကာအဝ် (Cacao) တအ်လေဝ် ပတိတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
- ကမၠောန် တမ္ၚာ: သွံပတိတ် ကမု (Shrimp) ကေုာံ ကထူနာ (Tuna) ဂၠိုင် ဗွဲမလောန်ရ။
၇။ လၟိဟ်မၞိဟ် ကေုာံ ဂကူနာနာ (Demographics and Ethnicities)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လၟိဟ်မၞိဟ် ဍုင်အဳကွေဒေါဝ် နွံၜိုတ် ၁၇.၈ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင်ဝွံ ပံင်စပ်လဝ် နကဵု ဂကူနာနာသာ်ရ-
- မေသတဳဇြဝ် (Mestizo): ၇၁.၉% (မပံင်စပ် အကြာ အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန် ကေုာံ ဥရဝ်ပ)။
- မောန်တူဗဳယဝ် (Montubio): ၇.၄% (ဂကောံမၞိဟ် မံင်ပ္ဍဲ ဒေသကမ်းရိုးတန်း)။
- အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန် (Indigenous): ၇% (မပ္တံကဵု ဂကူ Kichwa, Shuar, Huaorani တအ်)။
- အဖရိကန်-အဳကွေဒေါဝ် (Afro-Ecuadorian): ၇.၂% (မံင်ဂၠိုင် ပ္ဍဲခရိုင် အေသမေရာလ်ဒါသ်)။
ဘာသာစကား: ဘာသာ သပိန် (Spanish) ဒှ်အရေဝ် အလဵုအသဳရ။ ဆဂး အလဵုအသဳ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဘာသာ ကေချူအာ (Kichwa) ကေုာံ ရှူအာ (Shuar) နဒဒှ် ဘာသာစကား မဆေင်ကဵု ပရေင်ဆက်စပ် အကြာယေန်သၞာင်ရ။
၈။ ယေန်သၞာၚ် (Culture)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]
ယေန်သၞာင် အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ ဒှ်အရာ မပံင်စပ် အကြာ ယေန်သၞာင် အမေရိကန်-အေန်ဒဳယျာန် တမ်မူလ၊ ယေန်သၞာင် သပိန် ကေုာံ အဖရိကန် ရ။[၉]
- ဂဳတ: ဂဳတ ပါသဳယျဝ် (Pasillo) ဂှ် ဒှ်ဂဳတ သင်္ကေတ ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲဒေသ ကမ်းရိုးတန်းဂှ် ဂဳတ မာရဳမ်ဗာ (Marimba) မၞုံကဵု အသံ အဖရိကန် ဂှ် ဒယှ်ရ။
- စၞစ (Cuisine): စၞစ တၞဟ်ခြာ အတိုင် ဒေသရ။ ပ္ဍဲဒေသကမ်းရိုးတန်းဂှ် စၞစ က ကေုာံ ကမု ညံင်ရဴ သဳဗဳချေ (Ceviche) ကေုာံ Encebollado ဒယှ်ရ။ ပ္ဍဲဒေသက္ဍိုပ်ဒဵုဂှ် ယာမဖျုန် (Guinea pig / Cuy) ကေုာံ သွဍာ် ကွာဲ (Locro de papa) ဒယှ်ရ။
- အနုသုခုမ: အစာပါန်ခဳ ဒယှ် အဝ်သဝါလ်ဒဝ် ဂွါယာသာမဳန် (Oswaldo Guayasamín) ဝွံ ဒှ်အစာပါန်ခဳ မထ္ၜးကဵု ဒဒိုက် ကေုာံ ဘဝ ဂကူတမ်မူလတအ် နကဵု ဗီုပြင် ခေတ်တၟိရ။
၉။ ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ပရေၚ်ထတ်ယုက် (Education and Health)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲအဳကွေဒေါဝ်ဝွံ ဒးဒုင် ကဵုလဝ် အခေါင် ဗတောန် သၠးၚုဟ် သွက် ဘာသဇိုင် ကေုာံ ဘာတန်လဒေါဝ်ရ။ တက္ကသိုလ် ဗဟဵု ဍုင်အဳကွေဒေါဝ် (Central University of Ecuador) မနွံ ပ္ဍဲကွဳတဝ် ဂှ် ဒှ်တက္ကသိုလ် တြေံအိုတ် ကေုာံ ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်ရ။ လၟိဟ် ညးမလေပ်လိက် (Literacy rate) ဂှ် သၠုင်တိုန် စဵုကဵု ၉၄% ပြင်င်ယျ။
သၞောတ် လွဳပရာ ပရေင်ထတ်ယုက်ဝွံ ပါ်လဝ် သၞောတ် အလဵုအသဳ (Public) မကဵုလွဳပရာ သၠးၚုဟ် ကေုာံ သၞောတ် ပုဂ္ဂလိက (Private) ရ။ အသက် မျှော်လင့်ချက် (Life expectancy) ဂှ် နွံၜိုတ် ၇၇ သၞာံရ။
၁၀။ ပရေၚ်ကၟုဲတမ္ၚာ ကေုာံ အာဲကၟာဲဂၠးတိ (Tourism and World Heritage Sites)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အဳကွေဒေါဝ်ဝွံ ဒှ်ဒတန် ကၟုဲတမ္ၚာ မဒယှ်တမ္ညဝ်မွဲ ပ္ဍဲအမေရိကသၠုင်ကျာရ။ ဍုင်ဝွံ နွံကဵု ဒတန် အာဲကၟာဲ ဂၠးတိ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO) အဓိက ဂမၠိုင်-
- ဍုင်တြေံ ကွဳတဝ် (City of Quito): ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၈၊ ကွဳတဝ် ကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် ဂၠးတိ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် သီုဖအိုတ် (ပံင်ကောံ ကု ဍုင် Kraków)။ ဒေသဍုင်တြေံ (Centro Histórico) ဂှ် မင်မွဲလဝ် ခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲ အမေရိကသၠုင်ကျာရ။[၁၀]
- တကအ် ဂါလာပါဂေါတ် (Galápagos Islands): ဒှ် ဒတန် အာဲကၟာဲ သဘာဝ ဂၠးတိ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် (၁၉၇၈) ရ။
- ဍုင် ကွေန်ကာ (Historic Centre of Cuenca): ဍုင်မၞုံကဵု အာခဳတက်ချာ ခေတ်ကဝ်လဝ်နဳ မကျေဝ်ဂေါဝ်။
- **ဗဳဒဳယော သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်:** လ္ၚတ် ဍုင်အဳကွေဒေါဝ် ကေုာံ တကအ် ဂါလာပါဂေါတ် (YouTube - Geography Now)
နိဿဲ (References)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Hanratty, Dennis M. (1989). Ecuador: A Country Study. Library of Congress. ISBN 978-0160309653။
- ↑ Roos, Wilma (2000). Ecuador en las Islas Galápagos. Royal Tropical Institute. ISBN 978-9068322928။
- ↑ D'Altroy, Terence N. (2014). The Incas. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1444331158။
- ↑ Pineo, Ronn F. (2007). Ecuador and the United States: Useful Strangers. University of Georgia Press. ISBN 978-0820329710။
- ↑ Knapp, Gregory (1991). Andean Ecology: Adaptive Dynamics in Ecuador. Westview Press. ISBN 978-0813381617။
- ↑ Megadiverse Countries. Conservation International.
- ↑ Darwin, Charles (1839). The Voyage of the Beagle. Henry Colburn။
- ↑ Ecuador Overview. World Bank.
- ↑ Handelsman, Michael (2000). Culture and Customs of Ecuador. Greenwood Press. ISBN 978-0313302442။
- ↑ City of Quito. UNESCO World Heritage Centre.
- Hanratty, Dennis M. (1989). Ecuador: A Country Study. Library of Congress. ISBN 978-0160309653။
- Roos, Wilma (2000). Ecuador en las Islas Galápagos. Royal Tropical Institute. ISBN 978-9068322928။
- D'Altroy, Terence N. (2014). The Incas. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1444331158။
- Pineo, Ronn F. (2007). Ecuador and the United States: Useful Strangers. University of Georgia Press. ISBN 978-0820329710။
- Knapp, Gregory (1991). Andean Ecology: Adaptive Dynamics in Ecuador. Westview Press. ISBN 978-0813381617။
- Megadiverse Countries. Conservation International.
- Darwin, Charles (1839). The Voyage of the Beagle. Henry Colburn။
- Ecuador Overview. World Bank.
- Handelsman, Michael (2000). Culture and Customs of Ecuador. Greenwood Press. ISBN 978-0313302442။
- City of Quito. UNESCO World Heritage Centre.
<ref> tag with name "Hanratty" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Roos" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "DAltroy" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Pineo" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Knapp" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Conservation" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Darwin" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "WB" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "Handelsman" defined in <references> is not used in prior text.နိဿဲ ဗၠေတ် - <ref> tag with name "UNESCO_Quito" defined in <references> is not used in prior text.