အဳတလဳ

ဍုင်ရဳပဗ္ဗလေတ် အဳတလဳ
Italian Republic
ဍုင်ရဳပဗ္ဗလေတ် အဳတလဳ; Italian Republic; အရေဝ်အဳတလဳ: Repubblica Italiana
	အလာံ တဆိပ်
	ဒၞာဲဒတန် ဍုင်အဳတလဳ ပ္ဍဲ ရးဥရောပ (အသာ်သ္ၚေက်)
ဍုင်ဇၞော်	ရောမ် (Rome)
ဇၞော်အိုတ်ဍုင်	ရောမ်
အရေဝ် မစကာရုင်ဂမၠိုင်	အရေဝ်အဳတလဳ (Italian)
အလဵုအသဳ	ဍုင်ရဳပဗ္ဗလေတ် ပါလဳမာန်
• သမ္မတ	သာဂျဳယဝ် မာတ္တာရေလလာ (Sergio Mattarella)
• ဝန်ဇၞော်	ဂျဝ်ဂျဳယာ မေလဝ်နဳ (Giorgia Meloni)
မပိုင်ပြဳလဝ်
• သီုဖအိုတ်	301,230 km2 (116,310 sq mi)
လၟိဟ်မၞိဟ်
• ၂၀၂၃ တၟော်	58850717
လှုဲ	ယူရဝ် (Euro, EUR)
ဇြောမ်အခိင်	CET (UTC+1)

ဍုင်အဳတလဳ (အၚ်္ဂလိက်: Italy၊ အရေဝ်အဳတလဳ: Italia) ဟွံသေင်မ္ဂး ယၟုအလုံအလောက် ဍုင်ရဳပဗ္ဗလေတ် အဳတလဳ (Italian Republic) ဝွံ ဒှ်ဍုင်မွဲ မၞုံပ္ဍဲ လပါ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ ပလိုတ် ရးဥရောပ (Europe) ရ။ ဍုင်အဳတလဳဝွံ နွံကဵု ဗီုပြင် တိဍာ် မတုပ်ညံင် ဒၞပ်ၜိုတ် (boot) မစှ်ေအာ ပ္ဍဲၜဳ မေဒဳတေရာနဳယာန် (Mediterranean Sea) ရ။ ဍုင်ဇၞော် ကေုာံ ဍုင်မဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဍုင် ရောမ် (Rome) ရ။

ဍုင်အဳတလဳဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မစဒက်ပ္တန် သမ္မဂ္ဂ ဥရောပ (European Union) ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ၊ ဒှ်ဍုင် ကောန်ဂကောံ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ဂျဳထပှ် (G7) ကေုာံ နေတဝ် (NATO) ကီုရ။ ဍေံဒှ် ဍုင်မၞုံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဇၞော်မောဝ် ကေုာံ ပရေင်ယေန်သၞာင် မဇၞော်လှဲလး အလုံဂၠးတိမွဲရ။^[၁]

ဝင် ကေုာံ ယေန်သၞာင်

ဍုင်အဳတလဳဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ တမ်မူလ အေန်ပါယာ ရဝ်မာန် (Roman Empire) မဒှ် အေန်ပါယာ မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ နွံကဵု အဝဵုသြဇာအိုတ် ပ္ဍဲဝင်ရးဥရောပ ခေတ်တြေံရ။ ဍုင်ရောမ်ဝွံ ကလိဂွံ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် ဗဟဵု သာသနာ ခရေတ် ကာတ္တလေတ် (Catholic Church) တုဲ၊ ဍုင်ဗာတဳကာန် (Vatican City) မဒှ် ဍုင်သၠးပွး မဍောတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ်လေဝ် နွံဒၟံင် လဒေါဝ် ဍုင်ရောမ်ဂှ်ကီုရ။

ပ္ဍဲခေတ် လဒေါဝ် (Middle Ages) ကေုာံ ခေတ် ရ 않았သေန် (Renaissance) မ္ဂး ဍုင်အဳတလဳဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ဗဟဵု မဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ကွတ်သုခုမ၊ လိက်ပတ် ကေုာံ သိပ္ပံ ဂၠးတိရ။ တၠပညာ မပြာကတ် မပ္တံကဵု လဳယဝ်နာဒဝ် ဒါ ဗေန်ချဳ (Leonardo da Vinci)၊ မာက်ကယ်အေန်ဂျလဝ် (Michelangelo) ကေုာံ ဂါလဳလဳယဝ် (Galileo Galilei) တအ် ကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဏအ်ရ။^[၂]

ပထဝဳ

ဍုင်အဳတလဳဝွံ ပယျဵုဆက်စပ်ဒၟံင် ကု ဍုင်ပြင်သေတ်၊ သွိတ်ဇြာလာန် (Switzerland)၊ သြသတြဳယျာ (Austria) ကေုာံ သလဝ်ဗဳနဳယျာ (Slovenia) ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာ မဒှ် ဒၞာဲ ဒဵု အာလ်ပ် (Alps) မနွံရ။ တုဲပၠန် နွံကဵု တကအ် ဇၞော်ဇၞော် ၜါ မတွဟ်ဂး တကအ် သဳသဳလဳ (Sicily) ကေုာံ သာဒဳနဳယာ (Sardinia) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ ပြာကတ်တဴ နကဵု ဒဵုပၟတ် (Volcanoes) မဂျိုင်ဒၟံင် မပ္တံကဵု ဒဵုပၟတ် ဨတနာ (Mount Etna) ကေုာံ ဗဳသူဗဳယတ် (Mount Vesuvius) တအ်ရ။

ပရေင်ပိုန်ဒြပ်

အဳတလဳဝွံ နွံကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကဵု (၈) ပ္ဍဲဂၠးတိ ကေုာံ မရနုက်ကဵု (၃) ပ္ဍဲ သမ္မဂ္ဂ ဥရောပရ။ ကမၠောန် ပရေင်အာတရဴ (Tourism) ဂှ် ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန်တုဲ၊ အဳတလဳဝွံ ဒှ်ဍုင် မၞုံကဵု ဒၞာဲဒတန်ဝင် ဂၠးတိ ယူနေတ်သကဝ် (UNESCO World Heritage Sites) ဂၠိုင်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ (သီုဖအိုတ် ၅၉ ဒၞာဲ)။ ကမၠောန် စက်ယန္တရား မပ္တံကဵု ကွဳစက် (ဥပမာ - Ferrari, Fiat) ကေုာံ ကယျိုင်ကယျဝ် ဖက်ရှေန် (Fashion) တအ်လေဝ် ပြာကတ် အလုံဂၠးတိရ။

စပ်ကဵု ယေန်သၞာင် စသုင်မ္ဂး စၞအဳတလဳ မပ္တံကဵု ပဳဇြာ (Pizza)၊ ပါသတာ (Pasta) ကေုာံ ဍာ်ကဝ်ဖဳ အေက်သပရက်သဝ် (Espresso) တအ်ဂှ် ယၟုဒယှ် ပြာကတ်ဒၟံင် အလုံဂၠးတိရ။

တင်နိဿဲ

↑ International Monetary Fund (2023). World Economic Outlook Database.
↑ Burckhardt, Jacob (1990). The Civilization of the Renaissance in Italy. Penguin Classics.

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

[1] International Monetary Fund (2023). World Economic Outlook Database.

[2] Burckhardt, Jacob (1990). The Civilization of the Renaissance in Italy. Penguin Classics.

[၁]

[၂]