အဳဗာန် ဍဳမဳတြဳယေဗိချ် ပါဗလောဗ်
| ပရူပရာ အဓိက | |
|---|---|
| ၜံင် | ၂၆ သေပ်တေမ်ဗာ၊ ၁၈၄၉ (ဍုင်ရုရှာ) |
| စုတိ | ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ၊ ၁၉၃၆ (အာယုက် ၈၆) |
| ကမၠောန် | တၠပညာ ဇီဝကမ္မဗေဒ၊ အစာသုတေသန |
| ပရေင်ပညာ | တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗာတ် (Saint Petersburg University) |
| ပရေင်လ္ၚတ် အဓိက | Classical Conditioning၊ သၞောတ်ကလင်ကလီစၞ |
| လာပ်တၟေင် | တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗေလ် လပါ်ဂဥုဲ (၁၉၀၄) |
အဳဗာန် ဍဳမဳတြဳယေဗိချ် ပါဗလောဗ် (အၚ်္ဂလိက်: Ivan Pavlov; ၁၈၄၉ - ၁၉၃၆) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ ဇီဝကမ္မဗေဒ (Physiologist) ကေုာံ အစာသုတေသန ဂကူရုရှာ မပြာကတ်တၟေင် ပ္ဍဲအရာမဖျေံသဇိုင် လညာတ် Classical Conditioning (နဲကဲစၟတ်သမ္တီ အခိုက်အလိုက်) ရ။ ၜိုန်ရ ညးဒှ် တၠပညာ လပါ်ဇီဝကမ္မဗေဒ ကီုလေဝ်၊ ပရေင်သုတေသနညးဂှ် နွံကဵု အရာပါဇၞော် ကေုာံ လွဳစလဝ် ဗွဲမလှဲလး ပ္ဍဲကဵု ဘာသာစိုတ်ပညာ (Psychology) ရ။ ညးကလိဂွံလဝ် လာပ်တဆိပ်ကြာ နဝ်ဗေလ် (Nobel Prize) လပါ် ဇီဝကမ္မဗေဒ ကေုာံ ပညာဂဥုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ ရ။
ဘဝကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပရေင်ပညာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပါဗလောဗ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၂၆ သေပ်တေမ်ဗာ ၁၈၄၉ ပ္ဍဲဍုင် ရာဲဇြာန် (Ryazan)၊ အေန်ပါယာ ရုရှာ ရ။ အပါညးဂှ် ဒှ်လကျာ်ခရေတ်ယာန် (Orthodox priest) မွဲတၠရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမဍောတ်သွတ်တေံ ညးလုပ်လ္ၚတ်လဝ် ပ္ဍဲဘာပညာသာသနာ (Theological seminary) ကီုလေဝ်၊ ကြဴနူ မဗှ်လ္ၚတ် ဒး လိက်ကၞပ် မဆေင်ကဵု သဘာဝသိပ္ပံတုဲ ညးပြံင်လှာဲထောံ ပရေင်လ္ၚတ်ညးရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၀ ဂှ် ညးလုပ်တိုန် တက္ကသိုလ် သိန်ပဳတာသဗာတ် (Saint Petersburg University) တုဲ လ္ၚတ်ကေတ် ပညာရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာရ။
ပရေင်သုတေသန ကေုာံ Classical Conditioning
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပါဗလောဗ် ဝွံ ပြာကတ်လောန် ပ္ဍဲအရာမကၠောန် သုတေသန ကုကၠဵုဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၀ ဂမၠိုင် ညးလ္ၚတ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဒၟံင် ပရူသၞောတ်ကလင်ကလီစၞ (Digestive system) ကၠဵုတအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်မစမ်ၜတ်ဒၟံင်ဂှ် ညးသမ္တီဒး ဒဒှ်ရ ကၠဵုတအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံညာတ် စၞ (ဖျုန်) ဏီကီုလေဝ်၊ ဆဆဵု မၞိဟ်မကဵုစၞ ဟွံသေင်မ္ဂး မိင်ရမ္သာင် ဇိုင်မၞိဟ်မ္ဂး ဍာ်ပါင် ဇွောဝ်ကၠုင်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် ညးဂွံဆက်စမ်ၜတ် လညာတ် Classical Conditioning ရ။
လၟေင်ကမၠောန် စမ်ၜတ်ညးဂှ်-
- ကိုပ်ကၠာ ဟွံစမ်ၜတ်: ညးတက်ခၞိင် (Bell) မ္ဂး ကၠဵုဂှ် ဍာ်ပါင် ဟွံဇွောဝ် (Neutral stimulus)။ ဆဂး ထ္ၜးကဵု ဖျုန်မ္ဂး ကၠဵုဂှ် ဍာ်ပါင်ဇွောဝ် (Unconditioned response)။
- အခိင်မစမ်ၜတ်: ညးတက်ခၞိင်တုဲ၊ စွံကဵုဖျုန် မွဲစွံ (ပံင်စုတ်လဝ် ရမ္သာင်ခၞိင် ကဵု စၞ)။
- ကြဴနူစမ်ၜတ်တုဲ: လက္ကရဴဏအ် ၜိုန်ရ ဟွံစွံကဵု ဖျုန်ကီုလေဝ်၊ ကၠဵုဂှ် မိင်ရမ္သာင်ခၞိင်မ္ဂး ဍာ်ပါင်ဇွောဝ်ကၠုင် အလဵုအလဵုရ (Conditioned response)။
နဲကဲဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵု သက်သဳ ဒဒှ်ရ အခိုက်အလိုက် ကေုာံ ပရေင်ကတဵုဒှ် (Behavior and response) မၞိဟ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်တအ်ဂှ် ဗတောန်ကေတ် ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်ကေတ် နကဵု ပွဳပွူသဘာဝ မာန်ရ။
အခန်ကဏ္ဍ ကေုာံ ပရေင်တန်တဴ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပရေင်သုတေသန ပါဗလောဗ် ဝွံ ဒှ်သဇိုင်အဓိက သွက် ကဏ္ဍလ္ၚတ် စိုတ်ပညာ လပါ် အခိုက်အလိုက် (Behaviorism) ရ။ တၠပညာစိုတ်ပညာ ပြာကတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဂျောန် ဘဳ ဝပ်သာန် (John B. Watson) တအ် လွဳစ ကေုာံ ဇၞော်မောဝ်လဝ် လညာတ်ညး သွက်ဂွံ လ္ၚတ် အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်တအ်ရ။ ပါဗလောဗ် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗေလ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၄ တုဲ၊ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ နကဵု အာယုက် (၈၆) သၞာံရ။[၁]