အဳရာန်

အလာံ ရးနိဂီု အဳရာန်

အဳရာန် (အၚ်္ဂလိက်: Iran; ပါရှန်း: ایران - Irān) ယၟုတရားဝင်မ္ဂး သမ္မတအေတ်သလာမ် အဳရာန် (Islamic Republic of Iran) ဝွံ ဒှ်ရးနိဂီုမွဲ နွံပ္ဍဲဒေသ အာရှလ္ပာ်ပ္တေအ် (West Asia) ရ။ ဍုင်ဏအ်ဝွံ နူကဵုခေတ်တြေံ စဵုကဵုသၞာံ ၁၉၃၅ မြဟ်တဴ နကဵုယၟု "ပါရှန်း" (Persia) ရ။

ဝင် (History)

အဳရာန်ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲတံမူလ ယေန်သၞာင်မၞိဟ် တြေံအိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။

• အေန်ပါယာ ပါရှန်း (Achaemenid Empire): ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုသၟိင် သိုက်ရပ်သ် (Cyrus the Great) ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၆ ဘဳသဳ၊ မဒှ်အေန်ပါယာ ဇၞော်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဝင်ဂၠးတိ။
• ခေတ်အေတ်သလာမ်: ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၇၊ ဘာသာအေတ်သလာမ် လုပ်စိုပ်ကၠုင်တုဲ ပြံင်လှာဲကဵု ယေန်သၞာင် ကေုာံ လိက်ပတ်အဳရာန် ဗွဲမဇၞော်။
• တော်လှန်ရေး အေတ်သလာမ် (1979): အဳရာန် ပြံင်လှာဲနူ သၞောတ်သၟိင်ဨကရာဇ် (Monarchy) အာနဒဒှ် သမ္မတအေတ်သလာမ် ရ။

[Image of the ancient ruins of Persepolis, the ceremonial capital of the Achaemenid Empire]

ပထဝဳ (Geography)

အဳရာန်ဝွံ ဒှ်ရးနိဂီု ဇၞော်အိုတ် မရနုက်ကု ၂ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဗၟံက်ရ။

• ဒေသ: နွံအကြား မှာသၟိတ်ခက်သပဳယျာန် (Caspian Sea) လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ကေုာံ ကော်ဗိဳပါရှန်း (Persian Gulf) လ္ပာ်သၠုင်ကျာ။
• ဒဵုဂမၠိုင်: နွံကဵုတေန်ဒဵု သမၠုင်အိုတ် မပ္တံကဵု ဒဵုဇာဂရတ်သ် (Zagros) ကေုာံ အာလ်ဗေါရ်သ် (Alborz)။
• ဍုင်ဇၞော်: တီဟီရန် (Tehran) ဝွံ ဒှ်ဍုင်ဗဟဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ ပိုန်ဒြပ်။

[Image of the political map of Iran and its neighboring countries in the Middle East]

ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဘာသာ (Culture and Religion)

• ဘာသာ: ဘာသာအေတ်သလာမ် (ဂကောံသဳအာ - Shia Islam) ဒှ်ဘာသာတရားဝင် ရးနိဂီု။
• လိက်ပတ်: အဳရာန်မြဟ်တဴ ဟိုတ်နူအစာကဝိ ပါရှန်းဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ရူမဳ (Rumi) ကေုာံ ဟာဖေတ်သ် (Hafez)။
• သဘင်နော်ရုဇ် (Nowruz): သဘင်သၞာံတၟိ ပါရှန်း မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲအခိင်တမ်သၞာံ (Spring)။

ပိုန်ဒြပ် (Economy)

အဳရာန်ဝွံ ဒှ်ဍုင်မနွံကဵု သယံဇာတ **ကေတ်သြန် (Oil)** ကေုာံ **ဂဲါသဘာဝ** ဂၠိုင်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲဂၠးတိရ။ ဍေဟ်ဒှ် ئەندام အဓိက ပ္ဍဲဂကောံ OPEC ရ။