၁၉၀၅

သၞာံ ၁၉၀၅

ပရူသၞာံ

သၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် ဒှ်သၞာံ မရနုက်ကဵု ၅ ပ္ဍဲ သၞာံမရနုက်ကဵု ၁၉၀၀၊ မဒှ် သၞာံ မဗက်ကၠုင် နူသၞာံ ၁၉၀၄ ရ။

ကိစ္စဇၞော်ဂမၠိုင်

• ပၞာန်ရုရှာ-ဂျပန် (Russo-Japanese War) မစတမ်နူ သၞာံ ၁၉၀၄ ဂှ် ဆက်ဒှ်ဒၟံင်ဏီရ။
• သၞာံ ၁၉၀၅ ဝွံ ဒှ်သၞာံ မနွံကဵု ပၞာန်ရုရှာ-ဂျပန် မဒှ်အာ ဗွဲမကြံင်ကြ ကေုာံ ကတဵုဒှ် ပၞာန်ရုရှာ ၁၉၀၅ ရ။

ဂျာန်နဝါရဳ

• ဇာန်နဝါရဳ ၂ – ပၞာန်ရုရှာ-ဂျပန်: ဒပ်ပၞာန်ရုရှာ ညးတအ် ဒးဒုင်ညံင်အလဵုအသဳ ပ္ဍဲ ပေါ့တ်အာသာ (Port Arthur) ပ္ဍဲကြုက် (Qing dynasty)။[reference:0]
• ဇာန်နဝါရဳ ၂၂ – ပ္ဍဲ တ္ၚဲဆီဒတုံ ဒဂိုန် (Bloody Sunday) ပ္ဍဲဍုင်သိန်ပီတာစဗတ် (St. Petersburg)၊ သရာဲပၞာန် ရုရှာတအ် ဗြုဗတိုက် ပေါဲဗ္တံင်ဒဒိုက်လၞုဟ် ညးတအ်တုဲ ဒှ်ပၞာန်ရုရှာ ၁၉၀၅ စတမ်။[reference:1][reference:2][reference:3]
• ဇာန်နဝါရဳ ၂၅ – သၟိင်နဳကိုလာသ် ၂ (Tsar Nicholas II) ခပတိုန် ဗိုလ်ဇၞော် ဒါမဳထရဳ တရေပေါဝ် (Dmitri Trepov) နဒဒှ် ဘာႏဒါပိုင် ဒေသသိန်ပီတာစဗတ်။[reference:4]

1. 1. 1. ဖေဖဝ်ဝါရဳ

• ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၆ – ပ္ဍဲ ဟော်လ်ဗိုလိန် (Haulbowline) ဍုင်အာဲယာန် (Ireland)၊ ဗြုအာ ပ္ဍဲ သၞေၚ်က္ၜၚ်ဍာ်လတိက် အိပ်ချ်အမ်အေ ၅ (HMS A5) တုဲ မၞိဟ်စှ် ၆ ဇကု ဒးချိုတ်အာ။[reference:5]
• ဖေဖဝ်ဝါရဳ – အာလ်ဖ် ကောမာန် (Alf Common) ဒှ်အာ မၞိဟ်မဒြာဲက္ၜောမ်ဒၟံင် သွက်ဂွံဂိုၚ်ကေတ် £၁၀၀၀ တုဲ ကၠောအ်အာ နူကဵု သှေဖိလ်ဒ် ယူနိုက်တေတ် (Sheffield United) ကဵု မိဒ္ဒလ်သ်ဗြူ (Middlesbrough)။[reference:6]

1. 1. 1. မာတ်

• မာတ် ၃ – သၟိင်နဳကိုလာသ် ၂ ကဵုလဝ် ကတိကဝန် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဒူမာ (Duma) မဒှ် သၚ်္ဃာရာဇ် သွက်ဂွံရုဲစှ် မၞိဟ်ပြိုၚ်ပ္ကာန်။[reference:7]
• မာတ် ၅ – ပၞာန်ရုရှာ-ဂျပန်: ဒပ်ပၞာန်ရုရှာ စပံက်ကၠောအ် နူ မူက်ဒေန် (Mukden)။[reference:8]
• မာတ် ၁၄ – ပ္ဍဲကမ်ဝေါ (Cornwall)၊ က္ၜၚ်ဗရိက်ဂျဳ ကုဲဗာ (Kyber) ဒးဒုင်ဆီုလာ ပ္ဍဲ ဂွေန်နာပ်ဟေတ် (Gwennap Head) တုဲ မၞိဟ် ၂၃ ဇကု နူကဵု ၂၆ ဇကုဂှ် ဒးချိုတ်အာ။[reference:9]

1. 1. 1. အပြဲ

• အပြဲ ၂၃ – ပ္ဍဲ ကာတ်သလာရာ (Catskill) ဍုင်နျူယံက် (New York)၊ သရာဲလိက်ချူ ပါဲ (Paul Wayland Bartlett) ဒှ်အာ အစာဘာ ပ္ဍဲ အမေရိကာန် အကါဒမဳ ပရေင်ပညာ ပ္ဍဲရဝ်မ် (American Academy in Rome)။

1. 1. 1. မေ

• မေ ၁၄ – ပၞာန်ရုရှာ-ဂျပန်: ကၞောတ်ပၞာန် ဍာ်ဇၞော် ပ္ဍဲ ဍာ်ဇၞော် ချူရှီမာ (Battle of Tsushima) ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအကြာ က္ၜၚ်ပၞာန်ဂျပန် ကေုာံ က္ၜၚ်ပၞာန်ရုရှာ။[reference:10]
• မေ ၂၇ – က္ၜၚ်ပၞာန်ဂျပန် သကိုပ်ဝင် ဟေအ်ဟချိရဝ် တဝ်ဂဝ် (Heihachiro Togo) တအ် ပၠိုတ်အာ က္ၜၚ်ပၞာန်ရုရှာ သကိုပ်ဝင် ဇဳနဝ်ဝဳ ပီတရဝ်ဝဳချ် ရဝ်ဇ်ဒေသ်ဝေန်သ်ကဳ (Zinovi Petrovich Rozhdestvenski)။[reference:11]

1. 1. 1. ဂျောန်

• ဂျောန် ၁၅ – က္ၜၚ်ပၞာန်ရုရှာ ပါတေမကဳန် (Potemkin) ဂှ် ညးတအ် ဒက်ပတန် ပရေင်သပုန် (mutiny)။[reference:12][reference:13]

1. 1. 1. ဂျူလာင်

• ဂျူလာင် ၁ – ကမၠောန်မူသလေန် ယူရောပ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲအကြာ ဍုင်ပြင်သေတ် ကေုာံ ဍုင်ဂျာမနဳ။

1. 1. 1. အံက်တဝ်ဗါ

• အံက်တဝ်ဗါ ၁၇ – အံက်တဝ်ဗါ မနဳဖေသ်သတဝ် (October Manifesto) သၟိင်နဳကိုလာသ် ၂ ကဵုလဝ် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဒူမာ (Duma) ကေုာံ ကဵုအခေါင် ပရေင်ပလေဝ်ဒါန် လတူဂကူ (civil rights)。[reference:14]
• အံက်တဝ်ဗါ ၂၇ – သၞောတ်ဂၠးတိ ဍုင်ဂျပန်-ကိုဝ်ရဳယျာ (Japan-Korea Treaty of 1905) စဒှ်ကၠုင် တုဲ ကိုဝ်ရဳယျာ ဒှ်အာ သၟဝ်ညဳသာညးဗ္တောန် (protectorate) ဍုင်ဂျပန်။[reference:15][reference:16]

1. 1. 1. နဝ်ဝေမ်ဗါ

• နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၇ – သၞောတ်ဂၠးတိ ဍုင်ဂျပန်-ကိုဝ်ရဳယျာ (Japan-Korea Treaty of 1905) နိဂီုအာ။[reference:17]

1. 1. 1. ဒဳဇြေန်ဗါ

• ဒဳဇြေန်ဗါ – ပၞာန်ရုရှာ ၁၉၀၅ ဆက်ဒှ်ဒၟံင်တုဲ ပရေင်ဒ္ဂေတ် ပ္ဍဲဍုင်မဝ်သ်ကော် (Moscow) ဒှ်အာ ပရေင်ဒ္ဂေတ် မက္ဍိုက်ပန် (armed uprising)。[reference:18]

မၞိဟ်မကတဵုဒှ်မၞိဟ်

• မတ်ချဴ ၁၉ – အ္စာထ္ၜးဒၞာဲ ပ္ဍဲ အာဖရိက အခိုက်ကၞာ ညးတအ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် ဆီနာရူအာ (Sierra Leone)။
• အံက်တဝ်ဗါ ၂၁ – အ္စာချူလိက် ကေုာံ အ္စာဘာ ပ္ဍဲ အေန်ဂလာန် ညးတအ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် အာဒဝါ (Adwa) ဍုင်အဳသဳယျဝ်ပဳယျာ (Ethiopia)။

မၞိဟ်မစုတိ

• ဂျောန် ၂၇ – အ္စာသၟတ် ကေုာံ အ္စာဘာ ပ္ဍဲ ဍုင်ပြင်သေတ် ညးတအ် စုတိ ပ္ဍဲဍုင် ပါရေတ် (Paris)။
• အံက်တဝ်ဗါ ၂၄ – အ္စာသၟတ် ကေုာံ အ္စာဘာ ပ္ဍဲ ဍုင်ပြင်သေတ် ညးတအ် စုတိ ပ္ဍဲဍုင် ပါရေတ် (Paris)။

နိဿဲ

• World History Encyclopedia: Russian Revolution of 1905[reference:19]
• Wikipedia: 1905 in Russia[reference:20]
• Wikipedia: 1905 in the United Kingdom[reference:21]
• Wikipedia: Russian Revolution of 1905[reference:22]
• History of U.S. Foreign Relations: Treaty of Portsmouth[reference:23]
• Wikipedia: Japan–Korea Treaty of 1905[reference:24]

လ္ၚဵုဂမၠိုင်

• [Category:၁၉၀၅]]
• [Category:သၞာံ]]
• [Category:၁၉၀၀ သၞာံ]]