ၜဳ
| ၜဳ (River) | |
|---|---|
| ဝှာင်:Salween River near Hpa-An.jpg ၜဳသလောန် (Thanlwin) - ၜဳမနွံသြဇာအိုတ် ပ္ဍဲရာမညဒေသ |
ၜဳ (အင်္ဂလိက်: River) ဝွံ ဒှ်အင်္ဂါကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲ စက်ဝန်းဍာ် (Water cycle) ရ။ ဍာ်ၜဳတအ်ဂှ် ကၠုင်နူဍာ်ဗြဲ၊ ဍာ်စက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖဍာ်မကလောအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒဵုသၠုင်သၠုင်တအ် အရိုင်အာတုဲ ဇွောဝ်စှ်ေကၠုင်ရ။ ၜဳဝွံ ဟွံသေင်ဆဍာ်မဇွောဝ်ဝေင်၊ ဆဂး ဒှ်ဒၞာဲမဖန်ဗဒှ်ကဵု တိဗ္ၚမနွံကဵုဆီမြဟ်၊ ဒၞာဲမပဒတဴသတ်ဍာ်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴပရေင်ဆက်ဆံင်မၞိဟ်တအ်ရ။
ဗီုပြင်ပထဝဳ (River Morphology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ၜဳမွဲတၞုင် ပါ်ခြာလဝ် (၃) ကဆံင်:
- Upper Course (တံၜဳ): ဇွောဝ်ပြဟ်၊ နွံပ္ဍဲဒေသဒဵု၊ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ထီု ကေုာံ ဝါဒလိုင် (Valleys)။
- Middle Course (လဒေါဝ်ၜဳ): ၜဳစဇၞော်တိုန်၊ စကွေံ (Meander) တုဲ ဇွောဝ်အေအာ။
- Lower Course (တၞုင်ၜဳ): ၜဳလှဲဇၞော်၊ ဇွောဝ်အေအိုတ် တုဲမ္ဂး ဖန်ဗဒှ်ကဵု တိဗလးနကဵုအနည် (Delta) ကိုပ်ကၠာဟွံလုပ်မှာသၟိတ်။
[Image showing the profile of a river from source to mouth]
ၜဳအဓိကဂမၠိုင် ပ္ဍဲရာမညဒေသ (Major Rivers in Mon Region)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဒေသတွဵုရးမန် ကေုာံ ဒေသမန်တအ်ပဒတဴ၊ ၜဳတအ်ဝွံ ဒှ်လမျုဟ်ဂကူမန်ရ:
- ၜဳသလောန် (Thanlwin River): ၜဳဇမၠိင်အိုတ်မွဲ ပ္ဍဲအာရှအဂၞဴ၊ ပါ်ခြာလဝ် ဒေသမန် ကေုာံ ကရေင်။
- ၜဳဂျာင် (Gyaing River): ၜဳမနွံကဵုတိဗ္ၚခိုဟ်၊ ဒှ်ဒၞာဲကွာန်မန်တြေံတြဟ်ဗွဲမဂၠိုင်။
- ၜဳအတ္တရံ (Ataran River): ၜဳမဇွောဝ်နူသၠုင်ကျာ အာသၟဝ်ကျာ (South to North) တုဲ လုပ်စိုပ်မတ်မလီု။
- ၜဳသိတ်တံင် (Sittaung River): ၜဳမပါ်ခြာလဝ် ပယျဵုဒေသမန် ကေုာံ ပဲခူး။
သြဇာယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝိညာဏ် (Cultural and Spiritual Significance)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုမတ်တၠပညာမန်မ္ဂး ၜဳဝွံ နွံကဵုအဓိပ္ပါယ်ဒဿနိက:
- ယေန်သၞာင်ၜဳ: ဂကူမန်တအ် စတံ settle ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳ (Riverine civilization) တုဲ လှ်ေ၊ ဒယှ်ေ၊ ပွမတိုက်င္ၚုဲ ကေုာံ ပွမသြိုင်သ္ၚိတအ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵုၜဳဖအိုတ်ရ။
- ဗုဒ္ဓဘာသာ: ပ္ဍဲဝင်ကျာ်တြဲ၊ ၜဳဂှ်ဒှ်ဒၞာဲမကြာတ်စင် (Purification)။ ကျာ်တြဲဒုင်ကေတ်ပိဏ္ဍပါတ် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳနေရဥ္ဇရာ ကိုပ်ကၠာဟွံကလိဂွံဓရ်ရ။
- နဂါး ကေုာံ သၟိင်ၜဳ: ပ္ဍဲပုံအာဂမ္တအ်မန်၊ ၜဳဝွံနွံကဵု "သၟိင်ၜဳ" (River deity) မမင်မွဲဒၟံင် ညံင်ဍာ်ဂွံမြဟ် ကေုာံ သတ်ဍာ်ဂွံဂၠိုင်ရ။