ကျာ်လၟာန်

ကျာ်လၟာန်
ကိရိယာ	တိ ကေုာံ တိကမၠေတ်
ဗၜတ်	ၜိုတ် မွဲဂတာတဲ
မချူလဝ်	သက္ကတ၊ ပါဠိ၊ ကေုာံ မန်

ကျာ်လၟာန် (အၚ်္ဂလိက်: Votive tablet၊ ဗၟာ: အုတ်ခွက်ဘုရား) ဝွံ ဒှ်ကျာ် မကၠောန်လဝ် နကဵု တိကမၠေတ်တုဲ ခပေဟ်ဒၟံင်ရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ဍဵုစုတ် တဆိပ်မကၠောန်လဝ် ဗီုရုပ်ကျာ်ဂမၠိုင် ကေုာံ လိက်စၟတ်သမ္တီဂမၠိုင်ရ။ တဆိပ်ဂှ် လ္ၚဵုကၠောန်လဝ် နကဵုဆု၊ လ္ၚဵုကၠောန်လဝ် နကဵုဗရိုတ် ရ။

နိရုတ် ကေုာံ ဝေါဟာရ

ယၟုမ္ဂး "ကျာ်လၟာန်" (Votive tablet) နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်ဝွံ votive မဂွံအဓိပ္ပါယ် လမ္ၚောဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ်၊ ကေုာံ tablet မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဂတှ်ေ ဟွံသေင်မ္ဂး ဍိုတ် (ကျာ်ဂတှ်ေ) ရ။ နကဵု ဘာသာဗၟာ ကော်စ "အုတ်ခွက်ဘုရား" ရ။ ဒုင်သဇိုင် ကုမအရေဝ်ဗၟာဏအ်တုဲ နကဵု ဘာသာမန် လ္ၚဵုကော်စ "ကျာ်ခေါက်ဍိုတ်" ဗီုဏအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။

ပွမကၠောန် ကျာ်ဗီုဏအ်ဂှ် နကဵု အရေဝ်မန်တြေံ နဒဒှ် ပိုဒ်ကြိယာ ညးဟီု “လာတ်”၊ တုဲ နဒဒှ် ပိုဒ်နာမဝိသေသန မ္ဂး “မလာတ်” ရ။ နကဵု သၞောတ်အရေဝ်မန် မကြိယာတအ် ပ မနာမ်မ္ဂး နဲမစကာဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် စုတ် အက္ခရ် “မ၊ န၊ ဝ” မွဲမွဲတုဲ ပအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် “လၟာတ်၊ လၞာတ်၊ လွာတ်” ဗီုဏအ် ပိုယ်ဟီုဂွံရ။

အရေဝ်မန် ခေတ်လၟုဟ် မၞိဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ် မကၠောန် နကဵုတိ ဗီုကဵု ကၠောန် နုင်၊ ထၟာဲ၊ ခေါ် နကဵုတိတအ်ဂှ် ညးကော်စ “သၟာလၟာန်၊ ကွတ်လၟာန်” ရ။ ရံင်ကဵု သၞောတ်အခိုက်လိက်မန်တုဲ "လၟာန်" ဂှ် ဗွဲစၟတ် ကၠုင် နူ မကြိယာ "လာန်" ဟီုဂွံရ။ မအရေဝ် “လာန်” ဏအ်ဝွံ ကၠုင်နူ မကြိယာမန်တြေံ "လာတ်" ဒှ်မာန်တုဲ စၞးမကော် ကျာ်လၟာတ် ဂှ် ညံင်ဂွံ ကိတ်ညဳ ကုအရေဝ်မန်ခေတ်လၟုဟ်တုဲ ကော်စ ကျာ်လၟာန် မ္ဂး ဂပ်ဝ်ဒးရးဂၠိုင်ရောင် သမ္တီလဝ်ရ။

ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ကေင်စကာလဝ် "ကျာ်ပါန်တိ" ရ။ ပါန်တိ ဂှ် ဂွံ အဓိပ္ပါယ် ကွတ်မကၠောန် နကဵုတိ (သီုကဵု အင်္ဂဒေ) သီုဖအိုတ်ရ။ မအရေဝ် ပါန်တိဂှ် ဗၟာတအ် လွဳစလဝ် နူမန်တုဲ ညးတအ် ဟီု “ပန်းတော့”၊ နကဵု ဗီုအင်္ဂလိက်မ္ဂး “stucco” တုဲ အဓိပ္ပါယ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုရုပ်ဂတှ်ေတအ်ရ။

ဗီုပြင် ကေုာံ အခိုက်သာသနာ

ကျာ်လၟာန်တအ်ဂှ် နွံတၟာ ၜိုတ်မွဲဂတာတဲဓဝ်ရတုဲ ဒှ် အရာမကေတ်ဏာ လောဲသွာမွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်လၟာန် ဗီုပြင်တုပ်တုပ်မွဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသဒၞာဲ တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဂၠိုင်မာန်ရ။

အတိုင် မကၠုင် နူ ပါဠိအဋ္ဌကထာဋဳကာ မဟီုလဝ် စေတဳ (၄) ဂကူ နွံရ-

1. သာရဳရိကစေတဳ: ဓါတ်ကျာ်ဂမၠိုင်
2. ပရိဘောဂစေတဳ: တၞံဇြဲဗောဓိ ကေုာံ အပေါတ်ပရိက္ခရာကျာ်
3. ဥဒ္ဒိဿစေတဳ: ပဋိမာရုပ်ကျာ်
4. ဓမ္မစေတဳ: တဝှ်ဍောင်ဓဝ်ကျာ်

ကျာ်လၟာန်ဝွံ ဟိုတ်မကၠောန်လဝ် ရုပ်ပဋိမာရုပ်ကျာ်တုဲ လုပ်လၟိဟ် ဥဒ္ဒိဿစေတဳ တုဲ၊ ပ္ဍဲ ကျာ်လၟာန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ချူစုတ်လဝ် လိက်တဝှ်ဍောင်ဓဝ်ကျာ် ဗွဲတၟေင် ဂါထာ ယေဓမ္မာ တုဲ သီုဒှ် ဓမ္မစေတဳ မွဲဂကူကီုရ။

လိက်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ဂါထာဂမၠိုင်

ပ္ဍဲ ကျာ်လၟာန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် လိက်စၟတ်သမ္တီ မချူလဝ် နကဵု ဘာသာသက္ကတ ဟွံသေင်မ္ဂး ပါဠိ မပ္တံကဵု ဂါထာ တအ်ရ။ ဥပမာ မဂွံဆဵုကေတ်တအ်ဂှ်-

ဂါထာ ယေဓမ္မာ (သီုမၞုံကဵု ယၟု သၟိင်အနုရုဒ္ဓ):

ye dhammā hetuprabhavā hetu(ṁ) teṣā(ṁ) tathāgato hyava
datteṣā(ṁ) ca yo nirodha evvaṃ vādī śrī anuruddhadeva

ဂါထာ အတ္ထုပ္ပတ္တိဒါန:

âni|ruddhade|vena|kṛtaṁ|sugatasa[ñc]akaṁ tena maitreya sambo|dho labheyannirvṛtto padaṁ

ဆက်ဗှ်လ္ၚတ်

• စေတဳ
• ယေဓမ္မာ