ကြက်သာသနာ
| သဳလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ | |
| ပရူမဆေင်စပ် | |
|---|---|
| လၟေင်ပညာ (Field) | ဗုဒ္ဓဘာသာ |
| ဗၞတ်ဗ္တဳဗဟ်သၞောတ် | |
| ကဏ္ဍဆက်စပ် (Related concepts) | မဂ္ဂင် ၈၊ နိဗ္ဗာန်၊ ဝိပဿနာ |
ကြက်သာသနာ ပိ သာ် ဟွံသေင်မ္ဂး သိက္ခာ ၃ ဝွံ ဍေံ ဒှ် ဓရ် အဓိက သဇိုင် ပ္ဍဲကဵု သာသနာ ကျာ်တြဲ ဂေါတမ သွက်ဂွံ ဟံင်ပြာ် သတ္တအ် နူကဵု ဒဒိုက် ဝဋ် သံသာ ရ။ ဓရ် ကျာ်တြဲ တွံ လဝ် ခ္ဍန် ပကောံ ဖအိုတ် မ္ဂး နွံ ဆ ကြက် ပိ သာ် ဏအ် မတွံဂး သဳလ၊ သမာဓိ ကေုာံ ပညာ ရ။
မၞိဟ် သ္ပ သဇိုင် အဓိက ကဵု ဓရ် ဟိရိ သြတ္တပ္ပ ဟေင် ဒ္ဂေတ် ဍိုက်ပေင် မာန် ရ။ ယဝ်ရ ဒ္ဂေတ် မင်မွဲ ဓရ် ကြက် သာသနာ ပိ သာ် ဏအ် ဍိုက်က်ပေင်င် မာန် မ္ဂး ကလိဂွံ ညာဏ် အရှန် တုဲ ဂွံ ဆဵု နိဗ္ဗာန်၊ တိတ် ဗၠး နူ သံသာ မာန် ရ။
၁။ သဳလ (Morality)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သဳလ ဝွံ ဒှ် ဝေါဟာရ ပါဠိ မွဲ တုဲ မန် တအ် လေဝ် ကော် ဟီု စ "သဳလ" ကီု ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဍေံ ဂှ် ဒှ် ပရေင် ဒ္ဂေတ် လၟေတ်၊ အခိုက်ကၞာ ကေုာံ ဒ္ဂေတ် ညးမသၠုင်ပြဲ တအ် ရ။
- သရုပ် သဳလ: ပွမမင်မွဲ သီဗ္ၜေါတ် လဝ် ကာယ ကေုာံ ပါင် (ကာယကံ - ကမၠောန် မကၠောန် နကဵု ကာယ၊ ဝစဳကံ - အရေဝ် ဂလာန် မဟီု နကဵု ပါင်) ညံင် ဟွံဂွံ ခြံင်ဒ္ဂါတ် ကေုာံ မကၠောန် ဟီု ဗွဲမဒးရး ဂှ် ဒှ် သဳလ ရ။
- ဂကူ သဳလ: သဳလ ဂှ် နွံ ဂကူ နာနာ ဗီုကဵု သဳ ၅၊ သဳ ၈၊ ကေုာံ သဳ ၁၀ ရ။ ပ္ဍဲ ဂှ် သဳလ နွံ တၟေင် (ၜါ) သာ်-
# စာရိတ္တသဳလ: ဒး မင်မွဲ ဒ္ဂေတ် ယေန်သၞာင် ဝတ် မၞုံ ကဵု မ္ၚဵု။ (ဥပမာ - ရိုသေဟ် မိမ ကေုာံ မၞိဟ် ဇၞော်)။ စာရိတ္တသဳလ လီု ဂှ် ဟွံ ဒး နရက် ကီု လေဝ် ဒှ် မၞိဟ် ဟွံမွဲ ကု ယေန်သၞာင် ရ။ # ဝါရိတ္တသဳလ: ဒ္ဂေတ် ဒး ဝေင်ပဲါ၊ ကၠောန် သ္ပ ဟွံဂွံ။ (ဥပမာ - ဂစိုတ်၊ ကၠတ်၊ သုင် အရက်)။
- ဂုဏ်ဖိုလ် သဳလ: သဳလံ ယောဂိဿလင်္ကာရော (ကယျိုင် ညးမဂၠာဲ ဓရ် တအ် မကျိုင် ဂှ် သဳလ မွဲ ဓဝ် ကယျိုင် ဆာဲ အိုတ် ရ)။ ညးမဒ္ဂေတ် မင်မွဲ သဳလ ဍိုက်ပေင် မ္ဂး ဓရ် သတိ ခိုဟ်၊ ယၟု သၟူ အမ်မရာဲ မောဝ်၊ မုက်မတ် ဇြုင်ကေဝ်၊ ချိုတ် ဟွံ ဝိဝိင် ကေုာံ စိုပ် သွဝ် ဒှ် ဒေဝတဴ မာန် ရ။
၂။ သမာဓိ (Concentration)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]သမာဓိ ဝွံ သဘဴ ဍေံ ဂှ် ဒှ် စိုတ် မတန်ကြန် ဗိုန် မံင် ပ္ဍဲ အာရီု မွဲ ဓဝ် ရ။ စိုတ် ဝွံ ဍေံ တုပ် ညံင်ရဴ ဂၠဴ အရိုင် မွဲ တုဲ ဒး ရပ် ထိင် လဝ် နကဵု သတိ (ညံင်ရဴ ဇုက်) ကေုာံ ဝိရဳယ ရ။
- ကမၠောန် သမာဓိ: ပွမထိင် စိုတ် ညံင် ဂွံ တန်ကြန် မွဲ ဒၞာဲ မာန် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် သမထ ကေုာံ ဝိပဿနာ ရ။ သမာဓိ ဏအ် ဂှ် ဒှ် ကမၠောန် မဒး ကၠောန် ကေတ် န ဇကု တိုင် (ဟွံသေင် ကု ပွမဟီု ဝေင် နကဵု ပါင် သၟး) ရ။
- ဂကူ သမာဓိ: သမာဓိ နွံ ယၟု တၞဟ်ဟ် သာ် မပ္တံကဵု ခဏိကသမာဓိ၊ ဥပစာရသမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိ ကေုာံ ပဏီတသမာဓိ တအ် ရ။
- ဂုဏ်ဖိုလ် သမာဓိ: သမာဓိ ဍိုက်ပေင် မ္ဂး ကလိဂွံ ဇျာန် ကေုာံ တီ ဓရ် သစ္စ ပန် (ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ) မာန် ရ။ သမာဓိ ခိုင်ဗိုင် မ္ဂး ပ္ဍဲ ဘဝ ပစ္စုပ္ပန် ဏအ် ဂွံ မံင် ဗွဲမတသိုက် ကေုာံ ကိလေသ အိုတ် အာ မာန် ရ။
၃။ ပညာ (Wisdom)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပညာ ဂှ် ဒှ် ပွမတီ ကေတ် သၠဲသၠဲလးလး၊ ပွမတီ ကေတ် ဍာံဍာံပြပြ ကေုာံ ပွမပါ်ပဲါ ခိုဟ် ပရေံ မာန် ရ။ ပညာ ဝွံ ဍေံ တုပ် ညံင်ရဴ လျး (ပညာ သမာ အာဘာ နထ္တိ) မပၠေင် ကၠေအ် တိုက် ဒမၠု မောဟ ရ။
- ဂကူ ပညာ (၃) သာ်:
# စိန္တာမယပညာ: ချပ် စင်ခြင် နကဵု ဉာဏ် ဇကု တုဲ တီ။ # သုတမယပညာ: ကလင် ကေတ် ဂလာန် နူ တၠပညာ တအ် တုဲ တီ။ (ဏအ် ဂှ် ဒှ် သဇိုင် အဓိက သွက် ပညာ သီုဖအိုတ် ရ)။ # ဘာဝနာမယပညာ: ဇၞော်ပၟဝ် သမထ ဝိပဿနာ တုဲ တီ။
- တၟေင် ပညာ ကေုာံ အကုသဵု ဉာဏ်: ပညာ ဂှ် ဒှ် လ္ပာ် သုစရိုတ် ကေုာံ ကုသဵု သၟး ရ။ ဉာဏ် မကၠောန် လွဟ် ဂျိ ဟွံသေင်မ္ဂး မလီဠာန် ညးတၞဟ် တအ် ဂှ် ဍေံ ဒှ် ပညာ ဇေတ် ဟွံသေင်၊ ဍေံ ဒှ် အကုသဵု ဉာဏ် (စိုတ် သမၠီု) ရ။
- ပွမဂၠာဲ ပညာ: ဘဝ မၞိဟ် ဂှ် ဒှ် ဘာ ဗ္တောန် ပညာ မွဲ ရ။ သွက် ဂကူ မန် ဂွံ ဗၠးၜး ကေုာံ မံက်ဂတဝ် ဂှ် ဇၟာပ်ပ် မန် ဒး ကတ် ဗ္တောန် ပညာ ဇဳဒိုဟ် (ပညာ ကမၠောန်၊ ပရေင် ပိုန်ဒြပ်၊ နဲကဲ ဖန်ဖက်) စဵုကဵု စုတိ အိုတ် လမျီု ရ။
မုက်လိက် မဆက်စပ်ဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- အာရီုဆဌမ၊ နာဲအံင်ဇၞး (ရုတ္တံင်)။