ကြိယာ
| Verb Action Icon ကြိယာ ဒှ်ဝေါဟာရ မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် ကေုာံ ပွမကၠောန် | |
| ဂကူဝေါဟာရ | အဝဲစကား (Part of speech) |
|---|---|
| လက္ခဏာ အဓိက | ပွမကၠောန်၊ ပရေင်ချဳဒရိုင်၊ အကာဲအရာ |
| တာလျိုင် ပ္ဍဲဝါကျ | ကဏ္ဍအဓိက (Predicate) |
| ဆက်စပ် ကု | နာမ်၊ ကြိယာဝိသေသန |
ကြိယာ (အၚ်္ဂလိက်: Verb) ဟီုမ္ဂးဂှ် ပ္ဍဲသဒ္ဒါ (Grammar) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ မဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရေင်ချဳဒရိုင် (Action)၊ ပွမကၠောန် (Doing)၊ ပွမကတဵုဒှ် (Occurrence) ဟွံသေင်မ္ဂး အကာဲအရာ (State of being) မွဲမွဲရ။ ပ္ဍဲဝါကျမွဲမ္ဂး ကြိယာဝွံ ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်တုဲ ဟွံမွဲကဵု ကြိယာမ္ဂး ဒက်ပ္တန် ဝါကျမွဲ ဟွံဍိုက်ပေင်ရ။
ဂကူ ကြိယာ ဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရေဝ်မန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲသဒ္ဒါမန်မ္ဂး ကြိယာဝွံ ဒုင်သဇိုင် လတူပွမနွံပၟိက်ကမ် (Object) တုဲ ပါ်လဝ် အဓိက (၂) သာ်ရ-
၁။ ကြိယာ မၞုံကဵုကမ် (Transitive Verbs / သကမ္မကကြိယာ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ကြိယာ မနွံပၟိက် ကမ် (Object - ညးမဒးဒုင်ကၠောန်) သွက်ဂွံ ဍိုက်ပေင် ကၠိုဟ်စိုတ် အဓိပ္ပါယ်ဍေံမာန်ရ။ ယဝ်ရ ကမ် ဟွံပါမ္ဂး အဓိပ္ပါယ် ဟွံပေင်ရ။
- ဥပမာ - စ (Eat)၊ သုင် (Drink)၊ တက် (Hit)၊ ညာတ် (See)၊ ကၠောန် (Do)။
- ဥပမာ ဝါကျ - အဲ စ ပုင်။ (ပ္ဍဲဏအ် "စ" ဂှ် ဒှ်ကြိယာတုဲ ယဝ်ရဟွံစုတ် "ပုင်" မဒှ်ကမ်မ္ဂး၊ "အဲစ" သၟး ဟွံတီ မုစရောရ။)
၂။ ကြိယာ ဟွံမွဲကဵုကမ် (Intransitive Verbs / အကမ္မကကြိယာ)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဒှ်ကြိယာ မဟွံနွံပၟိက် ကမ် သီုမဍိုက်ပေင်ဒၟံင် အဓိပ္ပါယ်ဍေံရ။ ကြိယာဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကတ္တာ (Subject) တိုက်ရိုက်ရ။
- ဥပမာ - တိက် (Sleep)၊ ကွာ် (Walk)၊ ယာမ် (Cry)၊ ဂြိုင် (Laugh)၊ ချိုတ် (Die)။
- ဥပမာ ဝါကျ - ကောန်ၚာ် တိက်။ (ဝါကျဏအ် ဍိုက်ပေင်တုဲ ကမ် ဟွံဒးထပ်စုတ်ရ။)
၃။ ကြိယာ အကာဲအရာ (Stative Verbs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ဝေါဟာရလ္ၚဵု မဒှ် နာမဝိသေသန (Adjective) တအ်ဂှ်လေဝ် ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် ကြိယာ သွက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး အကာဲအရာ မာန်ကီုရ။ (အရေဝ်အင်္ဂလိက်မ္ဂး ဒးစကာ verb to be ဥပမာ is/are တအ်ရ)။
- ဥပမာ - ခိုဟ် (Good)၊ ဇၞော် (Big)၊ ကျေဝ် (Beautiful)၊ က္ဍင် (Hot)။
- ဥပမာ ဝါကျ - သ္ၚိဏအ် ဇၞော် ကွေဟ်။ (ပ္ဍဲဏအ် "ဇၞော်" ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင် ကြိယာရ။)
ပွမပြံင်လှာဲ အခိင်ကာလ (Tense and Aspect)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အရေဝ်မန်ဝွံ တၞဟ်ခြာကဵု အရေဝ်အင်္ဂလိက်တုဲ ကြိယာတမ်ဂှ် ဟွံပြံင်လှာဲဗီုပြင်ရ (ဥပမာ Eat -> Ate ဗီုဏအ် ဟွံပြံင်)။ ဆဂး သွက်ဂွံ ဗၟံက်ထ္ၜး အခိင်ကာလ (Tense) ဂှ် ဒးထပ်စုတ် မလိက်ဆက် (Particles) လပါ်ဂတ ဟွံသေင်မ္ဂး လပါ်လက္ကရဴ ကြိယာရ။
- ပစ္စုပ္ပန် / ပွမဆက်ကၠောန် (Continuous): ထပ်စုတ် "မံင်" လက္ကရဴ။
- ဥပမာ - အဲ ကွာ်မံင်။ (I am walking.)
- အတိက် (Past): ထပ်စုတ် "တုဲ" လက္ကရဴ (ဟွံသေင်မ္ဂး တုဲယျ)။
- ဥပမာ - အဲ ကွာ်တုဲ။ (I walked.)
- အနာဂတ် (Future): ထပ်စုတ် "ရောင်" ဟွံသေင်မ္ဂး "ဏောင်" လက္ကရဴ။
- ဥပမာ - အဲ ကွာ်ရောင်။ (I will walk.)
- ပွမတးပါဲ (Negative): ထပ်စုတ် "ဟွံ" ပ္ဍဲဂတ။
- ဥပမာ - အဲ ဟွံကွာ်။ (I do not walk.)
လဒက်ပ္တန် ဝါကျ (Sentence Structure)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲအရေဝ်မန်မ္ဂး ကြိယာဂှ် ဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲအကြာ ကတ္တာ (Subject) ကဵု ကမ် (Object) ရ။ လဒက်ပ္တန်သဒ္ဒါမန် အဓိကဂှ် ဒှ် S-V-O (Subject + Verb + Object) ရ။
- ဥပမာ - နာဲအံင် (ကတ္တာ) ဍိုက် (ကြိယာ) ကွဳစက် (ကမ်)။