နဝ်ဝေလ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် (2019-nCoV)

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
အ​ညွှန်း​သို့ ခုန်ကူးရန် ရှာဖွေရန် ခုန်ကူးမည်

နဝ်ဝေလ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်
(2019-nCoV)
2019-nCoV-CDC-23312.png
Cross-sectional model of 2019 n-CoV showing the components of the virus
Cross-sectional model of 2019 n-CoV showing the components of the virus
မပါ်ဂကူ အတိုင်နဲသိပ္ပံ
လောက: Ribovira
လပါ်ဂကူ: incertae sedis
လၟေင်ဂကူ: Nidovirales
ဇာတ်ဂကူ: Coronaviridae
ဗဳဇဂကူ: Betacoronavirus
လစှ်ေဂကူ: ''Novel cornonavirus''
ဒၞာဲဝူဟာန် မနွံ
ဒၞာဲဝူဟာန် မနွံ
ဝူဟာန်
ဝူဟာန်၊ ဍုင်ကြုက်၊ မဒှ်ဒၞာဲ ၜိုတ်မတီ ဆဒၞာဲဏအ်ဟေင် စကၞာန်ကၠုင်။
ယၟုတၞဟ်
  • Wuhan coronavirus
  • Wuhan seafood market pneumonia virus

နဝ်ဝေလ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် (Novel coronavirus) ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက် ဂၠးကဝ် (WHO) မကဵုလဝ် ယၟုခမၞန် 2019-nCoV[၁][၂] တုဲပၠန် ဟိုတ်မဂွံဆဵု ကေတ် ပ္ဍဲဍုင်ဝူဟာန် (ဍုင်ကြုက်) ကၠာအိုတ်တုဲ ဝူဟာန် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် (Wuhan coronavirus) ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲဇွဟ်ဝူဟာန် (Wuhan flu)၊ ဟိုတ်စကတဵုဒှ် နူကဵုဖျာကတုဲ ဝဳရုသ် ယဲကသအ် ဖျာက ဝူဟာန် (Wuhan seafood market pneumonia virus) ဟွံသေင်မ္ဂး ယဲကသအ်ဝူဟာန် (Wuhan pneumonia)[၃] ဝွံ ဒှ်ဝဳရုသ် မကၠောအ်မာန်၊ (single-stranded RNA coronavirus) မဂွံတီကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ တုဲ စကၠောအ်ကၞာတ် ပ္ဍဲကဵုအကြာသၞာံ ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ရ။[၄][၅][၆]

ရောဂါဗေဒ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၀၊ ၂၀၂၀ ဂှ် ဂွံစတီကေတ် ဒဒှ်ရ ဝဳရုသ်ဝွံ အကြာမၞိဟ်ကဵုမၞိဟ် ကၠောအ်မာန်ဒၟံင်ဂှ် နူကဵု သကိုပ် ဌာနလ္ၚတ်ပရေင်စမ်ၜတ် ယဲကၠောအ်ကၞာန် Zhong Nanshan ဟီုဂး ပဒတန် ပ္ဍဲကဵု ဂွောန်ဒံင် (Guangdong) ဍုင်ကြုက် ရ။[၇] ဝဳရုသ်ဝွံ ဟိုတ်မဒှ် ဝဳရုသ် မဂွံဆဵုကေတ်တၟိတုဲ ဂဥုဲ ကေုာံ နဲကဲသွက်ဂွံလွဳဂှ် ဟွံဂွံတီဏီ၊ ဆဂး ဂဥုဲဂစိုတ်ဝဳရုသ် (anti-virals) မနွံဒၟံင် ပြဟ်ဟ်ဏအ်ဂှ် ပြံင်လှာဲကဵုမာန်ရောင် ပတှ်ေကေတ်လဝ်ရ။[၈]

နဝ်ဝေလ် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံကၟိန် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂမၠိုင်ရ။ ဂကောံကၟိန် ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံဝဳရုသ် ဂကူတၞဟ်ဟ် နွံဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ဝဳရုသ် မပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ယဲ ဥပမာ ယဲဆာမ် ဟိုတ်နူဂံက် ဓမ္မတာလေဝ် ဒှ်ဝဳရုသ် နူကဵု ဂကောံဏအ်ကီုတုဲ ယဲမသကာတ်ကြမ် ဗီုကဵု ယဲမာသ် (Middle East Respiratory Syndrome (MERS)) ကေုာံ ယၟု သာသ် (Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS))တအ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဝဳရုသ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ရ။ ဆဂး ဝဳရုသ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဆ တြဴဂကူ (229E, NL63, OC43, HKU1, MERS-CoV, SARS-CoV) ဂှ်ဟေင် မကၠောအ်ကဵု မၞိဟ်မာန်တုဲ လၟုဟ်မ္ဂး ဝဳရုသ် (2019-nCoV) ဏအ်လေဝ် ကၠောအ်ကဵုမၞိဟ်မာန်တုဲ ဝဳရုသ်ဂကူဏအ် မကၠောအ်ကဵုမၞိဟ်မာန်ဂှ် ဒှ်အာ ထပှ်ဂကူရ။

ဝဳရုသ်ဝွံ နူကဵု ဍုင်ကြုက်ဂှ် လၟုဟ်ကၠောအ်ပြးအာ ဍုင်ၜင်ကံက် (ဍုင်သေံ)၊ တိုဝ်ကျိုဝ် (ဂျပေန်) သောလ် (ကိုဝ်ရိယျာ သၠုင်ကျာ)၊ ဗဳဂျေန် (ကြုက်)၊ ရှင်ဟာဲ (ကြုက်)၊ ဂွေါန်ဒံင် (ကြုက်)၊ ဒယုန် (Dayuan)(ထာဲဝါန်)၊ ဟံင်ကံက်၊[၉] Macau၊ အမေရိကာန်[၁၀]၊ ဝဳယေတ်နာမ်[၁၁] ကေုာံ သိင်္ကာပူရ်တအ်ရ။[၁၂] မၞိဟ် ၁၇ ဒးချိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲပွဳပွူ ဝူဟာန်၊ ၜိုတ်တီမ္ဂး မၞိဟ် ၉၁၃ ယဲဒၟံင် နကဵုဝဳရုသ်ဏအ်ရ။ [၁၃][၁၄][၁၅][၁၆] တၠပညာသိပ္ပံ နူကဵု ကံင်သဳသုတေသနဂဥုဲ ဌာနမဆေင်စပ် ကုယဲကၠောအ်ကၞာန်ဂၠးကဝ် (Scientists at the Medical Research Council's Centre for Global Infectious Disease Analysis) နူကဵု Imperial College London ဆိင်ကေတ်မ္ဂး မၞိဟ် စဵုကဵု ၄၀၀၀ တၠ ဒးဒုင်ကၠောအ်ကၞာန်လဝ် နကဵုဝဳရုသ်ဝွံ အပ္ဍဲဍုင်ဝူဟာန်ဂှ်ရ။

တၠပညာသိပ္ပံတအ် ပတှ်ေကေတ် ဝဳရုသ်ဝွံ နူတမ်မူလ ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဖျာဇြုံဂျိ (Bungarus multicinctus) ပ္ဍဲကဵု ဖျာစၞစ မၞိဟ်မသွံရာန် တိရစ္ဆာန်ဂျိုင်င်ဂမၠိုင်ရ။[၁၇]ဆဂး လညာတ်ဝွံ ဟွံတီကၠးကၠးဏီတုဲ ဒးဆက်လ္ၚတ်ဒၟံင်ဏီရ။

ဟိုတ် ဝဳရုသ်မဆဵုတၟိဏအ် ဂွံဟီု မဒှ်ဝဳရုသ် မကဵုအန္တရာယ် ကုမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဝဳရုသ်ဝွံ ပကဵု ညံင်ဂွံယဲ မတုပ်ညံင်ကဵု ဝဳရုသ်သာသ် ကဵု ဝဳရုသ်မာသ် မပလီုကဵု ဂၠံင်ယဝီုဒကုတ်သၟဝ် ညံင်ဂွံလီုရ။

ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဝွံ ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ်ယဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဆောမ် ပ္ဍဲကဵု ဂၠံင်ယဝီုဒကုတ်လတူ၊ ဥပမာ ဗီုကဵု ခၟောဝ်ဇွောဝ်၊ ခဍက်၊ ကအ်ဂိ၊ ယီုဝါတ်၊ က္ဍိုပ်ဂိ ကေုာံ ဇကုကတဴရ။

ကုညးဒြဟတ်ဒုင်ဗဒဝ် မဍိုန်လျတအ်ဂှ် ဝဳရုသ်ဝွံ လုပ်စိုပ် ဂၠံင်ယဝီုဒကုတ်သၟဝ်တုဲ ပကဵု ညံင်ကသအ် ဂွံဒှ်သရ ဟွံသေင်မ္ဂး သြိုဟ်ဂြက် ရ။

ယဲဝွံ ဟိုတ်မကၠောအ် နူကဵု ကျာယဝီုတုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲယဲမကၞာန်တအ်ဂှ် အာကၠုင်မ္ဂး ဒးစကာယာတ်ကၟာတ်မုဟ်ပါင်ရ။ ယဝ်ရ ပ္ဍဲဇကု စၟယဲဂှ် ကၠောအ်လုပ်ဂွံတုဲ ညံင်ဟွံပြးကၠောအ်အာ ကုညးတၞဟ်တုဲ ကာလဇကု ခဍက်၊ ခအှ်မ္ဂး ကၟာတ်လဝ် နကဵုယာတ်ညိ။ တုဲပၠန် ဝဳရုသ်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန်တအ် မာန်ဂှ်ရ တိရစ္ဆာန်အရိုင်ကီု တိရစ္ဆာန် ပ္ဍဲဗ္ၚကီု ဟွံမဲကု စဵုဒနာမွဲသာ် လ္ပရပ်ညိ။ တုဲပၠန် ဍုန်သွဖျုန်မွဲမွဲမ္ဂး ဍုန်စိန်စိန်တုဲဟေင် စညိဂှ် နူကဵု ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးတိ ကဵုလဝ် သမ္တီရ။

ပွမထိင်ဒဝ် ဝဳရုသ်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲ ၂၂ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၂၀ အလဵုအသဳကြုက် ဍုင်ပွဳပွူ ဝူဟာန်၊ Huanggang ကဵု Ezhou မၞိဟ်မပဒတဴ ၜိုတ် ၁၅ မဳလဳယာန်ဂှ် တၞဟ်နဂွံထိင်ဒဝ် ဝဳရုသ် ညံင်ဟွံဂွံပြးတိတ်တုဲ ကၟာတ်ထောအ် ဟွံကဵု လုပ်တိတ် နူကဵုဒေသဂှ်ရ။ အလဵုအသဳကြုက် ကၟာတ် ကွဳပၟတ်၊ က္ၜင်ကျာ၊ ကွဳစက် ကေုာံ က္ၜင် ဟွံကဵုလုပ် တိတ် ဍုင်ဝူဟာန်ရ။ သွက်ဂွံလွဳ ကေုာံ စဵုဒၞာတုဲ ဌာနပရေင်ထတ်ယုက်ကြုက် ကဵုမၞိဟ်တအ် စုတ်ယာတ်ကၟာတ်မုက် အခိင်ကာလ မအာအကြာဒၞာဲမၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။

ဂၠာဲ ဂဥုဲစဵုဒၞာ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲဂိတု ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၂၀ စပ်ကဵု နဝ်ဝေလ်ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်ဝွံတုဲ ပရဝ်ဂျေတ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂစာန်ဂၠာဲဒၟံင် ဂဥုဲစဵုဒၞာ[၁၈][၁၉]ဂှ် နကဵုအရီုအဗင် နူကဵု ဌာန Coalition for Epidemic Preparedness Innovations (CEPI) စကၠောန်ဒၟံင် ဂဥုဲစဵုဒၞာ ဝက်ဇြေန် သွက်ဝဳရုသ်ဏအ်ရ။[၂၀] နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ကောန်ဂကူ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် National Institutes of Health (NIH) ပံင်တောဲ ကုကမ္မဏဳမကၠောန်ဂဥုဲ Moderna တုဲ ကၠောန်ပတိတ်ဒၟံင် ဂဥုဲစဵုဒၞာတုဲ ၜိုတ်ဂိတုမေ ၂၀၂၀ မ္ဂး စပတိတ်မာန်ရောင်ဂှ် ပတှ်ေစၟဳလဝ်ရ။ တက္ကသိုလ် နူအဝ်သတေလျာ (University of Queensland) လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် နဲဗီုမဂွံကၠောန် ဂဥုဲစဵုဒၞာတုဲ နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက်အမေရိကာန် ကေုာံ ကမ္မဏဳဂဥုဲတအ်လေဝ် ဗိုင်ပါလုပ် ကရောမ်အဝ်သတေလျာကီုရ။[၂၀] ပါဲနူဂှ်တုဲ နူကနေဒါ ဂကောံ မကၠောန်ပတိတ် ဂဥုဲစဵုဒၞာ International Vaccine Centre(VIDO-InterVac) နူကဵု တက္ကသိုလ် University of Saskatchewan တအ်လေဝ် စကၠောန်ဒၟံင် ဂဥုဲစဵုဒၞာ နကဵုပရဝ်ဂျေတ်တၞဟ်ခြာမွဲကီုရ။[၂၁] VIDO-InterVac ဟီုလဝ် ဂိတုမာတ် ၂၀၂၀ မ္ဂး စမ်ရံင် တိရစ္ဆာန် တုဲမ္ဂး စမ်ရံင် မၞိဟ်တအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ တေအ်ရ။[၁၉]

ဆက်ဗှ်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

  • 2019–20 outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)

Diseases caused by genetically similar viruses:

  • Severe acute respiratory syndrome (SARS)
  • Middle East respiratory syndrome (MERS)

နိဿဲ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

  1. Surveillance case definitions for human infection with novel coronavirus (nCoV).
  2. Novel coronavirus (2019-nCoV), Wuhan, China.
  3. Script error: The module returned a nil value. It is supposed to return an export table.
  4. 中国疾病预防控制中心.
  5. New-type coronavirus causes pneumonia in Wuhan: expert – Xinhua | English.news.cn.
  6. CoV2020.
  7. "China confirms human-to-human transmission of new coronavirus"၊ CBC News၊ 20 January 2020။ 
  8. "WHO says new China coronavirus could spread, warns hospitals worldwide"၊ 14 January 2020။ 
  9. "China coronavirus: Hong Kong widens criteria for suspected cases after second patient confirmed, as MTR cancels Wuhan train ticket sales"၊ 23 January 2020။ 
  10. "China Virus Spreads to U.S. With Health Officials on High Alert"၊ 21 January 2020။ 
  11. hermesauto (2020-01-23). Wuhan virus: Vietnam confirms 2 cases of Sars-like coronavirus (in en).
  12. hermesauto (2020-01-23). Singapore confirms first case of Wuhan virus (in en).
  13. Wuhan virus: China reports fourth death in pneumonia outbreak; 15 medical workers infected.
  14. "CNBC: CDC confirms first US case of coronavirus that has killed 9 in China"။ 
  15. "China virus death toll rises to nine"။ 
  16. "Death toll from virus outbreak in China's Hubei reaches 17: State TV"။ 
  17. SCIMEX (1579755600). EXPERT REACTION: Could new coronavirus have come from snakes?.
  18. Steenhuysen, Julie; Kelland, Kate (24 January 2020). "With Wuhan virus genetic code in hand, scientists begin work on a vaccine". Thomson Reuters. Archived from the original on 25 January 2020. Retrieved 25 January 2020.
  19. ၁၉.၀ ၁၉.၁ "Saskatchewan lab joins global effort to develop coronavirus vaccine". Canadian Broadcasting Corporation. 24 January 2020. Archived from the original on 25 January 2020. Retrieved 25 January 2020.
  20. ၂၀.၀ ၂၀.၁ Devlin, Hannah (24 January 2020). "Lessons from Sars outbreak help in race for coronavirus vaccine". The Guardian. Archived from the original on 25 January 2020. Retrieved 25 January 2020
  21. Saskatchewan lab joins global effort to develop coronavirus vaccine.