နာဲဖဝ်ချဝ်
| နာဲဖဵုချဵု (ဝါ) နာဲဖဝ်ချဝ် | |
|---|---|
| သၠးဂၠံဂဝ် | ၁၈ နဝ်ဝေန်ဗါ ၁၉၀၅ ဍုၚ်မြံၚ်မြ၊ ရးဨရာဝတဳ |
| စုတိ | ၁၁ မေ ၁၉၈၄ (အာယုက် ၈၀) ပွိုၚ်ဍုၚ်အၚ်စိၚ်၊ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် |
| ဂကူ | မိမန်၊ မအံက်မန် |
| မဒယှ်တဴ | ဥက္ကဌ ဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်၊ သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် က္ဍိုပ်သကိုပ်မန် |
| အိန်ထံင် | မိမျတေန် |
| အံက် | ဒံက်တာနာဲဖဵုလှ ကေုာံ မိကျုဲနု |
| ဂယိုင်လမျီု | အ္စာဘာ၊ သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန် |
နာဲဖဵုချဵု (ဝါ) နာဲဖဝ်ချဝ် (၁၈ နဝ်ဝေန်ဗါ ၁၉၀၅ - ၁၁ မေ ၁၉၈၄) ဝွံ ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂကူမန် ယၟုပြာကတ်မွဲတၠတုဲ ကေၚ်ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ကေုာံ ဒှ်မၞိဟ်မအာက္ဍိုပ် သွက်ဂွံ ထမံက်ထ္ၜး တွဵုရးဍုၚ်မန် မွဲတၠရ။
ပထမအဝဲ ကေုာံ ဇာတိတၞောဝ်ဒတောဝ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နာဲဖဵုချဵုဝွံ ဒှ်ကောန် ဒံက်တာနာဲဖဵုလှ ကဵု မိကျုဲနုရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၀၅ သၞာံ၊ ဂိတုနောဝေန်ဗါ ၁၈ ဂှ် သၠးဂၠံဂဝ်မိ ပ္ဍဲဇရေၚ်ရးဨရာဝတဳ ဍုၚ်မြံၚ်မြရ။ ပ္ဍဲကဵုကောကဵုဒေံ (၁၄) တၠဂှ် မဒှ်ကောန်မရနုက်ကဵု ပဥ္စမ (၅) ရ။ ပ္ဍဲကဵုကောဒေံ (၁၄) တၠဂှ် ကောဒေံမသှ်ေပြာကတ်ဒၟံၚ်လၟုဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် မိမမဠေ မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် (ဝေန်ဒါမဳယျာ) ကဵု ဗိုလ်ကျဝ်ဒေန် မဒှ်လျိုၚ်ပ္ဍဲပါလဳမာန် ခေတ်ဖဆပလ မဒၟံၚ်ပ္ဍဲအခန်သ္ၚိမေန်မနာၚ် တံမဒှ်ရ။
ဝဏ္ဏကျဝ်ထေန် ဒံက်တာနာဲဖဵုလှဂှ် ဒှ်ဒေံကောန်ၝဲကောန်ဒေံကဵု ဒံက်တာရှဝ်လူ (မန်တံကော် အ္စာဇၞော်) ညးမက္လိဂွံတဆိပ်သဝ်ဝန် နူဍုၚ်အမေရိကာန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာဝွံရ။ ဒံက်တာရှဝ်လူကဵု ဒံက်တာဖဵုလှတံ ဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ဂကူမန် သၟိၚ်စဍုၚ်ဗြဝတဳ (သၟိၚ်ဗညာစိၚ်) မဒှ်ဒေံသၟိၚ်ဗညာဒလ မစၟိန်ပြမာန်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ အလန်လက္ကရဴအိုတ် (၁၁၀၈-၁၁၁၉) မဒှ်ရ။ ညးဝွံ ထပ်တဲလၜဲမတ်ကဵု မိမျတေန် ညးမကေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်လဝ် ကေၚ်ကာအလဵုအသဳရ။
ပရေၚ်ပညာ ကေုာံ ဘဝအ္စာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နာဲဖဵုချဵုဝွံ အံၚ်အာစှ်တန် ပ္ဍဲကဆံၚ်သၠုၚ် (ဂျဇြေန်) ဍုၚ်မတ်မလီုတုဲ ဆက်ကတ်ဗ္တောန်အာပညာ ပ္ဍဲတက္ကသဵုလ္ဂုၚ်တုဲ က္လိဂွံကေတ် တဆိပ်ကြာဝိဇ္ဇာ (B.A) ရ။ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာတုဲ ဗွဲကြဴ သ္ပအ္စာထ္ၜးနဲ ကဆံၚ်သၠုၚ် ဌာနဘာသာလိက်အင်္ဂလိက် ပ္ဍဲတက္ကသဵုဍုၚ်လ္ဂုၚ်ရ။ ပ္ဍဲခဒမ်ဗကာံဂှ် ဒှ်ဒုသ္ကိုပ်ခဒမ်ရ။ ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ဒုတိယ က္တဵုဒှ်တုဲ စဵုကဵုဘာတက္ကသဵုကၟာတ် ယိုက်ဂၠေၚ်ဒၟံၚ်ရ။ အဃောဒှ်ဒၟံၚ်အ္စာထ္ၜးနဲဂှ် သ္ကိုပ်ဗိုလ်အံၚ်ဆာန် (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း) လေဝ် ကေၚ်ဒှ်ကွး နာဲဖဵုချဵု မွဲကီုရ။ အဃောယိုက်ဂၠေၚ်ဒၟံၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာသၞောဝ်ဥပဒေ နူတက္ကသဵုလ္ဂုၚ်တုဲ ရေၚ်တၠုၚ်နဒဒှ် ညးပ္တိုန်ဂဗုတ်(ယှေအ်နေ) ပ္ဍဲရုၚ်ဓဝ်ဗဟဵုရ။
ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵုအဃောယိုက်ဂၠေၚ်ဒၟံၚ် ကမၠောန်တက္ကသဵုဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ဂိတုအဝ်ဂေတ် (၆) ဂှ် နဒဒှ်တၠတာလျိုၚ်ကမၠောန်မွဲ ပ္ဍဲ "ဂကောံဗော်သွးမန်အလုံဍုၚ်ရာမည" ဂှ် ယိုက်ဂၠေၚ်ပါလုပ်ရ။ ကၠာဟွံဒှ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် အလန်ဒုတိယဏီဂှ် နဒဒှ်တာလျိုၚ် ဂကောံဗော်သွးမန်အလုံဍုၚ်ရာမညဂှ် လိက်ဂကူမန်တံ ၚုဟ်က္တဵုဣယျ (မန်လူမျိုးတို့ နိုးကြားပြီ) ချူဆန် တက်ပတိတ်မာန်လဝ်ရ။
ပၞာန်ဂၠးကဝ်အလန်ဒုတိယ တုဲအာတုဲ သွက်ဍုၚ်ဗၟာဂွံဗၠးၜးဂှ် ဗိုလ်အံၚ်ဆာန်အာက္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ်ဂကောံ ဖဆပလ ရ။ မန်ပိုဲလေဝ် ၁၉၄၅ သၞာံ ဂိတုနောဝေန်ဗာ (၉) ဂှ် နာဲဖဵုချဵုအာက္ဍိုပ်တုဲ ညးပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ် ဒက်ပ္တန်ဂကောံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်မွဲ သွက်ဂွံကၠောန်အာပရေၚ်ဗၠးၜးဍုၚ်မန် ကရောံဂကောံဖဆပလ ထေက်ဏောဝ်စှ်ေစိုတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ပ္ဍဲဇရေၚ်ဘာယျေတာယှေ (ဗဟာန်) ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကုသလဂှ် နာယက၊ နာဲဖဵုချဵုဂှ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ နာဲမန်ဂှ် ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု မဒှ်ရ။
ပ္ဍဲကဵုပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲအာဂှ် ဂကောံဗော်သွးမန်အလုံဍုၚ်ရာမည ကလေၚ်ချဳဒရာၚ်ကၠုၚ်ဂှ် နာဲဖဵုချဵု ပါလုပ်ယိုက်ဂၠေၚ် နဒဒှ်ညးတၠတာလျိုၚ်မွဲကီုရ။ ဆ္ဂး ဟိုတ်နူညးယိုက်ဂၠေၚ် ကေၚ်ကာအလဵုအသဳဗွဲမဂၠိုၚ် ပါလုပ်ချဳဒရာၚ်ဒၟံၚ်တုဲ ကမၠောန်စပ်ကဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် အခေါၚ်သွက်ဂွံရေၚ်တၠုၚ်ဟွံမွဲတုဲ ဂကောံဗော်သွးမန် ဒှ်အာဂကောံယေန်သၞာၚ်ကဵု လိက်ပတ်ဟေၚ်ရ။ ပ္ဍဲသဘၚ်သဳကၠဳဗော်ကွးမန်ဂှ် ညးမယိုက်ကေၚ်ကာ အလဵုအသဳဂမၠိုၚ် ပတိုန်ဂလာန် ဟိုတ်နူနာဲဖဵုချဵု ယိုက်ဂၠေၚ်ဒၟံၚ်ဥက္ကဋ္ဌ ပ္ဍဲဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တုဲ ဂွိၚ်ဖေက်အလဵုအသဳတံ ထေၚ်ဗၠေတ် နှဴကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရ။ လ္ပာ်နာဲဖဵုချဵုတံ မာဲကျအာတုဲ ပ္ဍဲဂကောံတၠတာလျိုၚ်ဗော်သွးမန်ဂှ် အခေါၚ်ပါလုပ်ဟွံဂွံရ။
ကမၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ကေုာံ ပရေၚ်အာတ်မိက် တွဵုရး
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂှ် ချဳဒရာၚ်ကရောံဂကောံဖဆပလတုဲ ပ္ဍဲ ၁၉၄၆ သၞာံ၊ ဂိတုၜိုတ်နောဝေန်ဗါဂှ် သ္ပသဘၚ်သဳကၠဳအလန်ပထမ ဇရေၚ်ကွာန်ပ္ၚ သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ် "ပေဲါရုဲမာဲဂတဏံဂှ် ကောန်ဂကူမန်တံ နဒဒှ်စရၚ်မာဲတၞဟ်ခြာကဵု သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီကဵုပွိုၚ်ဆန္ဒမာဲတၞဟ်ခြာဂှ် ယဝ်ရဖဆပလ-တံဟွံသ္ပကဵုမ္ဂး သွက်ဂွံဗကပ်ဗပေၚ်ကဵု ပေဲါရုဲမာဲရ။" ပ္ဍဲသဘၚ်သဳကၠဳဏံ နာဲဖဵုချဵု ကလေၚ်ဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ပၠန်ရ။
နာဲဖဵုချဵု အာက္ဍိုပ်တုဲ နာဲအံၚ်ထောန်၊ နာဲမၞိဟ်ရတ် (ဖဵုစိၚ်) ကဵု နာဲသာန်လှာၚ်တံ ကဵုဂကောံဆက်မိတ်မန်ဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံဆဵုကဵုမန်ဍုၚ်သေံဂှ် တိတ်အာဍုၚ်က္ၜၚ်ကံက်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၀၈ သၞာံ၊ ဂိတုကထိုန် ၄ စွေက် ကာလကၠောန်ဗဒှ်သဘၚ်သဳကၠဳဇၞော်ပ္ဍဲကွာန်ဝါဍောတ် တ္ကံခၟိုၚ် သွက်ဂွံပစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် (ဂိတုမာ် ၁ စွေက်) ဂှ် နာဲဖဵုချဵု ပါလုပ်နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌ ရ။
၁၉၄၇ သၞာံ ဂိတုအေပြဳ ပ္ဍဲပေဲါရုဲမာဲကၠတ်ထဝ်ပလေဝ်ဍုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူမန်တံဟွံဂွံအခေါၚ်တၞဟ်ခြာတုဲ ဗ္ဂပ်ထောံဗပေၚ်ပေဲါရုဲမာဲဂှ်တုဲ ၁၉၄၇ သၞာံ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် နုက်တိတ်ထောံနူဂကောံဖဆပလရ။ ပ္ဍဲသဘၚ်သဳကၠဳ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် သ္ဂုတ်သွာတ်သွက်ဂွံအာတ်မိက် ထမံက်ထ္ၜးတွဵုရးဍုၚ်မန်ရ။
၁၉၄၈ သၞာံ ကြဴနူဗၟာကၠိဂွံဗၠးၜးတုဲ မန်ကဵုကရေၚ်တံရပ်လွဟ်တုဲ အလဵုအသဳဖဆပလတံ သွက်ဂွံပသောၚ်ပြသၞာမန်ကဵုကရေၚ်ဂှ် ပံက်ကမ္မရှေန်ပါ်တိဍာ်ဒေသရ။ နာဲဖဵုချဵု ပါလုပ်နဒဒှ် ညးစၞးမန် နူဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ရ။ ပ္ဍဲ ၁၉၄၈ သၞာံ ဂိတုနောဝေန်ဗာ (၁၉) ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်ကဵုကရေၚ်တံ တုပ်စိုတ်ထပက်စၟတ်တဲ ပံၚ်တောဲအာတ်မိက် တွဵုရးရ။
ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ခေတ်လက္ကရဴ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အခိၚ်ကာလလုပ်ပေဲါဗ္တိုက် နကဵုလွဟ်ဂှ် ဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ကဵု ဂကောံကေၚ်ကာမန်ဂှ် ပံၚ်တောဲတုဲဒက်လဝ် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် တုဲ ဗွဲကြဴဏံ ၁၉၅၈ သၞာံ ဂိတုဇူလာၚ် ၂၄ ဂှ် လုပ်ကၠုၚ်ဖျေံလွဟ်တုဲ ဆက်ကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပ္ဍဲသၞောဝ်ရ။ ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ကဵု ဂကောံမန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်နာဲဖဵုချဵုဂှ် သဳကၠဳပ္ဍဲဘာကျာ်သြဳမန်တုဲ ကလေၚ်ဒက်ပ္တိုန် ဂကောံဒပ်ပံၚ်ကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန် ရ။
ပ္ဍဲကဵုပေဲါရုဲမာဲ ၁၉၆၀ ဂှ် နူကဵုဂကောံဒပ်ပံၚ်ကောံညဳသၟဟ်ဂကူမန်ဂှ် နာဲဖဵုချဵု ကလိဂွံမာဲအံၚ်ဇၞး ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် ရ။ ကမၠောန်သွက်ဂွံထမံက်ထ္ၜး တွဵုရးဍုၚ်မန်ဂှ် နာဲဖဵုချဵုဂှ် နဒဒှ်ညးတာလျိုၚ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ပါလုပ်ချဳဒရာၚ်လဝ်ရ။ ၁၉၆၂ ဂိတုအဝ်ဂေတ်ဂှ် သွက်ဂွံချူသၞောဝ်ဥပဒေအကျာန် တွဵုရးဍုၚ်မန်ပ္ဍဲပါလဳမာန်ဂှ်လေဝ် ပါလုပ်ရေၚ်တၠုၚ်ဒၟံၚ်ရ။ ဆ္ဂး ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ် (၂) ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ အလုံမွဲအစဳအဇန် ကၠေံကၠက်အာရ။
ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် သ္ကိုပ်သ္ကလဝ်ဒပ်လှာန်ယျေဂံၚ်ဇြဳဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံကဵုကသပ် (၃၃) တၠဂှ် နာဲဖဵုချဵု ပါလုပ်ဒၟံၚ်ကီုရ။ နာဲဖဵုချဵုဂှ် နဒဒှ်ဂုဏ်စရာဲကၟိန်ဍုၚ် ကဆံၚ်ပထမ (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်) ဂှ် ဒုၚ်သ္ပပူဇဴပ္တိုန်စရာဲရ။
လအိတ်ဘဝ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နာဲဖဵုချဵု (နာဲဖဝ်ချဝ်) ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၈၄ သၞာံ၊ ဂိတုမေ (၁၁) ကလိဂွံအာယုက် (၈၀) ဂှ် ဗလးထောံလျိုၚ်ဍုၚ် လျိုၚ်ကောန်ဂကူ ပ္ဍဲကဵုဘုံမနုဿ ဇရေၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိစၟတ်(၁) ဂၠံၚ်ဒေါန၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်အၚ်စိၚ် ဍုၚ်လ္ဂုၚ်တေံရ။
ဂလာန်မၞုံကဵုရှ်ဂမၠိုၚ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နာဲဖဵုချဵု (နာဲဖဝ်ချဝ်) ကေၚ်မြိပတိတ်လဝ် ဂလာန်မၞုံကဵုရှ်ဂမၠိုၚ်-
- "က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ခိုဟ်ဍာံမ္ဂး သွက်ဂွံပ္တိတ်ပရဲအခေါၚ်အရာ မကလိဂွံလဝ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒးမံၚ်ကျောဝ်ရံၚ်ဒၟံၚ်လၟိုန်ရ။"
- "တၠပညာတံဂှ် ညးတၞဟ်ကၠုၚ်ကၟာတ်အခေါၚ်အရာ ညံၚ်ဒုၚ်ဟွံမာန်ကီု ဂွံကၟာတ် အခေါၚ်အရာလ္တူ ညးတၞဟ်ဂှ်လေဝ် ဟွံချပ်တဴရ။"
- "ပရေၚ်ဂကောံဗော်မွဲမွဲ ဂွံဇၞော်မောဝ်မာန် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ဒြဟတ်ဇၞော်ဇၞော် ဒးဒက်ပ္တန်လဝ်ရောၚ်။"
- "ၜိုန်ရဍောတ်သောဲဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ယဝ်ရညဳသၟဟ်မ္ဂး အခက်အခုဲၜိုတ်လဵုဂၠိုၚ်ၚ် ဒးအံၚ်ဇၞးဟေၚ်ရ။"
- "တာလျိုၚ်စှ်ေကၠုၚ်ဂှ်ဒးကၠောန် ကာလဂှ်ဟေၚ် ဂကောံမၞိဟ်ဂွံဇၞော်မောဝ်ဂဵုလဟဵု တိုန်ရောၚ်။"