ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် (အင်္ဂလိက်: Patisambhidamagga) ဂှ် ဒှ်လိက်အုပ်မရနုက်ကဵု (၁၂) ပ္ဍဲအပ္ဍဲ ခုဒ္ဒကနိကာယ သုတ်တန္တပိဋကတ်ရ။ လိက်အုပ်ဏအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နဲကဲပါ်ခြာညာဏ် (Analytical Knowledge) ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် တုဲဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ဂၠံင်တရဴ (မဂ်) သွက်ဂွံစိုပ် နိဗ္ဗာန်ရ။
၁. တင်ရန်တၟအ် ကေုာံ အပ္ဍဲလိက်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ဂှ် နွံကဵု ဝဂ် (၃) ဝဂ် အဓိကဂမၠိုင်:
- မဟာဝဂ် (Maha-vagga): ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရူညာဏ် (၇၃) သာ်၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ကေုာံ အာနာပါနဿတိ။
- ယုဂနဒ္ဓဝဂ် (Yuganaddha-vagga): ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရူသစ္စ (၄)၊ ဗောဇ္ဈင် (၇)၊ ကေုာံ မေတ္တာဘာဝနာ။
- ပညာဝဂ် (Panna-vagga): ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ပရူစရိယ၊ ဝိမောက္ခ၊ ကေုာံ ဣဒ္ဓိဗလဂမၠိုင်။
၂. ပဋိသမ္ဘိဒါ (၄) သာ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲလိက်အုပ်ဏအ် ညာဏ်မပါ်ခြာ (၄) သာ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ:
- အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ: ညာဏ်မပါ်ခြာ ပ္ဍဲအဓိပ္ပာယ် (Knowledge of meanings)။
- ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ: ညာဏ်မပါ်ခြာ ပ္ဍဲဟိုတ်/ဓရ် (Knowledge of laws/dhamma)။
- နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါ: ညာဏ်မပါ်ခြာ ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာ (Knowledge of language/expression)။
- ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါ: ညာဏ်မပါ်ခြာ ပ္ဍဲပညာမစိုပ်သကေမ် (Knowledge of illumination/wit)။
၃. အခါန်ကဏ္ဍ ပ္ဍဲသာသနာမန်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]လိက်အုပ်ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်လိက်အုပ်အဓိက သွက်သင်မန်ပိုဲ မလ္ၚတ်ပရိယတ္တိဓရ်ရ။ ညာဏ်မပါ်ခြာအရေဝ်ဘာသာ (နိရုတ္တိ) ဂှ် ဒှ်အရီုအဗင်ဇၞော် သွက်ဂွံထိင်ဓရတ် အရေဝ်ဘာသာမန်ပိုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳကဵု သဒ္ဒါပါဠိရ။