ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
Jump to navigation Jump to search
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်
International Court of Justice
Cour internationale de justice
International Court of Justice Seal.svg
တဆိပ် ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်
မဒက်ပ္တန် 1945 (PCIJ dissolved in 1946)
ဒတန် တာမ်ဟက် (The Hague) နေတာလာန်
ဒတန်ပထဝဳ 52°05′11.8″N 4°17′43.8″E / 52.086611°N 4.295500°E / 52.086611; 4.295500မပံၚ်တောဲလဝ်: 52°05′11.8″N 4°17′43.8″E / 52.086611°N 4.295500°E / 52.086611; 4.295500
မပကင်ရင် နကဵု
အာယုက် နာဲဗစာဂမၠိုင် 9 years
ညးတာလျိုင်ဂမၠိုင် 15
ဝေပ်သာက် www.icj-cij.org
ဥက္ကဌ
ပစ္စုပ္ပန် Abdulqawi Yusuf
စတမ်နူ 6 February 2018
အာယုက် တာလျိုင် အိုတ် 5 February 2021
ဒု-ဥက္ကဌ
ပစ္စုပ္ပန် Xue Hanqin
စတမ်နူ 6 February 2018
အာယုက် တာလျိုင် အိုတ် 5 February 2021

ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် (အၚ်္ဂလိက်: International Court of Justice) (ICJ),[၁] လဆောဝ် ကော်စ ရုင်ဗစာဂၠးတိ (World Court) ဂှ် ဒှ်ရုင်ဗစာ ကုလသမဂ္ဂ သွက်သၞောဝ်ဓဝ်ရ။ တင်အဓိက ကမၠောန် ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ် သွက်ဂွံ ဗစာရဏာ ဂဗုတ် မကတဵုဒှ် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲ မပ္တံ ဟိုတ်နူ ကိစ္စတိဍာ်၊ ကေုာံ ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် မဆေင် ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ၊ တုဲပၠန် ပတိတ်ကဵု လညာတ် လတူပြသၞာမွဲမွဲ သွက်ကုလသမဂ္ဂ ဂွံရပ်စပ် လတူကိစ္စဂှ်ရ။ ကာလမစၟဳစၟတ် ဗစာရဏာပၠန်ရ ဒုင်သဇိုင် ကုသၞောဝ်ဂၠးကဝ်တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ် ဗစာရဏာရ။

ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ် ဂကောံနာဲဗစာ ရုင်ဗစာဒတန် သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိ (Permanent Court of International Justice (PCIJ)) ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ဂကောံဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် (League of Nations) နူကဵု သၞာံ ၁၉၂၀ တုဲ မစရပ်ကမၠောန်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂ တေအ်ရ။ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ဂကောံနာဲဗစာ ရုင်ဗစာဒတန် သၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိဂှ် ဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴဂှ် နွံသၟဝ် ပကင်ရင် ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ရုပ်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိရ။ ဥပဓိ ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ်ဂှ် ဂွံတံင်ပလီုထောအ် နူကဆံင်ဌာနညးတအ် ဝါတ်ကွေဟ်ရ။ တုဲပၠန် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲကြဴဂှ်လေဝ် သှ်ေတန်တဴဒၟံင်ရ။ ဇၟာပ်ဍုင် မဒှ်ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂတအ်ဂှ် ဒှ် ဥပဓိ ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ်။

ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးတိဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု နာဲဗစာ ဂကောံပေန်နေလ် ၁၅ တၠ မရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု အသာမ်ဗလဳ ဇၞော် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations General Assembly) ကေုာံ နူကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Security Council) နကဵုအာယုက်တာလျိုင် ဒစိတ်သၞာံရ။ ရုင်ဗစာဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲ ပြာသာဒ် ၜိုဟ်လလံ (Peace Palace) ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက် (The Hague) ဍုင်နေတာလာန် ရ။[၂] အရေဝ်ဘာသာ မစကာ ပ္ဍဲရုင်ဗစာဂှ် ဒှ်အရေဝ်အင်္ဂလိက် ကဵု အရေဝ်ပြင်သေတ်။

ဝင်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

အေန်သတိကျုတ် လၟိုန် သွက်ဂွံရပ်စပ် ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် အကြာ ဍုင်မွဲကုမွဲ မဒှ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ရုင်ဗစာလၟိုန်အာဗိတြရှေန် (ပဳသဳအေ) Permanent Court of Arbitration (PCA) မဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၉ အတိုင်တင်လတုပ်စိုတ် နူသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်ရ။ ကသပ်လညာတ် မကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဏအ်ဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု ဨကရာဇ်စြာ ရုရှာ (Russian Czar) နိကဝ်လေသ် ဒုတိယ (Nicholas II)။ ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ကော်ဘိက်လဝ် ဍုင်သြဇာဇၞော် ပ္ဍဲဂၠးတိ သီုဖအိုတ်ကီု သီုကဵု ဍုင်သၟတ်ဂမၠိုင်ရ။ နူကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် မဆေင်စပ်ကဵု ပ္ဍဲအရာ မစကာ လွပ်လွာ/အရပ်အရာပၞာန် အရာလဵုမကၠောန်ထေက် အရာလဵု မကၠောန်ဟွံထေက်ရ။ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် ကၠာအိုတ် အကြာဍုင်ဂၠးတိဂမၠိုင်ရ။[၃] ပၞောဝ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ် မစၟတ်သမ္တီ ပယျဵုဒတန် ပါသဳဖေတ် မဒှ်ဒၟံင် ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ဂှ်လေဝ် ပါမွဲကီုရ။ နကဵုတင်လတုပ်စိုတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဓရီုအပြောမ် သွက်ဂွံဆက်ချပ်ဂၞန်အာ ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်၊ ဍုင်နေတာလာန်ရ။ ရုင်ဗစာပဳသဳအေဂှ် စဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၀ တုဲ စရပ်ကမၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၂ ရ။

သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲတာမ်ဟက် အလန်ဒုတိယ မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၇ ဂှ် ဍုင်မကလိဂွံလဝ် အဝဵုစၟိန်ပြမာန် ပ္ဍဲဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် တိုန်စိုပ်တုဲ ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်လတုပ်စိုတ်တြေံ ကေုာံ ပရေင်ပကင်ရင် လၟေင်ကမၠောန် ရုင်ဗစာပဳသဳအေဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်ကောံဓရီုဇၞော်ဏအ်ဂှ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ ဍုင်ဂရိတ်ဗြိတိန် ကေုာံ ဍုင်ဂျာမနဳ ပတိုန်ဂလာန် ညံင်ဂွံ ဒက်ပ္တန် ရုင်ဗစာလၟိုန် မနွံကဵု နာဲဗစာ မကေတ်တာလျိုင် အခိင်ပေင်င်ရ။ ကာလမချပ်ဂၞန် ဗီုလဵု ကေုာံ မၞိဟ်ဗီုလဵု မဂွံခပတိုန် နဒဒှ် နာဲဗစာ ပ္ဍဲရုင်ဗစာလၟိုန်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ်တုဲ တင်ပတိုန်ဂလာန်ဂှ် ပလဝ်ဒတန် နဒဒှ် တင်သွက်ဂွံဆက်ချပ်ဂၞန် ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ဂတတေအ်ရ။

နကဵုကသပ်လညာတ် နူကဵု သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ တာမ်ဟက်ဂှ်ရ ဒက်ပတန်လဝ် ရုင်ဗစာဗဟဵု အမေရိကာန် သွက် သၞောဝ်ဓဝ် (Central American Court of Justice) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၈ မဒှ်ရုင်ဗစာ နကဵုဒေသ ကၠာအိုတ်မွဲရ။ သၞာံ အကြာ ၁၉၁၁ ကဵု ၁၉၁၉ ဂှ် နကဵုနဲကဲနာနာ ဗီုပြင်နာနာဂှ် ခၞံဗဒှ် ဒက်ပတန်ပတိုန် ရုင်ဗစာဂၠးကဝ် (international judicial tribunal)ရ။ ဆဂး ဟွံဒှ်ကမၠောန်။ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ပထမ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ကာလကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောတ်ဂၠးကဝ်တၟိဂှ်တုဲဂှ် ရုပ်ရဴကမၠောန် ဒက်ပတန် ရုင်ဗစာဂၠးတိဂှ် စမံက်ကၠုင်ရ။

ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် လၟိုန် (The Permanent Court of International Justice)[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဟိုတ်နူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမ မဒှ်ပၞာန် ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ် ကတဵုဒှ်တုဲ တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေသ် (ပြင်သေတ်) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ တုဲ နူကဵု သဘင်ကောံဓရီုဂှ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံပံင်ကောံ ဍုင်ဂမၠိုင် (League of Nations)ရ။ တင်ရန်တၟအ် ဂကောံပံင်ကောံဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံ ဆက်ထိင်မင်မဲအာ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဂၠးကဝ် ကေုာံ ပရေင်ဂီုကၠီုဂၠးကဝ်ရ။ တုဲပၠန် ဂကောံပံင်ကောံဝွံ ဒှ်ဂကောံပံင်ကောံ မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုဍုင်နာနာ အလန်ကၠာအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု တင်လတုပ်စိုတ် ဂကောံပံင်ကောံ ပိုဒ်ဇၞော် ၁၄ ဂှ် အာတ်မိက်လဝ် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်လၟိုန်ဂၠးကဝ် (ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ) (Permanent Court of International Justice (PCIJ))မွဲ၊ နကဵုရုင်ဗစာဂှ် သွက်ဂွံ ဗစာရဏာ ကဵုသ္ဂုတ်သွာတ် အရာကယျာန်ဓဝါန် ပ္ဍဲဂၠးကဝ် နာနာသာ်တအ်တုဲ ပတိတ်ကဵု တင်မကဵုလညာတ် လတူပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် ကေုာံ ပြသၞာတအ် ကုဂကောံပံင်ကောံ ဍုင်ဂမၠိုင်ရ။

ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၂၀ မူအပြောမ် ကေုာံ တင်ချပ်ဂၞန် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ အသေမ်ပလဳ ဂကောံပံင်ကောံဂှ် ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် ပဒတန် ဥပဓိ ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ (Statute of the PCIJ) မဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးရုင်ဗစာဗီုလဵုမွဲတုဲ တင်လတုပ်စိုတ် စပ်ကဵု ဥပဓိ ရုင်ဗစာဂှ် ထပက်လဝ်စၟတ်တဲ နကဵု ကောန်ဂကောံဍုင်အဓိကဂမၠိုင်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဂမၠိုင်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ် မဆေင်ကဵု ရုဲစှ် နာဲဗစာဂှ် ဒဒှ်ရ နာဲဗစာတအ်ဂှ် ဒးရုဲစှ်ပတိုန် နူကဵု ဍုင်ဂကောံကံင်သဳ ကီု သီုကဵု နူကဵု အသေမ်ပလဳရ။ တုဲပၠန် ပရေင်ရုဲစှ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ် ဗွဲမဗၠးၜးရောင်။ ဟီုမွဲပၠန် နာဲဗစာတအ်ဂှ် ပစၞး ကုဍုင်မွဲမွဲတုဲ မဂွံဒုင် ခပတိုန် တာလျိုင် နာဲဗစာ ဟွံသေင်၊ ညးတအ် အခေါင်ကၠောန် အခေါင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အတိုင်သၞောဝ် ဗွဲမဗၠးၜးရ။ ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးကိတ်ညဳ ကုဂကောံမှာဇန် ကေုာံ သၞောတ်ဓဝ်ဂၠးတိရောင်။[၄] တုဲပၠန် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးနွံ ဒၞာဲဒတန် လၟိုန်ထာဝရ ပ္ဍဲကဵု ပြာသာဒ် ၜိုဟ်လလံ (Peace Palace) ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်၊ ဍုင်နေတာလာန် မွဲစွံ ကုရုင်ဗစာလၟိုန် အာဗိတြရှေန် ရောင်။

ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဂှ် ဒှ်အစာမ် သွက်ပရေင်သၞောဝ်ဓဝ်ဍုင် ပ္ဍဲဂၠးတိတအ် မကေတ်စနဲကဲခိုဟ် နွံတၟာဂလိုင်ရ။

  • ရုင်ဗစာဏအ်ဂှ် ဟွံတုပ် ကုရုင်ဗစာ မကေင်နွံကၠုင်လဝ်ကၠာတေအ်ဂှ် ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဝွံ နွံကဵု မၞိဟ်တာလျိုင် လၟိုန်တုဲ သီုနွံကဵု ပရေင်ဥပဓိဇကုအပိုင် ပရေင်ပကင်ရင် ဇကုအပိုင်ရ။
  • ရုင်ဗစာဏအ်ဂှ် နွံကဵု ရုင်စၟတ်သမ္တီဇကုအပိုင် လၟိုန်ထာဝရတုဲ မနွံကဵု ပရေင်ဆက်ဆောံ ကုအလဵုအသဳဍုင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ဂကောံဂၠးတိဂမၠိုင်ရ။
  • ရုင်ဗစာဏအ်ဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် လဴထ္ၜး ကုညးဍုင်ကွာန် မပတံကဵု ပသောင်ကလး၊ ပတိတ်လလောင်တြး နကဵုရမ္သာင် ကေုာံ တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဒးနွံကဵု သက်သဳခိုင်င်ကၠိုက်က်ရ။
  • ရုင်ဗစာဏအ်ဂှ် နွံအခေါင် လုပ်စၟဳစၟတ် ဍုင်သီုဖအိုတ် တုဲပၠန် ယဝ်ရနွံပၟိက်မ္ဂး ဟီုလလောင်တြး မဆေင်ကဵု ပြသၞာတအ်ဂှ်ရ။
  • ဥပဓိရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဂှ် ဒှ်တင်ဂၞင် မဆေင်ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ နဒဒှ် သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးကဝ် ကၠာအိုတ်ရ။
  • နာဲဗစာတအ်ဂှ် လတူနူမပစၞး ကုသၞောတ်ဝ် ဍုင်မွဲမွဲဂှ် ညးတအ် ပစၞး ကုဂၠးတိ ကေုာံ သၞောတ်ဝ်ဂၠးတိရ။
  • ဟိုတ်နူ မၞုံကဵု ဂကောံဒတန်လၟိုန်တုဲ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ညးတအ် ကေုာံ ပရေင်ဗီုပကင်ရင်ညးတအ်ဂှ် အဆက်ဟွံပိုတ် ပခိုဟ်ကဵုဒၟံင် သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိမာန်ရ။

အရာ ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ ဟွံတုပ် ကုရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေမွဲဂှ် ညးတအ် ဟွံဒှ် ဂကောံလစှ်ေ နူဂကောံဍုင်ပံင်ကောံတုဲ ညးတအ် ဟွံဒးဒုင်ဓယံက် ပရေင်ဓလီုဖဍိုက် နူကဵု ဍုင်ဂကောံဍုင်ပံင်ကောံမွဲမွဲရ။ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ကောံဓရီုဇၞော်အလန်ပထမ ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်ဂှ်ကီု သီုကဵု အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေတ်ဂှ်ကီု ၜိုန်ရ ပါလုပ်လဝ် နဒဒှ်ဍုင်ကိစ္စဇၞော်ကီုလေဝ် ဟွံလုပ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဍုင်ပံင်ကောံရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကောန်ဍုင်ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ယိုက်ဂၠေင် ကေတ်လဝ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံနာဲဗစာဂမၠိုင်ရ။

ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဂှ် နူစ မကၠောန်ကမၠောန် သၞာံ ၁၉၂၂ စဵုကဵု သၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ် လုပ်ပသောင်လဝ် ပြသၞာ အကြာဍုင်ဂမၠိုင် ၂၉ တုဲ ပတိတ်လဝ် လညာတ်မကဵုကသပ် (advisory opinion) သီုဖအိုတ် ၂၇ ရ။ သၞောဝ်မပတိတ် နူရုင်ဗစာတအ်ဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ယဵုဒုင်ကေတ် နဒဒှ် သၞောဝ်ဂၠးတိတုဲ ဒ္ဂေတ်ဗက် ပလေဝ်ဗက်အာ သၞောဝ်ဍုင်ဇကုအိုတ်ကီုရ။

ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်ဍုင်မချဳဓရာင် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအရာမခၞံဗဒှ် ရုင်ဗစာဂၠးတိ (World Court) ကီုလေဝ် ဟွံပါလုပ်လဝ်ရ။[၅] သမတအမေရိကာန် Wilson, Harding, Coolidge, Hoover ကေုာံ Roosevelt တအ် ၜိုန်ရ ထံက်ဂာန် သီုညံင်ပါလုပ် နဒဒှ် ကောန်ဂကောံမွဲကီုလေဝ် ဆလအ် ဟွံကလိဂွံမာဲ ၂/၃ (ပိဂအုံ ၜါဂအုံ) နူကဵု သေနုက် (Senate) သွက်ပတန်သၞောဝ် ကိစ္စဂှ်ရ။[၆]

လဒက်ပ္တန် ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် Establishment of the International Court of Justice[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ် ပရေင်ဒစဵုဒစး လတူရုင်ဗစာဂှ် စကတဵုဒှ်ကၠုင် တုဲပၠန် ပရေင်ပံင်ကောံ အကြာဍုင်မွဲကုမွဲလေဝ် အောန်ကၠုင်တုဲ ပရေင်ချဳဓရာင် ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေဂှ် စိုပ်အာ လပါ်ကၞောတ်ရ။ စိုပ်အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ် ပရေင်ကမၠောန် ရုင်ဗစာဂှ် အုပ်ကၠေအ်နိဂီုရ။ ပရေင်ချဳဓရာင် လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၁၉၃၉ တုဲ အသံ လက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၁၉၄၀ ရ။ သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် ပံင်ကောံတုဲ လလောင်တြး ညံင်ဂွံ ကလေင်ဒက် ရုင်ဗစာဂၠးကဝ် ပ္ဍဲကာလပၞာန်မတုဲ၊ သၞာံ ၁၉၄၃ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် အာဂတပၠတရဴတုဲ ကော်ဘိက် တၠပညာသၞောဝ်ဥပဒေ အလုံလိုက် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ကိစ္စဏအ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၄ ဂှ် လလောင်တြး -

  • ဥပဓိ ရုင်ဗစာဂၠးကဝ် တၟိဂှ် သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ
  • ရုင်ဗစာတၟိဂှ် သ္ဒးဒှ် ဒၞာဲမပတိတ် တင်မကဵုကသပ် ပရေင်သၞောဝ်ဥပေဒ (an advisory jurisdiction)
  • ရုင်ဗစာတၟိဂှ် ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် သ္ဒးဒှ် အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒ နာဲဗစာတအ်။
  • ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးရပ်စပ် နကဵုလညာတ်သၞောဝ် ဟေင်တုဲ ဒးတိတ်ဗၠး နူကဵု ပရေင်ဍုင်ကွာန်။

ကြဴနူဂှ် ဂိတုဗွဲမဂၠိုင်တုဲ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် နကဵု ဍုင်ကြုက်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန်၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် တုပ်စိုတ် ဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်မွဲ နွံပၟိက်ဒၟံင်ဍာံဍာံတုဲ ရုင်ဗစာဂှ် ဒးဒက်ပ္တန် နကဵုသဘဴဓဝ် ဒဒှ်ရ မရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ အဝဵုစၟိန်ပြမာန် ကဆံင်တုပ် ကုဍုင်မဒးဂၞပ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံတအ်ရ။ တုဲပၠန် နူကဵုဍုင်တအ်ဂှ် ဍုင်ဇၞော် ဍုင်ဍောတ် ဟွံရုဲ ဟွံပါ်ပါဲ အခေါင်မပလံင် မၞိဟ်စၞး သ္ဒးပံက်ကဵုလဝ်တုပ်ပ်ရောင်။ တုဲပၠန် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန် နကဵု တင်ရန်တၟအ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်မင်မဲအာ ပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ပရေင်ၜိုဟ်လလံဂၠးကဝ်ရ။[၇]

သဘင်ကောံဓရီု မဟာမိတ် ပ္ဍဲကဵုဍုင်Dumbarton Oaks, ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၄ဂှ် ပ္တိတ် လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဂကောံပံင်ကောံအလဵုအသဳဍုင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ရ။ စပ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဏအ်တုဲ ကလေင်ကော်ကောံဓရီု ပ္ဍဲဝတ်ရှေန်တာန် ဒဳသဳ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၉၄၅၊ တၠပညာဥပဒေ သီုဖအိုတ် ၄၄ တၠ နူကဵု အလုံလိုက် တိုန်စိုပ် ချပ်ဂၞန် ဖျေဟ်မူအပြောမ် ဥပဓိ သွက်ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ရ။ မူအပြောမ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် နကဵုဗီုပြင် ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေတုဲ ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ် ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဟွံဒက်ပတန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် သင်ဖြေန်သိသကဝ် (San Francisco Conference) မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဨပြဳ ၂၅ စဵုကဵု ဂိတုဂျောန် ၂၆ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ် ညးစၞးနူ ၅၀ ဍုင် တိုန်စိုပ်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမတုပ်သၟဟ် ဒဒှ်ရ ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်မွဲဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန်တုဲပၠန် ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် မကော်ဂး ကုလသမဂ္ဂဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန်ရ။ ဥပဓိ ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးခၞံချူ ပ္ဍဲကဵု လိက်ကသုက်ပဋိညာဏ် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Charter)၊ တုဲပၠန် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးဒှ် ရုင်ဗစာလၟိုန်တုဲ သ္ဒးကော်စ ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် (အာင်သဳဂျေ) (International Court of Justice) (ICJ) ရ။

ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ ဂှ် ဆဵုဂဗ အလန်လက္ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၅ တုဲ မၞိဟ်တာလျိုင်တအ်ဂှ် ဆက်စၠောအ် ကေတ်အာတာလျိုင် ပ္ဍဲကဵု ပြာသာဒ်ၜိုဟ်လလံ ဍုင်တာမ်ဟက်၊ နေတာလာန်ရ။ နာဲဗစာ နူရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒေါအ်ဇူ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၃၁၊ ၁၉၄၆ တုဲ ရုဲစှ် နာဲဗစာ သွက် ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ်ဂၠးကဝ် ပ္ဍဲကဵုဂိတုဇာန်နဝါရဳ ပ္ဍဲအသေမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂအလန်ကၠာအိုတ် ကေုာံ နူကဵု ကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု (Security Council)ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၉၄၆ဂှ် ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေ ရုပ်ကၟာတ်ထောအ် အတိုင်သၞောဝ်တုဲ၊ ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေ စကော်ကောံဓရီု၊ ရုဲစှ် ဥက္ကဌ၊ José Gustavo Guerrero နူဍုင် El Salvador ညးမဒှ်လဝ် ဥက္ကဌတြေံ နူရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေရ။ ဂကောံစၟတ်သမ္တီဂမၠိုင်လဝ် ရုဲစှ်ပတိုန်ကီုရ။ မၞိဟ်မဂွံဒုင်ရုဲစှ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တြေံ နူကဵု ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေရ။

ဂဗုတ် မဒးဒုင်စောဲကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၉၄၇ နူကဵု ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန် မစုတ်စောဲလဝ် ဍုင်အလ်ဗနဳယျာ မဆေင်စပ် ကုပြသၞာၜဳကောရ်ဖု (Corfu Channel)။

ပြာသာဒ် ၜိုဟ်လလံ (Peace Palace) နွံ ပ္ဍဲဍုင်တာမ်ဟက်၊ နေတာလာန်၊ မဒှ်ရုင်ဗစာဂၠးတိ

လဒက်ပတန်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံနာဲဗစာ ၁၅ တၠ၊ အာယုက်တာလျိုင် နွံ ၉ သၞာံ၊ မရုဲစှ် နကဵုအသေမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂ နကဵုဂကောံဍုင်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရုင်ဗစာလၟိုန်အာဗိတြရှေန် (Permanent Court of Arbitration)ရ။ ဗီုရုဲစှ်ဂှ် ချူဗၟံက်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပိုဒ်ဇၞော် ၄-၁၉ ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိ ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေရ။ ဗီုရုဲစှ်ဂှ် နာဲဗစာသီုဖအိုတ် ရုဲစှ် ပ္ဍဲမွဲအခိင် ဟွံသေင်ရ။ တၞဟ်န ပရေင်ကမၠောန်ရုင်ဗစာ ဟွံဂွံယောင်ယာ၊ ဒေါအ်ဒေင်အာတုဲ ဇၟာပ်ပိသၞာံဂှ် ရုဲစှ် နာဲဗစာ မသုန်တၠ။ ယဝ်ရ နာဲဗစာမွဲ စုတိအာ ပ္ဍဲတာလျိုင်မ္ဂး စၞးနာဲဗစာ မစုတိဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် နာဲဗစာတၟိ နကဵုပရေင်ရုဲစှ်ကာတၟေင်၊ အာယုက် နာဲဗစာစၞးဂှ် တန်တဴကဵု အာယုက် နာဲဗစာမစုတိဂှ်ရ။

နာဲဗစာၜါ ဒှ်မွဲကောန်ဍုင် ဟွံဂွံရ။ အတိုင်ပိုဒ်ဇၞော် ၉ မ္ဂး ကောန်ဂကောံ ရုင်ဗစာတအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် မပစၞး ကုကောန်မၞိဟ် ကေုာံ သၞောဝ်ဂၠးတိဟေင်ရ။ သၞောဝ်ဂၠးတိဟီုမ္ဂးဂှ် သၞောဝ်မဆေင်ကဵု ညးဂမၠိုင်၊ သၞောဝ်ညးဍုင်ကွာန်၊ သၞောဝ်ပရေင်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဖအိုတ်ရ။

ခုင်ပ္ဍဲ ရုင်ဗစာ ၁၅ ဒၞာဲဂှ် ၜိုန်ရ နကဵုသၞောဝ် ဟွံဗမံက်ထ္ၜးလဝ်ကီုလေဝ် ဖန်ဇန်လဝ် အတိုင်ဒေသပထဝဳ ကုလသမဂ္ဂ၊ ဍုင်ရးပလိုတ်တအ်ဂှ် မသုန်ခုင်၊ ဍုင်အဖရိကဂှ် ပိခုင် (ပိခုင်ဂှ် မွဲဂှ် နာဲဗစာ သွက်သၞောဝ်ညးဍုင်ကွာန် (francophone civil law) မွဲဂှ် သၞောဝ်မဆေင်ကဵုညးဂမၠိုင် (Anglophone common law) တုဲ မွဲဂှ် မဆေင်ကဵု အာရာပ်)၊ ၜါခုင် သွက်ဍုင်ယူရောပ် လပါ်ဗမံက်၊ ပိခုင် သွက် ဍုင်အာရှ၊ ၜါခုင် သွက်လေတ္တေန် အမေရိက ကေုာံ ဍုင်ကာရိဗ်ဗေန်ဂမၠိုင်ရ။[၈] အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဍုင်ကောန်ဂကောံကံင်သဳဂီုကၠီု လၟိုန်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်ပြင်သေတ်၊ ကၟိန်ဍုင်သဵုဗိယေတ်၊ ဍုင်ကြုက်၊ ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန်၊ ကေုာံ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်တအ်ဂှ် ကလိဂွံမွဲမွဲခုင်တွဵုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဒၞာဲခုင် ဍုင်ရးပလိုတ် မသုန်ခုင်ဂှ် ပိခုင်ဂှ် ဍုင်ပိဂှ် ကေတ်လဝ် ဒၞာဲတုဲတုဲရ။ ခုင်သွက် ဍုင်အာရှဂှ် ကြုက်ကေတ်လဝ် ဒၞာဲမွဲဒၞာဲ၊ သွက်ခုင် ယူရောပ်လပါ်ဗမံက်ဂှ် ကေတ်လဝ် မွဲဒၞာဲရ။ နကဵုတင်ဆောတ်ယောင် အကြာသၞာံ ၁၉၆၇ ကဵု ၁၉၈၅ ဂှ် ဟိုတ်နူကြုက် ဟွံပတိုန်ကဵု မၞိဟ်စၞးတုဲ ဍုင်ကြုက် ဟွံကလိဂွံဒၞာဲ ပ္ဍဲခုင် နာဲဗစာ၊ တုဲပၠန် ကၟိန်ဍုင်ဗြိတိန်ဂှ် ဟိုတ်နူ နာဲဗစာ Sir Christopher Greenwood နုက်တိတ် နူတာလျိုင် ဟွံဆက်ဒုင်ရုဲစှ် အလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုရုင်ဗစာဂှ် နာဲဗစာ နူဍုင်ဗြိတိန် ဟွံမဲကီုရ။[၉] Greenwood ဂှ် ကလိဂွံ အထံက်ဂလာန် နူ ကံင်သဳဂီုကၠီု ကုလသမဂ္ဂကီုလေဝ် ကျမာဲ ပ္ဍဲကဵု အသေမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂ ရ။[၉] စၞးညးတေအ်ဂှ် နာဲဗစာ နူဍုင်အိန္ဒိယ Dalveer Bhandari ကလိဂွံဒၞာဲဂှ်ရ။[၉]

ဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၆ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နာဲဗစာတအ်ဂှ် သ္ဒးဒုင် "ရုဲစှ် နမပစၞး ဍုင်ဇကုဟွံသေင်တုဲ မဒးဒှ် မၞိဟ်မနွံကဵု သိက္ခာသမာဓိ မသၠုင်ပြဲ" မၞိဟ်ဂှ် မကေင်ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ရုင်သၞောဝ်ဓဝ် သၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဇကု ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒှ် မၞိဟ်မတီကၠိုဟ် ပရေင်သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးတိမွဲရ။ ပွမသ္ဂုတ်သွာတ် သၞောဝ် ဗွဲမဗၠးၜးဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဵုပိုဒ်ဇၞော် ၁၆ - ၁၈ ရ။ နာဲဗစာ ပ္ဍဲရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေဂှ် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ် မွဲမွဲဒၞာဲဟွံဂွံရ။ နာဲဗစာမွဲမွဲဂှ် နကဵု မမာဲ ကောန်ဂကောံ ရုင်ဗစာတအ်ဂှ် ဖျေဟ်ပဒေါအ်ထောအ် နူကဵု ကဆံင် နာဲဗစာဂွံရ။ [၁၀] Despite these provisions, the independence of ICJ judges has been questioned. For example, during the Nicaragua case, the United States issued a communiqué suggesting that it could not present sensitive material to the court because of the presence of judges from the Soviet bloc.[၁၁]

နာဲဗစာတအ်ဂှ် ကဵု လညာတ် နကဵုဂကောံလေဝ်ဂွံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု လညာတ်နာဲဗစာမွဲမွဲ ဗွဲတၞဟ်ခြာ ကဵုလညာတ်လေဝ် ဂွံကီုရ။ ဆဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ တင်မလညာတ်မကဵုကသပ် (advisory opinion)တအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် နကဵု မမာဲလပါ်မၞိဟ်ဂၠိုင်ရ။ ယဝ်ရ လၟိဟ်မမာဲတုပ်အာ ရေင်သကအ်မ္ဂး မမာဲဥက္ကဌဂှ် ဒှ်ဒတန်ရ။ ဗီုဗီုဏအ်ဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စမစကာလွဟ်ဂျိ နျူခလဳယျာ ပ္ဍဲပၞာန် (Legality of the Use by a State of Nuclear Weapons in Armed Conflict)ရ။

နာဲဗစာ အေဒ်ဟံက်Ad hoc[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

အေဒ်ဟံက် ဟီုမ္ဂးဂှ် အရာမနွံဒၟံင်ဒတန်လၟိုန် ဟွံသေင်၊ အခိင်ကာလ မနွံပၟိက်မ္ဂး ကော်နင်ဂှ် အေဒ်ဟံက် ညးကော်စရ။ ဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၃၁ ဂှ် ချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် မဆေင်စပ် ကုမကော်ပၠုပ် နာဲဗစာ အေဒ်ဟံက် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စပရူမဆေင်စပ်တအ် ကိုပ်ကၠာ ရုင်ဗစာ ဟွံဂွံစရ။ သၞောတ်ဂှ် ပံက်ကဵုလဝ်အခေါင် ကော်ပၠုပ် နာဲဗစာအေဒ်ဟံက် မဆေင်စပ် ကုကိစ္စတအ်ဂှ် ကိုပ်ကၠာ ရုင်ဗစာ ဟွံဂွံစရ။ အခေါင်ဝွံ ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စဂှ် ယဝ်ရ နာဲဗစာ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုရုင်ဗစာဂှ် ဟွံတီကၠိုဟ် ပ္ဍဲကိစ္စလပါ်ဂှ်မ္ဂး အခေါင်ကော်ပၠုပ် နာဲဗစာ အေဒ်ဟံက် ညးမတီပရူပရာဂှ် မွဲလပါ် မွဲတၠဂွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စမွဲမွဲမ္ဂး နာဲဗစာ စဵုကဵု ၁၇ တၠ နွံမာန်ရ။

ပတောအ်ၜတ် ကုသၞောတ် သၞောဝ်ဓရ်တၞဟ်မ္ဂး သၞောတ်ဏအ် တၟေင်တၞဟ်ခြာဒၟံင်ရ။ အရာဏအ်ဂှ် ရန်တၟအ် ကုဍုင်မဒုင်စောဲဂဗုတ်တအ်ကီု ကုဍုင်မစောဲဂဗုတ်တအ်ကီု တၞဟ်နမဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ဗီုမရပ်စပ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်တုဲ ဖန်လဝ်ရ။ နကဵုသၞောတ်ဏအ်မ္ဂး ပ္ဍဲရုင်ဗစာဍုင်တအ်ဂှ် စကာဟွံလောဲသွာရ။ နာဲဗစာအေဒ်ဟံက်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ကာလမဖျေဟ်မာဲမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ကဵုမာဲ ကုဍုင်ဇကု မခပတိုန်လဝ်ဂှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မမာဲၜါမဂှ် ညးဒစဵုဒစးအဲ အဲဒစဵုဒစးညိတုဲ သၟဟ်အာ အတိုင်ဂှ်ရ။[၁၂]

ခဒမ်ဂမၠိုင် (Chambers)[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး နာဲရုင်ဗစာတအ်ဂှ် စၟဳစၟတ်ဂဗုတ် မွဲစွံဖအိုတ်ရ။ ဆဂး နူၜိုတ် ၁၅ သၞာံ မတုဲကၠုင်တေအ် နာဲဗစာတအ် ပါ်နကဵု ဂကောံခဒမ်တုဲ မစၟဳစၟတ်ဂဗုတ် ဒှ်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၂၆-၂၉ ဂှ် ကဵုလဝ်အခေါင် ရုင်ဗစာဂှ် ခၞံဗဒှ် ခဒမ် နကဵုဂကောံဍောတ်တ်၊ ဗွဲမဂၠိုင် နာဲဗစာ ၃ - ၅ သွက်ဂွံ ကလင်ကိစ္စဂဗုတ်ဂွံရ။ အတိုင်ပိုဒ်ဇၞော် ၂၆ မ္ဂး ပါ်လဝ် နကဵု ခဒမ်ၜါပြကာရ။ ပထမ၊ ခၞံဗဒှ် ခဒမ် အတိုင်မဆေင်စပ် ကုဂဗုတ်ကိစ္စ၊ ဒုတိယ ဂှ် ဒက်ပတန် ခဒမ်အေဒ်ဟံက်တုဲ ကလင်ကိစ္စဂဗုတ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် တုပ်စိုတ် သွက်ဒက်ပတန် ခဒမ်ဗွဲတၟေင် အတိုင် ဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၂၆ (၁) သွက်ဂွံရပ်စပ် ကိစ္စပရေင်ပွဳပွူသဘာဝရ။ (ဆဂး မွဲလှ်ေ ဟွံဒှ်စကာရ။)

ခဒမ်အေဒ်ဟံက်ဂှ် မလေပ် ခၞံကၠောန်စဒှ်ဂၠိုင်ရ။ ဥပမာ တၞဟ်နဂွံကလင်ကိစ္စဂဗုတ် Gulf of Maine Case (Canada/US).[၁၃] ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ယဝ်ရ ရုင်ဗစာ ဟွံဖန်ကဵု ခဒမ်အေဒ်ဟံက်မ္ဂး ညးတအ် နုက်ထောအ် ဂဗုတ်ဂှ်ရောင်ရ။ အခေါင်အဝဵု နာဲဗစာခဒမ်တအ်ဂှ် နွံအောန် နူအခေါင်အဝဵု နာဲဗစာပေင်င်ရ[၁၄]

ဂကောံနာဲဗစာ မဒက်ပတန်လဝ် ပစ္စုပ္ပန်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

As of 22 ဂျောန် 2018, ဂကောံနာဲဗစာ မဒက်ပတန်လဝ် ပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵု အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။[၁၅]

ယၟု ကောန်ဍုင် ကဆံင် အာယုက်တာလျိုင် စ အာယုက်တာလျိုင် အိုတ်
Abdulqawi Ahmed Yusuf  Somalia Presidenta 2009 2027
Xue Hanqin  China Vice-Presidenta 2010 2021
Peter Tomka  Slovakia Member 2003 2021
Ronny Abraham  France Member 2005 2027
Mohamed Bennouna  Morocco Member 2006 2024
Antônio Augusto Cançado Trindade     Brazil Member 2009 2027
Joan E. Donoghue  United States Member 2010 2024
Giorgio Gaja  Italy Member 2012 2021
Julia Sebutinde  Uganda Member 2012 2021
Dalveer Bhandari  India Member 2012 2027
Patrick Lipton Robinson  Jamaica Member 2015 2024
James Crawford  Australia Member 2015 2024
Kirill Gevorgian  Russia Member 2015 2024
Nawaf Salam  Lebanon Member 2018 2027
Yuji Iwasawa  Japan Member 2018 2021
Philippe Gautier  Belgium Registrar 2019 2026
a 2018–2021.

ဥက္ကဌဂမၠိုင်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

# ဥက္ကဌ အိုတ် ကောန်ဍုင်
1 José Gustavo Guerrero 1946 1949  El Salvador
2 Jules Basdevant 1949 1952  France
3 Arnold McNair 1952 1955  United Kingdom
4 Green Hackworth 1955 1958  United States
5 Helge Klæstad 1958 1961  Norway
6 Bohdan Winiarski 1961 1964  Poland
7 Percy Spender 1964 1967  Australia
8 José Bustamante y Rivero 1967 1970  Peru
9 Muhammad Zafarullah Khan 1970 1973  Pakistan
10 Manfred Lachs 1973 1976  Poland
11 Eduardo Jiménez de Aréchaga 1976 1979  Uruguay
12 Humphrey Waldock 1979 1981  United Kingdom
13 Taslim Elias 1982 1985  Nigeria
14 Nagendra Singh 1985 1988  India
15 José Ruda 1988 1991  Argentina
16 Robert Jennings 1991 1994  United Kingdom
17 Mohammed Bedjaoui 1994 1997  Algeria
18 Stephen Schwebel 1997 2000  United States
19 Gilbert Guillaume 2000 2003  France
20 Shi Jiuyong 2003 2006  China
21 Rosalyn Higgins 2006 2009  United Kingdom
22 Hisashi Owada 2009 2012  Japan
23 Peter Tomka 2012 2015  Slovakia
24 Ronny Abraham 2015 2018  France
25 Abdulqawi Yusuf 2018  Somalia

ကမၠောန်သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

  Parties upon becoming a UN member
  Parties prior to joining the UN under Article 93
  UN observer states that are not parties

အတိုင်မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်ပဋိညာဏ် ကုလသမဂ္ဂ ပိုဒ်ဇၞော် ၉၃ ဂှ်ရ ဍုင်ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ်ဂှ် ကလိဂွံလဝ် အခေါင်မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိ ရုင်ဗစာ ရ။[၁၆] ပါဲနူဂှ်တုဲ ဍုင်ဟွံဒှ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင်လေဝ် အခေါင်မပါလုပ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ နကဵုသၟဝ် ပိုဒ်ဇၞော် ၉၃ (၂) ဂွံကီုရ။ ဥပမာ ကၠာဍုင် သွိတ်သလာန် ဟွံဂွံဒှ် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂဏီဂှ် စကာ နကဵုပိုဒ်ဇၞော်ဏအ်တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈၊ တုဲပၠန် ဍုင်နဝ်ရု Nauru ပါလုပ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၈။[၁၇] ကာလ ဍုင်မွဲမွဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိ ရုင်ဗစာမ္ဂး ဂွံအခေါင်မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵုရုင်ဗစာ စပ်ကဵုကိစ္စဇကု ကၠာရုင်ဗစာဟွံစရ။ ဆဂး မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိရုင်ဗစာဟီုမ္ဂးဂှ် ဂွံအခေါင် သွက်ဂွံရပ်စပ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲကဵု ပြသၞာ ဇကုမပါလုပ်ဒၟံင်ဂှ် အလဵုလဵု ဗီုဏအ် ဟွံသေင်ရ။

ကမၠောန်သ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ် ညးပါ်လဝ် နွံပိဂကူရ။ ပြသၞာအကြာဍုင်ဂမၠိုင် (contentious issues)၊ မဒုင်ဆိင်မုက်ဂဗုတ် (incidental jurisdiction) ကေုာံ မပတိတ် တင်လညာတ် (ဖျေဟ်အမိင်)(advisory opinions)ရ။[၁၈]

ပြသၞာအကြာဍုင် (Contentious issues)[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

First gathering after Second World War, Dutch newsreel from 1946

ပ္ဍဲကဵု ဂဗုတ် မဒှ်ကယျာန်ဓဝါတ် ရေင်သကအ်မ္ဂး သွက်ဂွံပတိုန်ဂဗုတ်ဂှ် ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေ ခၞံဗဒှ်ပတိုန် ပရေင်ပကင်ရင်ပံင်ဗစိုပ် (a binding ruling) အကြာဍုင် မဒှ်ကယျာန်ဓဝါတ် ရေင်သကအ်ၜါဂှ်ရ။ ဆဍုင် မကလိဂွံလဝ် အဝဵုစၟိန်ပြမာန် (ဍုင်သၠးပွး) တအ်ဟေင် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စကယျာန်ဓဝါတ် အကြာဍုင်ၜါဏအ်ရ။ ၜိုန်ရ နူရုင်ဗစာ ဒုင်တဲ တင်ဂၞင်သက်သဳ နူကဵုဂကောံဂၠးတိနာနာကီုလေဝ် ပုဂ္ဂလိက၊ ဂကောံ၊ တွဵုရး ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ၊ ဂကောံအေန်ဂျဳအဝ်တအ်၊ ဂကောံကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ဍုင်မဂွံအဝဵုပကင်ရင်အပိုင်တအ်ဂှ် အခေါင်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂဗုတ် တိုက်တိုက်ရိုက်ရိုက် ဟွံမဲရ။ စဳပၞောန်ဏအ်ဂှ် ယဝ်ရ ဂကောံမွဲမွဲ မိက်ဂွံ စုတ်စောဲဂဗုတ် ကုဍုင်မွဲမွဲမ္ဂး စုတ်စောဲ ဟွံဂွံ ဗီုဏအ် ဟွံသေင်ရ။ စပ်ကဵုကိစ္စဂှ်တုဲ ဍုင်မွဲမွဲ ပစၞး ကုဂကောံဂှ်တုဲ စုတ်စောဲဂဗုတ်ရ။[၁၉] ဥပမာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ နကဵုဂကောံအခေါင်အရာမၞိဟ် ကုလသမဂ္ဂ၊ ကေုာံ ဂကောံဍုင်မူသလေန်တအ် မိက်ဂွံ စောဲဂဗုတ် ကုဍုင်ဗၟာ ဒဒှ်ရ အလဵုအသဳဗၟာ ကလိလောန် ဒုဟ်မဂစိုတ်ပလက်ဂကူ ရဝ်ဟေန်ဂျာ ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ်ဂှ် နကဵုဍုင် ကာမ်ဗဳယျာ ပစၞးတုဲ စောဲဒုဟ် ကုဍုင်ဗၟာရ။

ပ္ဍဲကဵုကိစ္စ ဂဗုတ်မဒှ်ဓယျာန်ဓဝါတ်တအ်မ္ဂး ပွမကလင်အရေဝ် သီုၜါလပါ် (ဝါ) သွက်ဂွံစၟဳစၟတ် သၟာန်ဇာန် သီုၜါလပါ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖျေဟ်လဝ် လၟေင်ကမၠောန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။ သဘဴဓဝ်အဓိကဂှ် ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေဝွံ ကာလမသ္ဂုတ်သွာတ်ဂဗုတ် မ္ဂး သ္ဒးဒုင်သဇိုင် ကုတင်ဂၞင်သဇိုင် မဆက်စပ်တအ်ဂှ်ဟေင်ရ။ ဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၃၆ ဂှ် စၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲအရာ မသ္ဂုတ်သွာတ်ဂဗုတ်ဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် ကုတင်ပန်တင်ရ။

  • ပထမ, ပိုဒ်ဇၞော် ၃၆ (၁) ညးမပါလုပ် (ဝါ) ဍုင်မဒှ်ဂဗုတ်ၜါဂှ် ဒးဗၟံက်ထ္ၜး/ပတိုန်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဗစာ၊ ဥပမာ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ ပိုယ်တအ် ပ္ဍဲသၞာံလဵု အခိင်လဵု တုပ်လဝ်စိုတ် ရေင်သကအ် ဗီုလဵု၊ မကဵုကေတ်လဝ် ဗီုလဵုရ။ လၟုဟ် အတိုင်တင်မတုပ်လဝ်စိုတ်ဂှ် ဍုင်မွဲဂှ် ဟွံဗက်စရ။ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု စပ်ကဵု အခေါင်အရာမၞိဟ် ယဝ်ဒးဟီု နကဵု ဥပမာ ကိစ္စဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ်မ္ဂး ဒဒှ်ရ ဍုင်ဗၟာဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ် ထပက်လဝ် စၟတ်တဲ ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲ ပ္ဍဲအရာမဂစိုတ်ပလက်ဂကူရ။ လၟုဟ် နကဵုမဂစိုတ်မၞိဟ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုလၟိဟ်၊ နကဵုမပ ညံင်မၞိဟ်မဂၠိုင်ကဵုလက်ကိုဋ် မဂွံဒးဒြေပ်တိတ် နူဌာန်ဒတန်ညးတအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် မဂစိုတ် ပလက်ဂကူရ။ မြဴသာ်ဝွံ နကဵုသက်သဳနာနာ နကဵု ဍုင်ကာမ်ပဳယျာ ပစၞးကု ဂကောံဂၠးတိဂမၠိုင်တုဲ (ဗွဲတၟေင် ဍုင်သမဂ္ဂ အေဿလာမ်)တုဲ စုတ်ဂဗုတ် ကုဍုင်ဗၟာရ။
  • ဒုတိယ, ပိုဒ်ဇၞော် ၃၆ (၁)ဂှ် သီုကဵုလဝ် အခေါင် ရုင်ဗစာ သွက်ဂွံစၟဳစၟတ်ဂဗုတ် မဒုင်သဇိုင် ကုတင်လတုပ်စိုတ် လိက်ကသုက် အကြာဍုင်ဂမၠိုင်ရ။[၂၀]တုဲပၠန် ဍုင်ၜါလပါ်ဂှ် တုပ်စိုတ် ဒုင်တဲ သွက်ဂွံအာပသောင် ပ္ဍဲရုင်ဗစာဟေင် ဖန်ကၠောန်ဂွံရ။ နကဵုဥပမာမ္ဂး ကိစ္စ အလဵုအသဳအဳရာန် ရပ်ကြိုင်လဝ် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် သီုဖအိုတ် မသုန်စှ်ောၜါတၠ နူဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၄၊ ၁၉၇၉ လုကဴပွိုင် ၄၄၄ တ္ၚဲဂှ် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် စုတ်စောဲဒုဟ် ဒဒှ်ရ အဳရာန် ကလိလောန်ဒုဟ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်တင်လတုပ်စိုတ် ပရေင်ကလုတ်သမာန် အကြာဍုင်မွဲကုမွဲဂှ် ဟိုတ်နူ အဳရာန် တးပါဲတုဲ ရုင်ဗစာဂှ် ရပ်စပ်ဟွံဂွံရ။[၂၁]
  • တတိယ ပိုဒ်ဇၞော် ၃၆(၂) ကဵုအခေါင် ကုဍုင်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံရုဲစှ် ဒုင်တဲ လတူတင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူရုင်ဗစာရ။ ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မဒှ် အရာဍုင်တအ် မဒုင်ကေတ်တဲ နကဵုပၟိက်ဆန္ဒညးတအ်ဟေင်တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ပရေင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဟွံစိုပ်တရဴလေဝ် ဒှ်စမာန်ရ။
  • လက္ကရဴအိုတ်, ပိုဒ်ဇၞော် ၃၆(၅)ဂှ် ကဵုလဝ်အခေါင် ကုရုင်ဗစာ ဗီုမသ္ဂုတ်သွာတ်သၞောဝ် နမဒုင်သဇိုင် ကု တင်လတုပ်စိုတ် အတိုင်ဥပဓိ ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်လၟိုန် ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဥပဓိ ရုင်ဗစာသၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်လၟိုန် ပ္ဍဲပိုဒ်ဇၞော် ၃၇ သွက်ဂွံ ကေတ်တင်လတုပ်စိုတ် မပတံကဵု ပရေင်ကဵုကေတ်ရေင်သကအ်တုဲ ထပက်လိက်ကသုက် ရေင်သကအ်ရ။

ဟီုဂၠေအ်အ် သောင်သောင်မ္ဂး ဇၟာပ်ဍုင် မဒှ်ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂတအ်ဂှ် အခေါင်မပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ရုင်ဗစာဂှ် နွံရ။ တၞဟ်နဂွံ ရေင်တၠုင် ပရေင်ကမၠောန်တုဲ ရုဲစှ်လဝ် နာဲဗစာ ၁၅ တၠ။ ယဝ်ရ ဍုင်ၜါ ကတဵုဒှ် ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် မဆေင်ကဵုတိဍာ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ယဝ်ရ ဍုင်မွဲဂှ် ညာတ်ကေတ် ဍုင်ဂှ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်ဇကု မတုပ်လဝ်စိုတ်ကီုမ္ဂး သွက်ဂွံဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ညးဂှ်ဒး ညးဂှ်ဗၠေတ် ကေုာံ သွက်ဂွံဂၠာဲသွဟ် ညးဂမၠိုင် မဒုင်တဲမာန်တုဲ ပရူဂှ် အာပတိုန် ကုရုင်ဗစာဝွံရ။ နကဵု နာဲဗစာတအ် နူကဵုရုင်ဗစာဂှ် ဗစာရဏာတုဲ ဖျေဟ်ကဵုလညာတ် ဖျေဟ်ကဵု တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ။

တင်လညာတ် မကဵုကသပ် Advisory opinions[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

Audience of the "Accordance with International Law of the Unilateral Declaration of Independence by the Provisional Institutions of Self-Government of Kosovo"

တင်လညာတ် မကဵုကသပ် (advisory opinion)ဂှ် ရုင်ဗစာပံက်လဝ် သွက်ဂွံ ကဵုကသပ် ဗိုင်ဗစာရဏာကဵု ဂကောံကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာ ကုသလမဂ္ဂကီု ဟွံသေင်မ္ဂး နူကဵု ကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီုကီု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အာတ်မိက်ကၠုင် ရုင်ဗစာ တင်လညာတ်မကဵုကသပ်မ္ဂး မဆေင်ကဵုသၞောဝ်ဓဝ်မ္ဂး နကဵုရုင်ဗစာ ရပ်စပ် သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် လတူကိစ္စဂှ်တုဲ ပတိတ်ကဵု တင်လညာတ်မကဵုကသပ် ရ။ [၂၂] ရုင်ဗစာဂှ် ကလိဂွံ တင်အာတ်မိက်တုဲမ္ဂး နကဵုရုင်ဗစာ ပတိတ်ကဵု လလောင်တြး မစပ်ကဵုကိစ္စဂှ် နကဵုလိက် ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုလဟီုရ။ ရုင်ဗစာ ပတိတ်ကဵု တင်လညာတ်မကဵုကသပ် ကုဂကောံကုလသမဂ္ဂတုဲမ္ဂး လတူလညာတ်ဂှ် ရပ်စပ်ဟာ ဟွံရပ်စပ်ဟာဂှ် တန်တဴကဵု ဂကောံကုလသမဂ္ဂဂှ်ေဟင်ရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုသဘဴဓဝ်မ္ဂး တင်လညာတ်မကဵုကသပ် နူကဵု ရုင်ဗစာဂှ် ဒှ်တင်မကဵုကသပ်ဟေင်တုဲ အခေါင်မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် ဟွံမဲရ။ ဆဂး တင်လညာတ်မကဵုကသပ် နူကဵု ရုင်ဗစာဂှ် ဒှ်ပၞောန် သွက်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက် နဒဒှ် သၞောဝ်ဓဝ်မွဲရ။ [၂၃]

ဗွဲမဂၠိုင် တင်လညာတ်မကဵုကသပ်ဂှ် ဒးဒုင်ပါ်ပါဲ ဒစဵုဒစး မလေပ်ကတဵုဒှ်မာန်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အရာမအာတ်မိက် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်အရာ မပါ်ပါဲ မလောဲသွာ ဟွံသေင်တုဲ ဒှ်အရာ လညာတ်တၞဟ်ခြာ ဗွဲမဇၞော်တုဲတုဲဒၟံင်ရ။ ဥပမာ ဗီုကဵု ညးလဵု အခေါင်မကၠောန် လွဟ်ဂျိနျူကလဳယျာ ဂွံတအ်ဒှ်တမ်ရ။

ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေ ကဵု ကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၉၄ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵုရုင်ဗစာ ညံင်လမျီုဂွံလုပ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂတအ် သီုဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ညးမပါလုပ် (ဝါ) ဍုင်မကလိလောန်ဒုဟ်တအ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်မ္ဂး ပြသၞာဂှ် အာစိုပ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုမာန်ရ။ ကံင်သဳဂီုကၠီု ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကံင်သဳ မဆေင်ကဵု ပရေင်ပၞာန် ကုလသမဂ္ဂမွဲရ။ ဆဂး အရာဝွံ မဒှ်အရာ မလောဲသွာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး တင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ယဝ်ရ ဗၠေတ်ဒၟံင် ကုပၟိက်ဆန္ဒ ကောန်ဂကောံလၟိုန် မသုန်ဍုင် ပ္ဍဲကံင်သဳဂီုကၠီု မွဲမွဲဍုင်မ္ဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ပလီုထောအ် နကဵု အဝဵုဗဳဒဝ်ရ။ ဖျေဟ်ပလီု နကဵုအဝဵုဗဳဒဝ်ဟီုမ္ဂးဂှ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ကောန်ဂကောံလၟိုန် မသုန်တၠတအ် သီုဖအိုတ် ဒးတုပ်စိုတ် ဖအိုတ်ရောင်၊ ယဝ်ရ ကောန်ဂကောံလၟိုန်မွဲမွဲ ဒစဵုဒစးမ္ဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ပဒတန်ဟွံဂွံရ။ [၁၁] နဒဒှ်ဥပမာ ကိစ္စဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲခေတ်တၠအဝဵုပၞာန်တေအ် ၜိုန်ရ စိုပ်အာလဝ် ပ္ဍဲကံင်သဳဂီုကၠီု မဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ဍုင်ကြုက်၊ ကဵု ဍုင်ရုရှာ ညးမဒှ် ကောန်ဂကောံလၟိုန်တအ် ဟွံစုတ်မာဲ ထံက်ဂလာန်တုဲ ရပ်စပ် နကဵုပၞာန်ဟွံဂွံကၠုင်လဝ်ရ။ ယဝ်ရ ကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု ဒစဵုဒစး လတူ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်မ္ဂး သွက်ဂွံဖန် ညံင်ဍုင်ဂှ် ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်ဂှ် ဂၠံင်တရဴတၞဟ် ဟွံမဲရ။ ညံင် ကံင်သဳဂီုကၠီု ဂွံရပ်စပ် နွံမွဲနဲပၠန်ဂှ် ပရေင်ရပ်စပ် နကဵုပၞာန် နကဵုနဲကဲ မရပ်စပ်အတေင် (coercive action) အတိုင် တင်လတုပ်စိုတ်ပဋိညာဏ် ကုလသမဂ္ဂ ကဏ္ဍ သတ္တမ (Chapter VII of the United Nations Charter) မဒှ် တင်သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အရာမဆေင်စပ် ဒှ်အန္တရာယ် ကုပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဂီုကၠီု ဂၠးကဝ် (international peace and security)ရ။ ဆဂး နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု မွဲလှ်ေ ဟွံကေင်ရပ်စပ်ကၠုင် တင်ဏအ်ဏီရ။

ပရူမဆက်စပ်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

Notes[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

  1. 4 Things You Should Know About The Hague. Retrieved on 17 March 2017
  2. The Court | International Court of Justice (in en). Retrieved on 10 January 2018
  3. Scott, James Brown. The Hague peace conferences of 1899 and 1907; a series of lectures delivered before the Johns Hopkins University in the year 1908.
  4. History | International Court of Justice.
  5. David S. Patterson, "The United States and the origins of the world court." Political Science Quarterly 91.2 (1976): 279-295. online
  6. R.D. Accinelli, "Peace Through Law: The United States and the World Court, 1923-1935," Historical Papers / Communications historiques (1972) 7#1, 247–261. https://doi.org/10.7202/030751a
  7. The Moscow Conference, October 1943.
  8. Harris, D. Cases and Materials on International Law, 7th ed. (2012, London) p. 839.
  9. ၉.၀ ၉.၁ ၉.၂ "International Court of Justice: UK abandons bid for seat on UN bench"။ 21 November 2017 တင်နိဿဲဏအ် စၟဳစၟတ်တုဲ 
  10. ICJ Statute, Article 18(1)
  11. ၁၁.၀ ၁၁.၁ Case Concerning Military and Paramilitary Activities In and Against Nicaragua (Nicaragua v USA), [1986] ICJ Reports 14, 158–60 (Merits) per Judge Lachs.
  12. Is the International Court of Justice Biased?. University of Chicago (June 2005).
  13. Rules of Court of the International Court of Justice 1978 Archived ၂၆ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၀၅ at the Wayback Machine (as amended on 5 December 2000). Retrieved 17 December 2005. See also Practice Directions I-XII Archived ၂၇ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၀၅ at the Wayback Machine (as at 30 July 2004). Retrieved 17 December 2005.
  14. Schwebel S "Ad Hoc Chambers of the International Court of Justice" (1987) 81 American Journal of International Law 831.
  15. Current Members | International Court of Justice (in en).
  16. Chapter XIV | United Nations. United Nations. Retrieved on 21 November 2017
  17. Chapter I - Charter of the United Nations and Statute of the International Court of Justice: 3 . Statute of the International Court of Justice. United Nations Treaty Series (2013-07-09). Retrieved on 2013-07-09
  18. J. G. Merrills (2011). International Dispute Settlement. New York: Cambridge University Press, 116–134. ISBN 978-0521153393 
  19. See the Nottebohm Case (Liechtenstein v Guatemala), [1955] ICJ Reports 4.
  20. See List of treaties that confer jurisdiction on the ICJ.
  21. Case Concerning United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran (USA v Iran), [1979] ICJ Reports 7.
  22. Chapter XIV (in en).
  23. Pieter H.F. Bekker (12 December 2003). The UN General Assembly Requests a World Court Advisory Opinion On Israel's Separation Barrier. American Society of International Law. Retrieved on 21 November 2017

ဆက်ဗှ်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

  • Accinelli, R. D. "Peace Through Law: The United States and the World Court, 1923-1935". Historical Papers / Communications historiques, 7#1 (1972) 247–261. https://doi.org/10.7202/030751a
  • Bowett, D W. The International court of justice : process, practice and procedure (British Institute of International and Comparative Law: London, 1997).
  • Dunne, Michael. "Isolationism of a Kind: Two Generations of World Court Historiography in the United States," Journal of American Studies (1987) 21#3 pp 327–351.
  • Kahn, Gilbert N. "Presidential Passivity on a Nonsalient Issue: President Franklin D. Roosevelt and the 1935 World Court Fight." Diplomatic History 4.2 (1980): 137-160.
  • Kolb, Robert, The International Court of Justice (Hart Publishing: Oxford, 2013).
  • Kwiatkowska, Barbara, "Decisions of the World Court Relevant to the UN Convention on the Law of the Sea". Relevant to the UNCLOS, dedicated to Former ICJ President Stephen M. Schwebel (Brill, 2010)
  • Patterson, David S. "The United States and the origins of the world court." Political Science Quarterly 91.2 (1976): 279-295. online
  • Rosenne S., "Rosenne's the world court: what it is and how it works 6th ed (Leiden: Martinus Nijhoff, 2003).
  • Van Der Wolf W. & De Ruiter D., "The International Court of Justice: Facts and Documents About the History and Work of the Court" (International Courts Association, 2011)
  • You must specify title = and url = when using {{cite web}}. (December 11, 2011). DOI:10.2139/ssrn.1971008
  • Sienho Yee, Article 38 of the ICJ Statute and Applicable Law: Selected Issues in Recent Cases, 7 Journal of International Dispute Settlement (2016), 472–498.
  • Andreas Zimmermann, Christian Tomuschat, Karin Oellers-Frahm & Christian J. Tams (eds.), The Statute of the International Court of Justice: A Commentary (2d. ed. October 2012, Oxford University Press).

External links[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

Lectures[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]