လွဳမာန်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်

ဘာလွဳမာန်ထဝ်
ဒၞာဲ ဘာလွဳမာန်ထဝ် မနွံ
တင်ဂၞင်ဂမၠိုင်
ဒတန်	ကွာန်ဝါယာပ် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ
ဒတန်ဒၞး	16°08′31″N 97°44′02″E
မဆေင်စပ် ကုဘာသာ	ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ
ဒတန်သာသနာ	စမြိုင်သာသနာ
ဂိုဏ်	ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ကၟိန်ဍုင်	Myanmar
ဗိသုကာ
ညးမပတန်	ကျာ်ဇၞော်သုမေဓ (မန်ဍုင်သေံ)
သၞာံမစပ္တန်	သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆

ဘာလွဳမာန်ထဝ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ ဟိုတ်နူ လကျာ်ဇၞော်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ညးမပတန်လဝ် ဘာဝွံ ဒှ် ဂကူမန် နူဍုင်သေံတုဲ ညးဂမၠိုင် ကော်စ ဘာသေံရ။

ဝင်

ခမဳ မဟိမု သုမေဓ မညး ဒှ် ဂကူမန် နူ ဍုင်အဝေါ (ဗမံက် ၜင်ကံက်) ယၟု ခရှ် နာဲကှ်ေ၊ မွဲဟာန် ကုသဟဓရ်ဂမၠိုင် တၞဟ်န မဂွံပ္တန် သာသနာမန် ပ္ဍဲ ဍုင်မန်တြေံတုဲ က္ညစိုပ်ကၠုင် ဍုင်မန်ရ။ ဂကောံခမဳသဟဓရ် ညးတအ် လ္ၚဵု ပဒတဴ ပ္ဍဲ မုဟ်ဍုင်၊ လ္ၚဵု ပ္ဍဲ ကွာန်ဘာခတဵု၊ လ္ၚဵု ပဒတဴ ပ္ဍဲ ကွာန်ဆုကၠ။ ခမဳ သုမေဓဂှ် ပြာပ်ကၠုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဘာကျာ်ဇြာတြေံ (လၟုဟ် ကော်စ ဘာပရိယတ္တိဟိတကာရဳ) ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်ခေအ်။ ကျာ်ဇၞော်ခေအ်ဂှ် ပရေင်လောကဳ၊ လောကုတ္တဵု လေပ်လဝ် ဟွံဍိုက်ပေင် ကွေဟ်ကွေဟ်၊ ခမဳသုမေဓဂှ် ဒှ် ညးမလေပ်ကွတ် ပညာလောကဳ၊ လောကုတ္တဵုတုဲ ဒါယကာတအ် လျိုင်ဇြိုင်သ္ဍိုက်၊ ပြာပ်ခစ ညး ဂၠိုင်ရ။ ဗွဲကြဴ ကျာ်ဇၞော်ခေအ် ကု ခမဳသုမေဓ ဟွံသၟးရထ ရေင်သကအ်၊ ဒါယကာ မဒးဂၞပ် ခမဳသုမေဓလေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင်၊ ဒါယကာ မဒးဂၞပ် ကျာ်ဇၞော်ခေအ်လေဝ် နွံ ဗွဲမဂၠိုင်။ ၜါလပါ် ပၠံင်ရေင်သကအ် ဒှ် ဂဗုတ်၊ စိုပ် ရုင်တုဲ၊ ခမဳသုမေဓ ကျ ဂဗုတ်တုဲ ပြံင်တိတ် နူ ဘာတုဲ ဗဒါဲ ကျာ်မၜူဂှ် သြိုင်ကေတ် ဘာကုဋ်ဍောတ်ဍောတ်မွဲရ။ ဘာဂှ် ဟိုတ်နူ မကၟဳလဝ် ကြောပ်တုဲ ဘာကြောပ် ညးတအ် ကော်စရ။

ကျာ်ဇၞော်သုမေဓ ကု ဒါယကာတအ် ချပ်ရေင်သကအ်တုဲ ဒၞာဲတိလပါ်ဗမံက်ကျာ်မၜူ မဒှ် ရာပ်ဟေအ်၊ တၞံဆာဲ မဒှ် ဒၞာဲဂလံက်ဂနက်၊ ဗမံက်ဂှ် စေတဳ နွံမွဲ၊ စေတဳရတ် ညး ကော်စဂှ် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ သြိုင်ဘာရ။ တိသီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ် ဂအာင်တိ ကျာ်ဇြာဖအိုတ်ရ။ င္ၚးတး ပ္ညဳတိတအ်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၃ မၟံက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိ စပတဴ ဒယိုင် သွက်ဂွံသြိုင်ဘာရ။ ပ္စူဂွံ ဒယိုင်အတှ်ဒစာံတၞုင်တုဲ ဟိုတ်နူ မၞိဟ်နူဘာကျာ်ဇြာတြေံတအ် ပ္တိုန်လိက် စဵုဒၞာတုဲ ကမၠောန်မသြိုင်ဘာဂှ် ဒးဒေါအ်ဇူအာရ။ အဃောမဇူဒၟံင်ဂှ် စိုပ်အခိင်ဝှ် ဝေင် သဘင်ကျာ်တၟအ်ကျာ်ဇြာမ္ဂး နဒဒှ် အခိုက်ကၞာ ညးကၠောန် သီုဝေင်သဘင်ဗဴဇု (လ္ၚဵု ကော်) ဝေင်ဂိုဟ်ဂှ် ဒေါင် ဍုန်၊ ဟီုတိုန် "ဟဳ ဟဳ ဟဳ ဒၞာဲကၟုဲအဲ ဇူဒီု၊ ဒၞာဲကၟုဲအဲ ဒက် ချေဟ်၊ စွံ စိင်ဂှ် ဂွံသြိုင်စုတ်ဘာရော။ သြိုင်စမ်ရံင် ဂွံတီ အစောန်အဲ။" မွဲခဏညိ ဒေါင်မွဲ ဍုန်တိုန်တုဲ ဟီုတိုန် "ဟေဝ် အဲညးဂှ်တီဟာ၊ အဲ ကၠုင် နူဒဵုသၟိင်ဗၠာဲ၊ အဲ ကၠုင်ဗဵုလ္ၚောဝ်ကျာ်ဇြာ အဲ ကၠုင်ဝေင် ပ္ဍဲမိဿဟာဲအဲမ္ဂး ဂွံသြိုင်ဘာ ဒၞာဲသ္အးဇ္ၚးလဝ်ဏအ်ဂှ် ပိုယ်တအ် မိပ်စိုတ်၊ အဵုဇိုတ်၊ မၞိဟ်တအ် သင်တအ် တန်တဴဂၠိုင်တှ်ေ မိပ်ဇြိပ်ရာင်ဆာဲ ဒှ် စရာဲကျာ်ဇြာကီု သီု စရာဲကွာန်၊ စရာဲဂကူရ။ ဟွံဒးစိုတ် မၞိဟ်ပလီုဂှ် ဒးဆဵုကဵုအဲရ။" ဗီုဗီုဏအ် ကမၠောန်ပ္တန်ဘာတၟိဂှ် လညာတ်တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ် သီုပ္ဍဲ သဘင်ဗဴဇုဏီရ။

ကျာ်ဇၞော် ကု ဒါယကာတအ် ချပ်ရေင်သကအ်တုဲ သွက်ကလိဂွံ အခေါင်သြိုင်ဘာ ဂရင်ဗ္တီ သၟိင်အေင်္ဂလိက်၊ ရုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၈၊ ၉၊ ၁၉၁၅ ဂှ် သၟိင်ရုင်မုဟ်ဍုင် ကၠုင်ရံင်တုဲ တိ မနွံ အကြာ စေတဳၜါ တိ နွံဗၞတ်မွဲဨကဂှ် သြိုင်ဘာမ္ဂး ဒးရးဒၟံင်ရ ဂးတုဲ ကဵုအခေါင်ရ။ ဂွံအခေါင်စၟတ်သမ္တီ တိသာသနာတုဲ ဆက်သြိုင်ဘာ၊ ဘာဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ နူဘာကုဋ်ဂှ် ပြံင်အာပဒတဴ ပ္ဍဲဲဘာတၟိဂှ်ရ။ ဘာဂှ် ဟိုတ်နူ မဒးဒုင်တာဒၞာလဝ်တုဲ ဘာတာ ညးဂမၠိုင် ကော်စ။ မြဴသာ်ဝွံ ဟီုလဝ်ကီုလေဝ်၊ ဒၞာဲဂှ် ဟိုတ်နူတၞံတာဂၠိုင်ဒၟံင်တုဲ ယၟုဘာဂှ် ဘာတာ ဗီုဏအ်လေဝ် ဒှ်မာန်။ ကျာ်ဇၞော်သုမေဓဂှ် ခုတ်ကဵုယၟုဘာ ဘာလွဳမာန်ထဝ်။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူ ကျာ်ဇၞော်သုမေဓဂှ် ဒှ် မန်ဍုင်သေံတုဲ ရဲကွာန်တအ် ကော်စဒၟံင် ဘာသေံ၊ စဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။

ဘာတြေံဂှ် ညးကၠောန်လဝ် ကဆံင် ကုကဆံင် မဒှ် အခိုက် ဘာခေတ်တြေံ၊ မပါ်လဝ် ကဆံင်ဒၞာဲဍေဟ် ကုဍေဟ်ဂှ်တုဲ စိုပ်လက်ထက် ကျာ်ဇၞော်နန္ဒသာရဂှ် ကၠောန်ပညဳထောအ် မွဲပလိုဟ်၊ တုဲပၠန် သီုဇၞော်သၠဲပ္တိတ်လဝ် ဘာကီုရ။

သင်မလုပ်ဒဂိုန်

သၞာံ ၂၀၂၁ သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၅ (၁၃၈၆) သင်မလုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။

ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်

1. ကျာ်ဇၞော်သုမေဓ (၁၂၇၆ - ၁၂၈၅) ဒှ် ဂကူမန် ဇာတိ ဍုင်အဝေါ (ဗမံက် ဍုင်ၜင်ကံက်၊ ရးမရာဇ်သေံ)။ ယၟုခရှ် နာဲကှ်ေ၊ သွက်ဂွံ ပ္တန်သာသနာမန် ပ္ဍဲဍုင်မန်တုဲ ပြာပ်စိုပ်ကၠုင် ပဒတဴ ဘာကျာ်ဇြာတြေံ။ ဗွဲကြဴ ပ္တန်လဝ် ဘာလွဳမာန်ထဝ်။ ကျာ်ဇၞော်သုမေဓဂှ် မွဲသၞာံ မွဲအလန် စဴဝေင်ဒၟံင် ဒေသဌာနဒၞာဲမိမဇကု မနွံ ပ္ဍဲဍုင်လဝေါတေအ်ရ။ ဗွဲကြဴ ညးစုတိစဴသွရ် ပ္ဍဲဍုင်လဝေါဂှ်ရ။
2. ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတ (၁၂၈၅ - ၁၃၂၀) ဇာတိ ကွာန်ဘာခတဵု အရာပ်ကအ်ဂမ် မနွံယၟု ခရှ် နာဲဂဵု၊ ဒှ် ခမဳ ဘာကြုင်ကာင် (ကျာ်ဇၞော် ဘာကြုင်ကာင်လေဝ် ဒှ် မန်ဍုင်သေံ)၊ ပ္ဍဲ ဘာကြုင်ကာင်ဂှ် ပဒတဴဂွံ မွဲဝှ်တုဲ ကၠုင် ပဒတဴ ဘာလွဳမာန်ထဝ် ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်သုမေဓ။ ဟိုတ်နူ မဒှ်ဒၟံင် ယဲဒူလာတုဲ ညးဂမၠိုင် ကော်စ ဂုဏ်ဒူလာ။ ဒါယကာတအ် ဂွံတီကေတ် ကျာ်ဇၞော်သုမေဓ ဟွံမဲရတုဲ ပ္တိုန်ညး နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော်၊ အခိင်ဂှ် ညး ပဒတဴဂွံ ပ္ဍဲ ဘာလွဳမာန်ထဝ် ၇-၈ဝှ်ရ။
3. ကျာ်ဇၞော်နန္ဒသာရ (၁၃၂၀ - ၁၃၅၀) ဇာတိ ကွာန်ဘာခတဵု မဒှ် ဒေအ် ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၃ ဂှ် ကၠုင်ပဒတဴ ပ္ဍဲ ဘာလွဳမာန်ထဝ်။ အခိင် မန်က္တဵုသပုန် သက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ဂှ် တၠဂုဏ်နန္ဒသာရဏအ် ချဳဓရာင်ကၠုင် ပရေင်ပၠန်ဂတး ပ္ဍဲကၟာဝက် ဇၞော်ကုဒြဟတ်၊ အခိင် မတိတ်ဂြိုပ်ဂှ်လေဝ် ညး ဗက်တိတ်အာ ဂြိုပ်ကီုရ။ ဗွဲကြဴဏအ်လေဝ် ပ္ဍဲဂကောံသင်မန်ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ညးပါလုပ် ချဳဓရာင်ကၠုင်လဝ်ကီုရ။ ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတ ဟွံမဲတုဲ ညးဂွံဒှ် ညးမနွံပိုန် ဘာလွဳမာန်ထဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ကျာ်ဇၞော်ဏအ် ပြသၞာ အကြာဒါယကာ ကု ကျာ်ဇၞော် က္တဵုဒှ်လဝ် ဂၠိုင် ကုအလန်။ ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ မနွံပိုန် ဘာထံင်ကှ်ေ ကၠုင်ဗိုင်ပသောင်၊ လဆောဝ်မ္ဂး အစာတၠဂိုဏ် ကျာ်ဇၞော်ရာဟုလထေရ် မနွံပိုန် ဘာဝင်ဗကောတ် ကၠအ်သတ် ကၠုင်ပသောင်ကဵုရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၃ စွေက် စုတိစဴသွရ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲသင်ဍုင်မတ်မလီု။
4. ကျာ်ဇၞော်ဣန္ဒက (၁၃၅၀ - ၁၃၇၃) မဒှ် ကောန်ကၟာဝက်၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင် ကၠောန်လဝ် ကမၠောန်ဂကူ ဗွဲတၟေင် သွာင်လိက်ပတ် ကောံ ကုကမၠောန်ဇၞော်မောဝ်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။
5. ကျာ်ဇၞော်သုမန (၁၃၇၃ - ၁၃၇၆) က္တဵုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ ဂိတုဒဂိုန် ၆ မၟံက် တ္ၚဲသိုက်၊ မဒှ် ကောန် နာဲကျဝ်ယှင်၊ မိအုင်။ ယၟုနူဍောတ်ဍောတ်ဂှ် မာံအံင်တာန်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၃၈ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၆ မၟံက် အာစိုပ် ဒဒှ်ခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ်ဥပစာကျာ်ဇြာ၊ ကျာ်ဇၞော်နန္ဒသာရ ဒှ် အစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်လဝ် သြဝါဒါစရိယ ကျာ်ဇြာကျာ်တၟအ်၊ သဇိုင်ဝန်သံဃနာယပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂဥုပ်ဘာပရေင်ပညာလကျာ် ကောန်ဂကူမန်၊ သြဝါဒါစရိယ ကျာ်မြဟ်ကအ်ဗဗေင် ဍုင်ဇြာ၊ ကမၠောန်ဒတုဲဖိုလ်မှာဇန် မပ္တံ ပလေဝ်ဂၠံင် လးဍာန်၊ လဟဵုပတိုန် ဘုတ်ဘာတအ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၆ ဂိတုဘဒ် ၅ စွေက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ အခိင်ပိနာဍဳ ပိစှ်ောမိနေတ်ဂှ် စုတိစဴသွရ်၊ ဟိုတ်နူ ကွဳစက်ပညဳဂၠံင် ဆုတ်တုဲ လိုန်ဒးညး အဃောညးမပလေဝ်ဒၟံင်ဂၠံင်ရ။
6. ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒဓမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၁၊ ဝှ် ၆၈။
7. ကျာ်ဇၞော်ပညာဓဇ သၞာံ ၁၃၈၆ ကျာ်ဇၞော် ကလိဂွံ အာယုက် ၄၂၊ သိက္ခာ ၂၂ ဝှ်။