အိက်
အိက် (အၚ်္ဂလိက်: Excrement / Faeces / Residue) ဂှ် ဒှ်ဝေါဟာရမန် မံက်ထ္ၜးကဵု အရာမသှ်ေၜေတ်၊ အညိအေန် မတိတ်ကၠုင်နူကာယ သတ္တအံင်ဂမၠိုင် (ဟွံသေင်မ္ဂး) အရာမသှ်ေၜေတ် နူကမၠောန်ပသဲ၊ ကမၠောန်သုခုမနာနာရ။ ပ္ဍဲကဵုဘာသာဗေဒမန် "အိက်" ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရမနွံကဵု အဓိပ္ပာယ်လှဲလးတုဲ ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု သဘာဝဗေဒ ကေုာံ ဒဿနဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမဇြိုဟ်နက်ရ။
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ဝေါဟာရဗေဒ (Etymological Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နကဵုနိဿဲ နူအဘိဓာန် နာဲသက်လောန် ကေုာံ H.L. Shorto ဂှ် ပိုဲသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ဂွံမ္ဂး:
- တမ်ဝေါဟာရ: "အိက်" (ik) ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရမန်တမ်မူလ (Mon-Khmer origin)။
- အဓိပ္ပာယ်သဒ္ဒါ: နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဒဒှ်ရ ဒှ်နာမ် (n)။ သုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲအရာ "အိက်မၞိဟ်"၊ "အိက်စိင်"၊ "အိက်ပသဲ" (Slag)။
- H.L. Shorto Analysis: (OM: ’ik / MM: ’uik) ရန်တၟအ်ကဵု "Dung / Excrement"။ ပ္ဍဲဘာသာမန်ခမေရ်တၞဟ် (ဥပမာ- ခမေရ်: ’ach) လေဝ် နွံကဵုရမျာင်မကြပ်ညဳရ။
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် ၇ ကဏ္ဍ (Multidisciplinary Analysis)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]၁။ ကဏ္ဍဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhist)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဒေသနာ "အိက်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု "အသုဘ" (အရာမဟွံကျေဝ်ဂေါဝ်)။ ကာယမၞိဟ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမပ္ကောံစွံလဝ် အိက် ကေုာံ ဆီ၊ ဟိုတ်ဏအ်ရ ဒးပၠုပ်စိုတ် ပ္ဍဲအရာ "ကာယဂတာသတိ" သွက်ဂွံဝေင်ပါဲကၠေအ် မာန်မာန လတူရုပ်ကာယရ။
၂။ ကဏ္ဍမန်ဗေဒ (Mon Studies)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကမၠောန်သုခုမမန် "အိက်" သုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲဝေါဟာရ "အိက်ပသဲ" (Iron dross/slag)။ လိက်တၟအ်မန်တြေံတအ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ ဂကူမန်လေပ်ကမၠောန်ပသဲတုဲ အရာမသှ်ေနူကမၠောန်ဂှ် ညးကော်စ "အိက်" ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်သက်သဳ ပရေင်စက်မှုမန် ခေတ်တြေံရ။
၃။ ကဏ္ဍယေန်သၞာင် (Cultural)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲယေန်သၞာင်မန် "အိက်" ဟွံရန်တၟအ်ကဵု အညိအေန်ကာယမွဲဓဝ်တုဲ သုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲဝေါဟာရ "အိက်ခတန်" (Soot)၊ "အိက်သူ" (Earwax)။ ဣဏအ်ဂှ် ထ္ၜးကဵုဒဒှ်ရ မန်ပိုဲစၟတ်သမ္တီလဝ် အရာမတိတ်နူ ခန္ဓာကာယ ဟွံသေင်မ္ဂး နူပၟတ် နဒဒှ် "အိက်" (Residue) အလုံအိုတ်သီုရ။
၄။ ကဏ္ဍပရေင်မၞိဟ် (Social)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]"အိက်" ဒှ်သင်္ကေတ ပရေင်သ္အးဇ္ၚး (Sanitation)။ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မန် ပွမမင်မွဲ ညံင်အိက်ဟွံဂွံကတဵုဒှ် ဘဲယဲဂှ် ဒှ်အခိုက်ကၞာမင်မွဲ ပရေင်ထတ်စောံရ။ ဝေါဟာရ "အိက်" ဂှ် ဇြိုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲလဟီုမ္ဂး ညးမန်တအ် သုင်စောဲဝေါဟာရ "ဝစ္စ" ဟွံသေင်မ္ဂး "ကျာဗြံက်" သွက်ဂွံထိင်သိက္ခာရ။
၅။ ကဏ္ဍပရေင်ဍုင်ကွာန် (Political)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲရာဇာဝင်မန် "အိက်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ပရေင်အုပ်ဓုပ် (Waste management)။ ပ္ဍဲဍုင်ဟံသာဝတဳ ခေတ်တေအ် သၞောတ်သ္အးဇ္ၚးဍုင်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ဂွံထ္ၜးကဵု ဒြဟတ်အဝဵုဗေဒ သၟိင်တၠတအ်ရ။
၆။ ကဏ္ဍပရေင်ဘာသာ (Religious)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲဘာသာ "အိက်" ဒှ်သင်္ကေတ ပွမစွံပ္တန် (Attachment to waste)။ နာဲသက်လောန် ပသောင်လဝ် ဝေါဟာရ "အိက်စိုတ်" (Residue of mind) မဒှ်ကိလေသ မသှ်ေၜေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသန္ထာန်စိုတ် ညံင်စိုတ်ဟွံဂွံဇြုင်သ္ဍိုက်ရ။
၇။ ကဏ္ဍစိုတ်ဗေဒ (Psychological)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲစိုတ်ဗေဒ "အိက်" ဆက်စပ်ဒၟံင်ကဵု ပွမဗုင်ပတိတ် (Catharsis/Release)။ အတိုင်ဒဿနမ္ဂး အရာမဟွံကိတ်ညဳကဵု ဘဝဂှ် ဒးဗုင်ပတိတ် ညံင်ရဴ "အိက်" ဟေင် ဘဝဂွံနွံကဵု တသိုက်မာန်ရ။
ဝေါဟာရမဆက်စပ် (Related Terms)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]| မန် (Shorto/Nai Sac Lun) | ရမျာင်ကၠာဲ | အင်္ဂလိက် | အဓိပ္ပာယ် |
|---|---|---|---|
| အိက်ပသဲ | Ik-Pasai | Iron slag | အရာမသှ်ေ နူကမၠောန်ပသဲ |
| အိက်ခတန် | Ik-Khatan | Soot | အညိအေန် နူယက်ပၟတ် |
| အိက်သူ | Ik-Sū | Earwax | အညိအေန် ပ္ဍဲကတောဝ် |
| အိက်စိင် | Ik-Siṅ | Elephant dung | အိက်မတိတ်နူစိင် |
ရံင်အဏအ်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- သက်လောန်၊ နာဲ။ အဘိဓာန် မန်-ဗၟာ (A Mon-Burmese Dictionary)။
- Shorto, H.L. A Dictionary of Modern Spoken Mon. Oxford University Press.
- Shorto, H.L. Dictionary of Old Mon Inscriptions.