အံင်သာန်၊ ဂဥုပ်ဗိုလ်

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
အ​ညွှန်း​သို့ ခုန်ကူးရန် ရှာဖွေရန် ခုန်ကူးမည်
ဂဥုပ်ဗိုလ်
အံၚ်သာန်
Aung San color portrait.jpg
ယၟု ဗိုလ်ချုပ်အောၚ်ဆန်း
သၠးဂၠံဂဝ် နတ်မောက်မြို့၊ မကွေး၊ ကိုလိုနီခေတ်
စုတိ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်၊ ဗြိတိသျှဘားမား။
ဟိုတ်မစုတိ မဒးဒုၚ်ပန်ဂစိုတ်
ဒၞာဲမပၠောပ်ဂိုဟ် ဗိမာန်အာဇာနဲ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်
ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်ဗၟာ
ယၟုတၞဟ် ဗိုလ်တေဇ
Omoda Monji
Tan Lushou
မျိုးအောၚ်
နောၚ်ချို
စံဖဲ
ဘာ တက္ကသိုလ်လ္ဂုၚ်
ရေနံချောၚ်း အထက်တန်းကျောၚ်း
Predecessor ဆာပေါ်ထွန်း
Successor ဦးနု (မြန်မာနိုၚ်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်
ဗော် ဖဆပလ
ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ
အိန်ထံင် ဒေါ်ခၚ်ကြည် (၆ စက်တၚ်ဘာ ၁၉၄၂)
ကောန်ဇာတ် အောၚ်ဆန်းဦး
အောၚ်ဆန်းလၚ်း
အောၚ်ဆန်းစုကြည်
မိမ ဦးဖာ ဒေါ်စု
ကောဒေအ် ဘဝၚ်း (ကော)
စိန်ဝၚ်း (မေန်)
စၟတ်တဲ
Aung San Signature.svg

ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် (အၚ်္ဂလိက်: Major General Aung San, Burmese: ဗိုလ်ချုပ်အောၚ်ဆန်း) (၁၃ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၁၅ - ၁၉ ဂျူလာၚ် ၁၉၄၇) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် ညး ကေုာံ ရဲဂကောံညးတအ် မၞိဟ် ၃၀ တၠ အာကတ် ကွတ်ပၞာန် ပ္ဍဲဂကူဂျပေန် ဝါဒဖေတ်သေတ်တုဲ နကဵုအရီုအဗၚ်ဂျပေန်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုၚ်ဗၟာမွဲတုဲ ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်ဂှ် ညးဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးဂှ် ဂွံဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မအံက်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မွဲရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံ မၞိဟ်မဒက်ပ္တန် ဗော်ကောန်မျူနေတ် ဍုၚ်ဗၟာ (Communist Party of Burma)ဂှ် ညးပါလုပ် နဒဒှ်မၞိဟ်မစဒက်ပ္တန်ကၠာအိုတ်မွဲကီုရ၊၊

ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် မရပ်လဝ် ဝါဒဖေတ်သေတ် ညံၚ်ဂွံလုပ်စိုပ် ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကော်ပၠောပ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် သီဂွံအာ ဍုၚ်ဗၟာ နူအၚ်္ဂလိက် မွဲလစုတ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ မအာစိုပ်ဒတုဲတုဲ သွက်ဂွံကလေၚ်ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဍုၚ် နကဵုညးဒေသမရုဲစှ်ကေတ်တ် မဒှ်လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵု ဍုၚ်ဗၠးၜး ကုဍုၚ်ကဝ်လဝ်နဳဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်ဗၟာတအ် ရုဲစှ်ပတိုန်ညး နဒဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုၚ်ဗၟာ ကဝ်လဝ်နဳ ၝောအ်ကိုဋ်ဗြိတိန် (Premier of the British Crown Colony of Burma) မွဲ နူကဵုသၞာံ ၁၉၄၆ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၇ ဂှ် ဒးဒုၚ်ပန်ဂစိုတ် နကဵုဂကောံလွပ်လွဟ် ဂကူဗၟာမွဲဂကောံ အပ္ဍဲရုၚ်ဝန်ဇၞော် ဍုၚ်လ္ဂုၚ် မဒှ်ဒၞာဲ မၞုံကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီု မခိုၚ်ဗိုန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူမဒးဒုၚ်ဂစိုတ် ဗီုဏအ်တုဲ ညးဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် အာဇာနဲဍုၚ်ဗၟာမွဲကီုတုဲ ရုပ်ညးဂှ် ပ္ဍဲကဵုလှုဲကီု၊ ပဋိမာရုပ်ညးလေဝ် ပ္ဍဲလတူဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော်တအ် ကၠောန်လဝ် နွံဂၠိုၚ်ကဵုဒၞာဲရ၊၊

ပထမအဝဲ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

အံၚ်သာန် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲမိမ ဥူဖါ၊ ဒဝ်သု ပ္ဍဲဍုၚ်နာတ်မံက် (နတ်မောက်မြို့)၊ ခရိုၚ် မကွေ၊ ဒေသလဒေါဝ်ဍုၚ်ဗၟာ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၃၊ ၁၉၁၅ ညးခုတ်လဝ်ကဵုယၟု မောၚ်ထိန်လၚ်း ရ၊၊ အပါနော်ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒစဵုဒစး ကုသၞောတ်အၚ်္ဂလိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၆ တုဲ ဒးဒုၚ်ဖျေဟ်အမိၚ်ဂစိုတ် ကုအလဵုအသဳအၚ်္ဂလိက်ရ၊၊ [၁]

ဘာတန်မူလဂှ် ညးတိုန်လဝ် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ဍုၚ်နာတ်မံက်တုဲ ကာလညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၃ သၞာံ တိုန်ဘာတန်ဒေါဝ်ဂှ် ညးပြံၚ်တိုန်လဝ် ပ္ဍဲဘာတန်သၠုၚ် ဍုၚ်ရေနာန်ကျံၚ် (ရေနံချောၚ်း)တုဲ ပညာတက္ကသိုလ်ဂှ် ညးတိုန်လဝ် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လ္ဂုၚ်ရ၊၊

ယၟုဂမၠိုၚ်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

  • အခိၚ် မကတဵုဒှ်မၞိဟ် - ထိန်လၚ်း
  • က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာ - သခၚ်အောၚ်ဆန်း
  • ယၟုပ္ဍဲပၞာန် - ဗိုလ်တေဇ
  • ယၟုဂျပါန် - အဝ်မဝ်ဒါ မောန်ဇိ Omoda Monji (面田紋次)
  • ယၟုကြုက် - တာန်လူရှံၚ် Tan Lu Shaung
  • ယၟုဓလုက် - မျိုးအောၚ်၊ ဦးနောၚ်ချို
  • ယၟုဆက်စၠောအ် ကုဗိုလ်နေဝၚ်း - ကိုစက်ဖေ/ကိုဆက်ဖေ

တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜး[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

အံၚ်သာန် စိုပ်တက္ကသိုက်လ္ဂုၚ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ တုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ညးဂွံဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကွးဘာရ၊၊ [၂] ညးတေအ် ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် ပ္ဍဲဂကောံကေၚ်ကာ သမဂ္ဂကွးဘာ တက္ကသိုလ်လ္ဂုၚ် (Rangoon University Students' Union - RUSU)ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဂွံဒှ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဒါန်လိက် မဂ္ဂဇြေန် အဝ်ဝေ (အိုးဝေမဂ္ဂဇၚ်)ရ၊၊[၃] ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၆ ဂှ် ပ္ဍဲလိက်မဂ္ဂဇြေန်ဂှ် ချူလဝ် လိက်ပရေၚ်မွဲပိုဒ် "ငရဲခွေးကြီး လွတ်နေပြီ"ရ၊၊ လိက်ပရေၚ်ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု ညးအုပ်ဓုပ်တက္ကသိုလ်မွဲမွဲတုဲ မချူလဝ်ဂှ်ရ ညးဂှ်မၞိဟ်မချူလဝ် လိက်ပရေၚ်ဂှ် အာတ်မိက်ကၠုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံဗမံက်စတုဲ မွဲစွံကဵု ဦးနု ဂှ် ဒးဒုၚ်နုက်ပ္တိတ် နူတက္ကသိုလ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဒစဵုဒစး ကွးဘာတအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ညးၜါဂှ် ကလေၚ်ဂွံအခေါၚ် တိုန်ဘာပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် အံၚ်သာန် ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ပ္ဍဲသမဂ္ဂကွးဘာ တက္ကသိုလ်လ္ဂုၚ် ရ၊၊ ပရေၚ်ဒစဵုဒစး ကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂှ် ကၠောအ်စိုပ်အာ သီုဍုၚ်မာန္တလေတုဲ ပ္ဍဲဍုၚ်မာန္တလေဂှ်လေဝ် ဒက်ဂကောံကွးဘာကီုရ၊၊ သမဂ္ဂကွးဘာ လ္ဂုၚ် ကဵု သမဂ္ဂကွးဘာ မာန္တလေ ပံၚ်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် သမဂ္ဂကွးဘာ တက္ကသိုလ်အလုံဍုၚ်ဗၟာ (All-Burma Students Union - ABSU) ရ၊၊ ပ္ဍဲသမဂ္ဂပံၚ်ကောံဏအ်လေဝ် ညးဂွံဒုၚ် ရုဲစှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌကီုရ၊၊ [၄] ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ရ နကဵုအလဵုအသဳ ခပတိုန်ညး နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး ကွးဘာ ပ္ဍဲကမ္မတဳပလေဝ်သၞောဝ်တက္ကသိုလ်လ္ဂုၚ် (the Rangoon University Act Amendment Committee) ကီုရ၊၊

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၈ ဂှ် အံၚ်သာန် တိတ်ထောအ် နူဘာ တန်သၞောဝ်ဥပဒေတုဲ တုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂကောံ (ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး)ရ၊၊ ဟိုတ်သာ်ဂှ်ရ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒစဵုဒစးဗြိတိန် ကေုာံ ဒစဵုဒစး ဝါဒကဝ်လဝ်နဳမွဲ ဟီုဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးဂှ် ညးယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၉၄၀ ရ၊၊ ပ္ဍဲပရေၚ်ဒစဵုဒစးသၞာံ ၁၃၀၀ မကော်ဗီုဗၟာ (၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ) ဂှ် ညးပါလုပ် နဒဒှ် မၞိဟ်အဓိကမွဲရ၊၊

ကာလဗၟာတအ် မဒက်ဂကောံဗၠးၜးဗၟာ (ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း) မဒှ်ဂကောံမပံၚ်တောဲ အကြာ ဂကောံ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ကွးဘာတက္ကသိုလ်၊ ဂကောံသၚ်ဗၟာ ကေုာံ ဗော်ညးဒိုက်ဂတ် ဒံက်တာဘမော် (ဒေါက်တာဘမော်၏ ဆၚ်းရဲသားပါတီ)ဂှ် ညးဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာ ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကာလစိုပ်သၞာံ ၁၉၃၉ ဂိတုအဝ်ဂေတ်ဂှ် ဗၟာတအ် ဒက် ဗော်ကောန်မျူနေတ် ဍုၚ်ဗၟာဂှ်လေဝ် ညးတေအ်ပါလုပ် အပ္ဍဲ မၞိဟ်မစဒက်ဗော်ဂှ်ကီုရ၊၊ တုဲဂှ် ခြာဟွံလအ် ညးဒက် ဗော်ညးဍုၚ်ကွာန်မတဝ်စၞေဟ် ဗွဲကြဴဒှ်အာ ဗော်သဵုရှေဝ်လေတ် ရ၊၊[၅] ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၉၄၀ ကာလ ကောန်ဍုၚ်အိန္ဒိယ ကၠောန်သဘၚ်ကောံဓရီုဇၞော် ပရေၚ်ကောန်ဂကူအိန္ဒိယ ပ္ဍဲဍုၚ်ရမ်ဂါ (Indian National Congress Assembly in Ramgarh)ဂှ် ညးအာတိုန်စိုပ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ချဳဓရာၚ် ဂကောံဒို့ဗမာအစည်းအရုံးတုဲ အလဵုအသဳအၚ်္ဂလိက် ပ္တိတ်လိက်ဝရာန် သွက်ဂွံရပ်ညးတေအ်တုဲ ညးဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုၚ်ဗၟာရ၊၊ [၆] ညးစိုပ်အာ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဍုၚ်ကြုက် သွက်ဂွံဂွံအရီုအဗၚ် နူအလဵုအသဳကူမေန်တာန် [၇] ဆဂး ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဂျပေန်တအ် လုပ်သီဗတိုက်ဒၟံၚ် ဍုၚ်ကြုက် ပ္ဍဲအေမောယ် (Amoy)တုဲ ညး ဂွံစုက်လုက် ကုဂျပေန်တအ်ရ၊၊ ညးဒးစိုတ် ဗီုစိုတ်စရိုတ် ဗီုဓဇန်ဂျပေန်တုဲ ညးဒက်မိတ် ကုဂျပေန်တုဲ တိတ်အာ ဍုၚ်ဂျပေန်ရ၊၊ [၈]

ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၁ ဂှ် အံၚ်သာန် ကလေၚ်စဴကၠုၚ် ဍုၚ်ဗၟာ ဒဒှ်ရ ညးကလိဂွံလဝ် တၚ်တုပ်စိုပ် ကုဂျပေန်၊ အလဵုအသဳဂျပေန် ဖူမိမရဝ် ကဝ်နေဲ (Fumimaro Konoe) ထံက်ပၚ်ကဵု ဒြဟတ်လွဟ် ကေုာံ သြန်ရောၚ်၊၊ ညးလဴဗ္စ ကုညးဂမၠိုၚ်တုဲ ပကောံဂွံမၞိဟ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ် (၃၀) တုဲ ကလေၚ်တိတ်အာ ဍုၚ်ဂျပေန်ပၠန်ရ၊၊ [၉] ပ္ဍဲဂိတု ၂၆ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၁ ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်ဂျပေန် သုဇုကဳ ခါဲဂျဳ (Suzuki Keiji) က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ သွက်ဂွံကၟာတ်ဂၠံၚ် ကေုာံ ဂွံဖန်ဗဒှ် ပရေၚ်ကလိုက်ကမဵု ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာတုဲ အံၚ်သာန်စိုပ်ကၠုၚ် ဍုၚ်က္ၜၚ်ကံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် အံၚ်သာန် ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုၚ်ဗၟာ တုဲ ညး ဂွံဒုၚ်ခပတိုန် နဒဒှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒက်မဟာမိတ် ကုပၞာန်ဂျပေန် ဝါဒဖေတ်သေတ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ်ရ၊၊ [၁၀] ဝါဒဖေတ်သေတ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဝါဒမဓဇန်တုဲ ပ္ဍဲကာလလုပ်သီ ဍုၚ်ကြုက်ဂှ်ကီု ကာလလုပ်သီ ဍုၚ်ကဝ်ရိယျာဂှ်ကီု ညးဍုၚ်ကွာန် ဟွံဟီုဂး ကောန်ၚာ် ညးဗြဴ ၜိုတ်မဆဵုဂှ် ဂစိုတ်ဖအိုတ်ရ၊၊ ညးဍုၚ်ကွာန်တအ်ဂှ် တိုပ်ထောအ်တိ ဂျိုၚ်ၚ်၊ ကုတ်ဝေၚ်ကအ်တအ် ဒှ်တမ် ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ်ရ၊၊

ဂျပေန်တအ် ဗတိုက်ဒၟံၚ် ဍုၚ်ကြုက် နူကဵုသၞာံ ၁၉၃၀ လပါ်စတေအ်ဂှ် သီဂွံလဝ် ဍုၚ်ကြုက် ဟွံဂွံအိုတ်ဏီရ၊၊ ကြုက်ပံၚ်တောဲ ကုဒပ်မဟာမိတ် (ရးပလိုတ်)တုဲ စဵုဒၞာ ဗတိုက်ဒၟံၚ်ကဵု ဂျပေန်ရ၊၊ အထံက်အပၚ်ပၞာန် ကေုာံ ဇွောအ်မ နူဍုၚ်အမေရိကာန်ဂှ်လေဝ် နူဍုၚ်ဗၟာ မွဲကဆံၚ် ပလံၚ်ဗစိုပ်ဒၟံၚ် ဍုၚ်ကြုက်ရ၊၊ သွက်ဂွံထပိုတ် အဆက်အမေရိကာန် မထံက်ပၚ်ဒၟံၚ် ကြုက်ဂှ် သွက်ဂျပေန် ဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ဂျပေန်ဂွံဂွံမာန်ပၞာန်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံၚ် ကၠေၚ် ကေုာံ ရဝ်ပါ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဒၞာဲမတဵု ရဝ်ပါဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် မလေရှာ ကဵု ဍုၚ်ဗၟာရ၊၊ နကဵုဟိုတ်ၜါသာ်ဏအ်တုဲ ဂျပေန် ဖန်ဇန်ကၠုၚ် သွက်ဂွံလုပ် ဍုၚ်ဗၟာရ၊၊[၁၁] သွက်ဂွံသီ ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဂျပေန်တအ် နွံပၟိက်ဒၟံၚ် ကောန်ဒေသတအ်ဂှ်လေဝ် ကလိဂွံလဝ် ဂကောံမၞိဟ်သၟတ် စိုတ်မကြဴ ဂကောံမၞိဟ်အံၚ်သာန်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် ဗ္တောန်ကဵု ကွတ်ပၞာန်တုဲ သွက်ဂွံအုပ်ဓုပ်ဂကောံဂှ် ခပတိုန်လဝ် အံၚ်သာန် နဒဒှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရ၊၊

ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မထ္ၜးဂၠံၚ် သွက်ပၞာန်ဂျပေန် ဂွံလုပ်သီ ဍုၚ်မန်ဗၟာတုဲ ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၉၄၂ ဂှ် ပၞာန်ဂျပေန်သီဂွံအာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်၊ ၜိုတ်ဂိတုဂျောန်ဂှ် သီဂွံအာ အလုံဍုၚ်ဗၟာမွဲရ၊၊ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါဂှ် အၚ်္ဂလိက် ကလေၚ်ဗတိုက် ဒပ်ဂျပေန် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာကီု ဆဂး ဟွံအံၚ်ဇၞး၊ ဂတဂှ် ဒစိတ်ဂိတု သၠာဲဗျူဟာပၞာန် စၞးမဇက်အာပၞာန်တုဲ မဗတိုက်ဂှ် လုပ်အာ နကဵုဂကောံဒပ်ဍောတ်တ် လပါ်လက္ကရဴ ဒပ်ဂျပေန်တုဲ ဗတိုက်ရ၊၊ ကလိဂွံဇၞးပၞာန်ကီုလေဝ် ဗွဲကြဴ ဒးကျအာပၞာန်ပၠန်ရ၊၊ ကောန်ပၞာန်အၚ်္ဂလိက် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂှ် ပိဂအုံမွဲဂအုံဂှ် ဒးချိုတ်အာရ၊၊ ကောန်ပၞာန်အၚ်္ဂလိက် ဒးကလေၚ်ဒြေပ်လုပ် အိန္ဒိယပၠန်ရ၊၊

ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဂကောံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာ (သခၚ်)တအ် ပံၚ်တောဲ ကုပၞာန်ဂျပေန်တုဲ အုပ်ဓုပ်လဝ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဂျပေန်တအ် ကဵုသၠာဲထောအ်ယၟု နဒဒှ် ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာ ဍုၚ်ဗၟာ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာၚ်ဂှ်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ဂွံဒှ် ဂဥုပ်စၞောန်ပၞာန် (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်)ရ၊၊ ကြဴနူဂှ်ညိ ဨကရာဇ်ဂျပေန် ဟိရဝ်ဟိတဝ် ဘိက်ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ကဵုအာ ဍုၚ်ဂျပေန်တုဲ ပအပ်ကဵု တဆိပ်ကြာတွိုန်သၟိၚ်တ္ၚဲ (The Order of the Rising Sun) ရ၊၊ [၁၂] ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၊ ၁၉၄၃ ဂှ် ဂျပေန်လလောၚ်တြး ဍုၚ်ဗၟာ နဒဒှ် ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲ နကဵုယၟု ဍုၚ်ဗၟာ (State of Burma) ဒံက်တာဘမော်ဂှ် ဒှ်ဝန်ဇၞော်ရ၊၊ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန်ဂှ် ဒှ်ဝန်ဇၞော်လပါ်ပၞာန်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ကလိဂွံယၟုတၟိ ဒပ်ပၞာန်ဍုၚ်ဗၟာ (Burma National Army - BNA)[၁၃]

ဍုၚ်ဗၟာ နွံဒၟံၚ် သၟဝ်တဲဂျပေန်မ္ဂး ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ ပ္ဍဲဒေသလပါ်ဗၟံက် အကြာဒပ်မဟာမိတ် ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန်ဂှ် ဂျပေန်တအ် ကလိဂွံအာမာန်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အရီုအဗၚ် နူမဟာမိတ်တအ် မကဵုဒၟံၚ်ကြုက်ဂှ် ဂွံစိုပ်ဍုၚ်ကြုက်ဂှ်လေဝ် ပိုတ်အာရ၊၊ တုဲပၠန် ဂျပေန် ကြာပ်ဗတိုက် နကဵုမုက်ပၞာန်ၜါလပါ်မ္ဂး ကြုက်ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲမာန်ရောၚ်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံၚ်ဂွံထဍေၚ်ပ္တိတ် ဂျပေန် နူဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်အာ အရာကိစ္စဇၞော်မွဲရ၊၊

ဗီုတိ မထ္ၜး ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ် ဒပ်မဟာမိတ် နူဍုၚ်ဗၟာ မကော်ဂး Burma Road မပလံၚ်ဗစိုပ် ဍုၚ်ကြုက်

စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၃ လပါ်ကၞောတ်ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်အမေရိကာန် Joseph Stillwell ပၠဒပ်တုဲ ဇက်မုက်ပၞာန် သွက်ဂွံ ထဍေၚ်ပ္တိတ်ဂျပေန် နူဍုၚ်ဗၟာ နကဵုဒပ်မဟာမိတ် မပံၚ်ကဵုကြုက်ရ၊၊ ဂိတုအံက်တဝ်ပါဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် စိုပ်ပယျဵုဍုၚ်ဗၟာ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ မွဲလပါ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗြိတိန်အိန္ဒိယ လုပ်ဗတိုက် လပါ်ပလိုတ် (ဒေသယခေၚ်)ရ၊၊ ဒပ်ဗြိတိန်အန္ဒိယ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ကဵုဂျပေန် ပ္ဍဲယခေၚ် ပွိုၚ် ၂ သတ္တဟတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် ဒးဆုတ်တိတ်ရ၊၊ ဂိတုမာတ် ၁၉၄၄ ဂှ် ဂျပေန်လုပ်ဗတိုက် ဒပ်မဟာမိတ် ပ္ဍဲဍုၚ်အိန္ဒိယတုဲ ဍုၚ်ၜါဍုၚ် ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ဂျပေန်သီဂွံအာရ၊၊ ဆဂး ဂွံမုဟွံလအ် ဂျပေန်ဒးကျ ချိုတ်မဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီတုဲ ဒးဒြေပ်လုပ် ဍုၚ်ဗၟာပၠန်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်ကြုက် သၟဝ်ပၠဒပ် သကိုပ်ဗိုလ် Stillwell မလုပ်ကၠုၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒေသကချေၚ်ဂှ် စိုပ်ဂိတုမေ ၁၉၄၄ ဂှ် စိုပ်မျေတ်ဂျဳနာ မဒှ်ဒၞာဲဂၠံၚ် မပလံၚ်အရီုအဗၚ် ကုကြုက်တြေံ မကော်ဂး (Burma Road) ရ၊၊ ဒှ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု ပၞာန်ဂျပေန်တုဲ ၜိုတ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် လပါ်စဂှ် ဒပ်မဟာမိတ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မျေတ်ကျဳနာ ရ၊၊ ဒပ်မဟာမိတ်ကြုက် သၟဝ်ပၠဒပ် သကိုပ်ဗိုလ်အမေရိကာန် ဆက်သီစှ်ေတုဲ ဂွံကောံကဵု ဒပ်ဗြိတိန်အိန္ဒိယရ၊၊ ၜါဂှ် ပံၚ်တုဲ ခြာဟွံလအ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မာန္တလေ၊ ၜိုန်ရ အခိၚ်ဗြဲစကီုလေဝ် ဒပ်ပၞာန်ဗြိတိန်အိန္ဒိယ ဆက်ဇက်စှ်ကၠုၚ် ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ရ၊၊ ဂိတုမေ လပါ်စ ၁၉၄၅ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ် စိုပ်သၟဝ်ကျာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ် ခြာ ၂၀ တိုၚ်ရ၊၊ ဒပ်မဟာမိတ် နူကဵုသၠုၚ်ကျာကီု နူသၠုၚ်ကျာကီု ပံၚ်ကောံတုဲ ဗတိုက်တုဲ ဂိတုမေ တတိယသတ္တဟ ၁၉၄၅ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်တအ် လုပ်စိုပ် ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲလ္ဂုၚ်ဂှ် ဒပ်ဂျပေန် ဟွံမဲရ၊၊ ဂျပေန်လေဝ် ဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုၚ်မန်ဗၟာရ၊၊ သွက်ဂွံဆက်ဗတိုက် ကဵုဂျပေန်ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်တအ် ဆက်ဗတိုက် ပ္ဍဲဒေသမုဟ်တကအ်မလေ (Malay peninsula) ဆဂး ပေါဲဗတိုက် မဗတိုက်ကဵု ဂျပေန်ဂှ် ဟွံလောဲသွာရ၊၊ သီုၜါလပါ် ဒးချိုတ်ဂၠိုၚ် ဒးလေၚ်ဂၠိုၚ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ မုက်ပၞာန်ဒပ်မဟာမိတ် ပ္ဍဲယူရောပ် မဗတိုက်ဒၟံၚ် ကုဂျာမနဳဂှ် ကလိဂွံမာန်ကေတ်တုဲ၊ သှ်ေဒၟံၚ် မုက်ပၞာန် ပ္ဍဲရးဗမံက် ကဵုဂျပေန်ဟေၚ်ရ၊၊ ဆဂး အမေရိကာန် ညာတ်ကေတ် ယဝ်ရ ဟွံတက်ပကဝ် ပလီုထောအ် ဂြိုဟ်ဂျပေန်မ္ဂး ပေါဲဗတိုက်ဏအ် ဆက်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲတုဲ ကောန်ပၞာန်မဟာမိတ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဆက်ချိုတ်အာဒၟံၚ် တၟာဂလိုၚ်ဏီဂှ်ရ၊၊ နကဵုနဲ မပြဟ်အိုတ်ဂှ် ရုဲစှ်ထောအ် အာထောအ်ဗုမ် ဏယူကလဳယျာ ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျပေန်၊ ဟဳရဝ်ရှဳမာရ၊၊ ဂျပေန်ဒးဗုမ်ဏယူကလဳယျာတုဲဗက်ဂှ် ဂျပေန်ဒုၚ်ကျ ဖျေဟ်လွဟ်ရ၊၊

ပ္ဍဲဝၚ်ဂၠးတိ ပ္ဍဲစရၚ်ဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် ဒပ်ဗၟာ ဟွံဆဵုကေတ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲဝၚ်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် စနူဂိတုမာတ် ၂၇ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ် အလဵုဇကု ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ကေုာံ ဒပ်ပၞာန်ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ပံၚ်တောဲ ကုဒပ်မဟာမိတ်တုဲ ဗတိုက်ကဵု ဂျပေန် မြဴသာ်ဝွံ ချူလဝ်ကီုရ၊၊ တ္ၚဲဂိတုမာတ် ၂၇ ဂှ် ဗၟာတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲပၠန်ဂတးဝါဒဖေတ်သေတ်တုဲ ဗွဲကြဴ တ္ၚဲဂှ် ဒှ်အာ တ္ၚဲဒပ်ပၞာန်ဗၟာရ၊၊ ရံၚ်ကဵု လၟေၚ်ပၞာန်မ္ဂး ဒပ်မဟာမိတ် သီဂွံဍုၚ်မာန္တလေတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ် မကြပ်သီဂွံ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ဂှ်မှ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် တီကေတ် ဂျပေန်ကျတီကၠးတုဲ အာပံၚ်ကဵု ဒပ်မဟာမိတ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဝါဒဖေတ်သေတ် မဒှ်ဝါဒဓဇန် မပလီုပလာ် ကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် မၞိဟ်ဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒစဵုဒစးကၠုၚ်ရ၊၊ ဥပမာ ဍုၚ်အိန္ဒိယဂှ် ၜိုန်ရ လုပ်ကၠုၚ်ပေါဲဗတိုက် သွက်ဂွံဂွံ ဍုၚ်ဗၠးၜး နူအၚ်္ဂလိက်ကီုလေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ် အိန္ဒိယတအ် ဟွံထံက်ဂလာန် ဟွံဒုၚ်တဲ ဝါဒဖေတ်သေတ်တုဲ ဟွံလုပ်ပံၚ်ကဵု ဂျပေန်မဓဇန်တအ်ရ၊၊

ကြဴနူကာလပၞာန်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဝှာင်:Aung 2.JPG
ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် နကဵုကယျိုၚ်ပၞာန်

ဒပ်မဟာမိတ် သီဂွံအာ ဍုၚ်ဗၟာတုဲ အၚ်္ဂလိက် ကလေၚ်ဒက်ပ္တန် ပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ဍုၚ် နကဵုပၞာန်ရ၊၊ ဂကောံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဗၟာဂမၠိုၚ်ကီု သီုကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မဒက်လဝ် နကဵုအရီုအဗၚ်ဂျပေန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်ပတိုန် နဒဒှ်ဒပ်ပံၚ်ကောံ နကဵုယၟု ဂကောံဒစဵုဒစး ဖေတ်သေတ်(ဖဆပလ) (Anti-Fascist People's Freedom League) ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ဟိုတ်နူဂျပေန် ဒးဒြေပ်ဒဴအာတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးဒုၚ်သီလွဟ် ကဵုဒပ်အၚ်္ဂလိက်ရ၊၊ ၜိုတ်မသှ်ေဒၟံၚ်ညိညဂှ် ကလေၚ်ဒက်ပ္တန် နကဵုယၟု ဒပ်ပၞာန်ဆာန်ဂကူဗၟာ (မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်) သၟဝ်ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ဒပ်ဂှ် နကဵုသၟဝ်ဒပ်အၚ်္ဂလိက် တန်တဴအာ နကဵုယၟု People's Volunteer Organisation - PVO ဒပ်ပၞာန်ညးဍုၚ်ကွာန် (ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်)ရ၊၊ [၁၄] (ဗီုဗၟာ ၜိုန်ရ ကဵုလဝ်ယၟု (ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်) ကီုလေဝ် ယၟုအပ္ဍဲသၞောဝ် ဗီုအၚ်္ဂလိက်ဂှ် ယဝ်ရဒးကၠာဲဗီုမန်ကၠးကၠးမ္ဂး ဂကောံစေတနာအရီုအဗၚ် ညးဍုၚ်ကွာန်ရ၊၊)

အတိုၚ် လိက်ကသုက်အာတ်လာန်တိက် (The Atlantic Charter) မတုပ်လဝ်စိုတ် အကြာအမေရိကာန် ကဵု ဗြိတိန် သွက်ဂွံဒက် ဒပ်မဟာမိတ်မ္ဂး ကာလပၞာန်တုဲမ္ဂး ဍုၚ်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ်ကီု ဍုၚ်မစိုပ်အာ သၟဝ်တဲဂျာမနဳ ကဵု ဂျပေန် ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလပၞာန်တအ်ဂှ် ဒးပအပ်ကဵု ညးဒေသတအ်ရောၚ်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂွံကဵု ဍုၚ်ဗၠးၜး ကုဍုၚ်နာနာတအ်ဂှ် ဒးဗၟံက်ကၠုၚ် ပရေၚ်ကမၠောန်ရ၊၊ ဟိုတ်လိက်ကသုက် အာတ်လာန်တိက် ဂွံကတဵုဒှ်ဂှ် ဒးဗၟံက်ထ္ၜးကဵု ညိမ္ဂး၊ ပၞာန်ဂျာမနဳ ဗက်ဗတိုက်သီကေတ် ဍုၚ်ဝုဟ်ဒိုဟ် (ဍုၚ်ပွဳပွူဒိုဟ်) ပ္ဍဲယူရောပ်တအ်ဂှ် ဗြိတိန်/အၚ်္ဂလိက်ကဵုပြၚ်သေတ် မဒက်လဝ် ဒပ်မဟာမိတ်တုဲ ဗတိုက်ကဵုဂျာမနဳဂှ် စဵုဒၞာဟွံမာန်ရ၊၊ ဍုၚ်ပြၚ်သေတ်လေဝ် စိုပ်အာ သၟဝ်ဂျာမနဳ မွဲကရေက်တုဲရ၊၊ မုက်ပၞာန်ကျာဂျာမနဳလေဝ် အာထောအ်ဗုမ် ပ္ဍဲဍုၚ်အၚ်္ဂလာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် နွံပၟိက်ကၠုၚ် ဒြဟတ်ပၞာန်အမေရိကာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် အမေရိကာန်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်မဒ္ဂေတ်သၞောဝ်ဗၠးၜးတုဲ ယဝ်ရ နကဵုညးတအ် ဒးပါလုပ် ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်မ္ဂး ကာလပၞာန်တုဲမ္ဂး ဍုၚ်အၚ်္ဂလိက် မပလဝ် ကဝ်လဝ်နဳ နူခေတ်တြေံတေအ်ကီု၊ ဍုၚ်မစိုပ်အာ သၟဝ်ဂကူတၞဟ် ပ္ဍဲကာလပၞာန်ကီု ဒးပအပ်ကဵု ညးဒေသတအ်ရောၚ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲတၚ်အဓိက ပ္ဍဲတၚ်လတုပ်စိုတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ၊၊

ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဍုၚ်မဒးဒုၚ်သီလဝ် ပ္ဍဲကာလပၞာန်တအ်ဂှ် ကၠောန်သဘၚ်ရုဲမာဲတုဲ ကလေၚ်ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမွဲ ဗွဲမလောဲသွာမာန်ကီုလေဝ်၊ သွက်ဍုၚ်ကဝ်လဝ်နဳ သၟဝ်အၚ်္ဂလိက် ဗီုကဵု ဍုၚ်အိန္ဒိယ၊ ဍုၚ်သဳရိလၚ်္ကာ၊ ဍုၚ်ဗၟာ၊ ဍုၚ်ပါလေတ်သတာၚ်(အဿရေ) တအ်ဂှ် ဒးဖျေဟ် လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵု ဍုၚ်ဗၠးၜးရ၊၊ ညံၚ်ရဴအၚ်္ဂလိက်ကီု ပြၚ်သေတ်၊ ဟဝ်လာန်တအ်လေဝ် ဒးဖန်ဇန်ဖျေဟ်လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵု ဍုၚ်ဗၠးၜး ကုဍုၚ်ဒေသဂမၠိုၚ်ကီုရ၊၊ နကဵုအစဳအဇန်အၚ်္ဂလိက်မ္ဂး (၁) ညးဒေသတအ် ကၠောန်သဘၚ်ရုဲမာဲတုဲ ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳအကြာ (ကြားဖြတ်အစိုးရ) သွက်ဂွံ ချူဥပဒေသဇိုၚ် ဗီုလဒက်ပ္တန်ဍုၚ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် အၚ်္ဂလိက်တအ် ၜိုန်ရ ဟွံပါလုပ် ပ္ဍဲပရေၚ်အုပ်ဓုပ်ကီုလေဝ် နဒဒှ်ညးမဂွံလဝ် အဝဵုဗဳဒဝ်မွဲဂှ် ဆက်တန်တဴအာရ၊၊ အလဵုအသဳအကြာဂှ် ဓဇက်သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် ဗီုလဒက်ပ္တန်ဍုၚ်တုဲမ္ဂး အၚ်္ဂလိက် ဒးပအပ်ကဵု ဍုၚ်ဗၠးၜးရ၊၊

၁၉၄၆ ဂိတုဇာန်နဝါရဳဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ဂွံဒုၚ်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ဂကောံဖဆပလ ရ၊၊ သွက်ဂွံကလေၚ် ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳညးဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်ဗၟာဂှ် အၚ်္ဂလိက်တအ် အာတ်မိက်ကၠုၚ် မၞိဟ်စၞး နူကဵုဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဂကောံဖဆပလ မဒှ်ဂကောံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဒြဟတ်ဇၞော်ဂှ် ရုဲစှ်ဏာ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန်ရ၊၊ နကဵုပရေၚ်ကမၠောန်မ္ဂး ဒးဒှ် ပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ ဂကောံပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍုၚ်ဗၟာ ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ဖဆပလ မရုဲပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန်ဂှ် ၜိုန်ရ အၚ်္ဂလိက် ဟွံဒးစိုတ်ကီုလေဝ် ခပတိုန် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ကံၚ်သဳဂကောံအုပ်ဓုပ် ဍုၚ်ဗၟာ (Deputy Chirman of Executive Counil of Burma)ရ၊၊ ဆဂး သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက် မဆေၚ်ကဵုဍုၚ်ဗၟာ ဒဝ်မေန်သမေတ် (Sir Reginald Dorman-Smith) ကဵု သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုၚ်အၚ်္ဂလာန် ဝေန်သတောန် ချာချဳ (Winston Churchill) ဗီုလဵု ဟွံဒးဂၞပ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ရ၊၊ နကဵုလညာတ်ညးတအ်မ္ဂး ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် စိုတ်မကြံကြဓဇန်၊ ဒှ်ကောန်ရဲဂျပေန်တုဲ ယဝ်ရ ဒှ်ဝန်ဇၞော်ဍုၚ်မ္ဂး ဍုၚ်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ် ဒှ်ကၠုၚ်မာန်ရ၊၊ [၁၅] စၞးဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန်ဂှ် ညးတအ် မိက်ဂွံကဵု ဂဠုံဦးစော ရ၊၊ နကဵုလညာတ်ညးတအ်မ္ဂး ဂဠုံဦးစောဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မၞုံကဵုပညာ၊ ဒှ်မၞိဟ်မကေၚ်အုပ်ဓုပ်ဍုၚ်တုဲ ဍုၚ်ဗၟာကလိဂွံအာ ဗၠးၜးတုဲကီုလေဝ် ပရေၚ်ကမၠောန် ဇၞော်မောဝ်ဍုၚ် သွက်ဂွံဆက်ပံၚ်တောဲအာ ကဵုဂကောံဂၠးတိ ဗီုကဵုအိန္ဒိယ၊ သိၚ်္ဃိုရ်တအ် မပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဓနသဟာယဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊

ဒုဟ်ဂစိုတ် ကောန်ဂကူကရေၚ် ကေုာံ ညးဇၞော်ကွာန်သဲဖြူကုန်း

ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလပၞာန်ဂှ် ဂျပေန် ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ သီဂွံဍုၚ် ၁၉၄၂ တုဲ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ် ဗွဲတၟေၚ် ဂကူကရေၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူမပံၚ်တောဲ ကဵုအၚ်္ဂလိက် ဂးတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဗက်ဂစိုတ် ဂကူကရေၚ်တုဲ အဓိကဵုကရေၚ် ကဵု ဗၟာ ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်ကွာန်ကရေၚ် ဒးဒုၚ်ဂစိုတ်ကဵုဗၟာ မၞိဟ်လ္ၚီပြၚ်ၚ်ရ၊၊ စပ်ကဵုကိစ္စဏအ် အံၚ်သာန် တးပါဲလဝ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ဟွံပါလုပ်လဝ်ရ၊၊ ကာလဒဝ်မေန်သမေတ် လ္ၚတ်ရံၚ်ဂှ် ဂွံတီကေတ် ကာလ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကၠောန်သဘၚ်ဂစိုတ် ညးဇၞော်ကွာန် သဲဖြူကုန်း ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီု ဂတမုက် ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒဒှ်ရ အလဵုဇကု ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ဒှ်မၞိဟ်မကုတ်ကအ် ညးဇၞော်ကွာန် နကဵုဇြၚ်ဂျပေန် ဂှ် ညးဂွံတီကေတ်ရ၊၊ [၁၆][၁၇] ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ရပ်ဏာ ညးဇၞော်ကွာန် သဲဖြူကုန်း ဂှ် ဖဍ္ိုက်လဝ် ကဵုကွဳဂၠဴ၊ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်ဂှ် စိုပ်ဍုၚ်သဓီုတုဲ ကြိုၚ်စွံလဝ် ပ္ဍဲခရိုၚ်ကၠိက် လလအ်ဂွံစိုပ် တ္ၚဲသဘၚ်ဂစိုတ်ညးရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂစိုတ်ဂှ် ပကောံလဝ် ညးဍုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲသဓီုတုဲ မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် တံၚ်ပတိတ်တုဲ အလဵုဇကု ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ပ္ဍဲဂတညးဍုၚ်ကွာန်ဂှ် တိတ်အာ နကဵုဇြၚ်ဂျပေန်တုဲ ကုတ်ကအ် ညးဇၞော်ကွာန်ဂှ်ရ၊၊ စပ်ကဵုကိစ္စဏအ်တုဲ ယဝ်ရ သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက် စောဲအမှုရာဇာဝတ်ပၞာန် ကုဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန်မ္ဂး နဒဒှ်မၞိဟ်သက်သဳ မဂွံဆဵုကေတ် နကဵုမတ်မွဲဂှ် ဦးထွန်းအုပ် (Tun Ok) ညးတိတ်ဟီုကဵု ပ္ဍဲရုၚ်ဗစာရောၚ်ဂှ် ဟီုကဵုလဝ် သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက် ဒဝ်မေန်သမေတ်ရ၊၊ ဦးထွန်းအုပ်ဂှ် ကောန်ကွာန် သိုက်တော ပွိုၚ်ဍုၚ်ပေါၚ်းတည် ခရိုၚ်ပြန်မွဲတုဲ သီုဒှ် မၞိဟ် ပ္ဍဲဂကောံ (ရဲဘော်သုံးကျိပ်) ညးမအာကတ်လဝ် ကွတ်ပၞာန် ကရောမ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျပေန်မွဲရ၊၊

သွက်ဂွံရပ်အံၚ်သာန်ဂှ် ဒဝ်မေန်သမေတ် ဒးဆဵုဂဗဒၟံၚ် တၚ်ဝါတ်ဂါတ်ရ၊၊ ယဝ်ရရပ်မ္ဂး ဒးကေတ် အရီုအဗၚ်ပၞာန် နူအိန္ဒိယရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒဝ်မေန်သမေတ် ချပ်စကဵု ဂကောံအုပ်ဓုပ်အၚ်္ဂလိက် ရးအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ (Supreme Commander Southeast Asia) ပ္ဍဲသေန်ကာပူတုဲ ညးတအ် ညာတ်ကေတ် အံၚ်သာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဗက်လက္ကရဴဂၠိုၚ်၊ ဥက္ကဌဂကောံဖဆပလ၊ တုဲပၠန် ယဝ်ရရပ် အံၚ်သာန်မ္ဂး အံၚ်သာန် တိတ်ပသပုန် ဒှ်မာန်တုဲ ပရေၚ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဗၟာ လီုလာ်အာမာန်ဂှ်ရ၊၊ [၁၈] စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ အံၚ်သာန် ဟီုကဵု ကောန်ပၞာန်အၚ်္ဂလိက်မွဲတုဲ ညးကလေၚ် လဴ "ဍေဟ်တအ် ချပ်ဖျေဟ်ထံၚ်အဲ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုဲတအ် ကေတ်ဍုၚ်ဗၠးၜးပြဟ်ဟ်ဏောဝ်၊ ပ္ဍဲဂကောံဓနသဟာယဂှ်လေဝ် ပိုဲဟွံလုပ်ရ"[၁၉]ဟိုတ်နူပရေၚ်ဏအ်တုဲ ဂကောံအလဵုအသဳဍုၚ်ဗၟာ ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် မဒှ်ဥက္ကဌဂှ် အာတ်မိက် ညံၚ်ဂွံကဵု ဍုၚ်ဗၠးၜး ကုဍုၚ်ဗၟာ ဗွဲမပြဟ်ရ၊၊

လၟေၚ်ကမၠောန် ဍုၚ်ဗၠးၜး[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲ ၂၇ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၇ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ကလိဂွံ တၚ်တုပ်စိုတ် လၟေၚ်ကမၠောန် သွက်ဂွံကဵုဍုၚ်ဗၠးၜးဗၟာ မကော်ဂး လိက်ကသုက်အံၚ်သာန်အေတ်တလဳ ရ၊၊ ပ္ဍဲတၚ်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ဒေသလတူဒဵု ဍုၚ်သေံဇၞော်၊ ကချေၚ်၊ ချေၚ်၊ ကရေၚ်ဍာဲတအ်ဂှ် ညးမိက်ဂွံကေတ် ဍုၚ်ဗၠးၜး ကရောမ်ဗၟာဟာ ညးကေတ်တၞဟ်ခြာဟာဂှ် ဒးဒှ် အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ် ညးတအ်ရောၚ်၊၊ ဒးကၠောန် သဘၚ်ရုဲမာဲတုဲ ဒးဓဇက် သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် ဗီုပတန်ဍုၚ်ရောၚ်၊၊ အရာတအ်ဏအ် တုဲဒှ်တုဲမ္ဂး အၚ်္ဂလိက် ဒးပအပ်ကဵု ဍုၚ်ဗၠးၜးရောၚ်၊၊ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒးကၠောန် ညံၚ်ဂွံတုဲ အပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊

ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် ကလေၚ်စိုပ် နူအေန်ဂလာန်တုဲ ညးတေအ် အာဇရေၚ် ကောန်ဒဵုဂမၠိုၚ်တုဲ ညးကလိဂွံ တၚ်လတုပ်စိုတ် မကော်ဂး လိက်ကသုက်ပေန်လုမ် ပ္ဍဲ ၁၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၄၇ ဒဒှ်ရ ညးတအ် ကေတ်ဍုၚ်ဗၠးၜး ကရောမ်ဗၟာ မွဲစွံရ၊၊ ဂတဂှ် ၜါဂိတု (ဂိတုဨပြဳ ၁၉၄၇) ညးကၠောန်သဘၚ်ရုဲမာဲ အလုံဍုၚ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသဘၚ်ရုဲမာဲဂှ် သီုဖအိုတ် ဒၞာဲဆန္ဒမာဲ ၂၁၀ ဂှ် ဂကောံဗၟာ(အံၚ်သာန်) ဖဆပလ ကလိဂွံဒၞာဲ ၁၇၆ ဒၞာဲ၊ ကရေၚ်ကလိဂွံ ၂၄ ဒၞာဲ၊ ကောန်မျူနေတ် ကလိဂွံ ၆ ဒၞာဲ အေန်ဂလို-ဘာမာ ကလိဂွံဒၞာဲ ၄ ဒၞာဲရ၊၊

ဒးဒုၚ်ပန်ဂစိုတ်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဗီုရုပ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် (ဒဝ်ခေန်ကျဳ၊ ကောန်ဇၞော် အံၚ်သာန်ဥူ၊ ကောန်ခ္ဍဲ အံၚ်သာန်လေန်၊ ကောန်ဝုတ် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ)

ပ္ဍဲ ၁၉ ဂျူလာၚ် ၁၉၄၇ ဂှ် ဂကောံလွပ်လွဟ်မွဲဂကောံ လုပ်အာ ပ္ဍဲရုပ်ဝန်ဇၞော် မနွံကဵု ပရေၚ်ဂီုကၠီုစဵုဒၞာလဝ် နကဵုပၞာန် ဗွဲမခိုၚ်ဗိုန်မွဲ လတူဍုၚ်လ္ဂုၚ်တုဲ ပန်ဂစိုတ်ထောအ် အဃော ကံၚ်သဳပကၚ်ရၚ်ဍုၚ် မပဒၟံၚ် ကောံဓရီုရ၊၊ ကရောမ်ညးဂှ် မၞိဟ် (၆) တၠလေဝ် ဒးဒုၚ် ချိုတ်အာကီုရ၊၊ ရဲဂီုကၠီုတအ် နကဵုသက်သဳ မဂွံဆဵုကေတ် လွဟ် ပ္ဍဲသ္ၚိဂးတုဲ ရပ်အာ ဂဠုံဦးစော တုဲ နကဵုဒုဟ် မဖန်ဇန် ဂစိုတ်အံၚ်သာန်ဂှ် ဒးဒုၚ်ဖျေဟ်အမိၚ်ဂစိုတ်ရ၊၊ ကောန်ပၞာန်အၚ်္ဂလိက် Captain David Vivian မွဲလေဝ် နဒုဟ် ညးမဂၠာဲကဵုသေနာတ် ကုဦးစောဂးတုဲ ဒးဒုၚ်ဖျေဟ်ထံၚ် ၅ သၞာံကီုရ၊၊

စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ သက်သဳခိုၚ်ခိုၚ်ကၠိုက်က် မဂွံရပ်ဂွံဟွံမဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဒုဟ်အံၚ်သာန် မဂစိုတ်လဝ် ဂကူကရေၚ်ဂှ်ကီု ဒုဟ်မဂစိုတ်လဝ် မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန် သဲဖြူကုန်း ဂှ်ကီု ဟွံတုဲဏီတုဲ အခိၚ်ဟွံရုဲ ကိစ္စဂှ် စိုပ်ရုၚ်ဗစာ မာန်ဒၟံၚ်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ယဝ်ရခမုတ်ဂှ် စိုပ်ရုၚ်ဗစာမ္ဂး ကိစ္စဍုၚ်ဗၠးၜးဂှ် လဇုဲအာမာန်တုဲ နကဵုဗော် ဖဆပလ ကလိဂွံအဝဵုဟွံမာန် ဒှ်အာ ဗီုပြၚ်တၞဟ်မွဲမာန်ရ၊၊ ဂကောံလွပ်လွဟ်မွဲမွဲ ဂွံလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲရုၚ်အလဵုအသဳ မၞုံကဵု ဂီုကၠီုမခိုၚ်ဂှ် ဟွံလောဲသွာလးလးရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ ၜိုန်ရ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဂဠုံဦးစော မဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဇန်ကီုလေဝ် ညးလဵုမွဲ မဖန်ဂစိုတ် အံၚ်သာန် ဇေတ်တ်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံတီကေတ်ကၠးကၠးဏီဖိုဟ်ရ၊၊

ဂကောံသ္ၚိကၟိန်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလပၞာန် ၁၉၄၂ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်အံၚ်သာန် စုက်လုက်ကဵု ခေန်ကျဳတုဲ စှ်ေဒၞာဲ ကုဒဝ်ခေန်ကျဳရ၊၊ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်သီုဖအိုတ် ပိ တၠ၊၊ ကောန်ညးဍောတ်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ဒဝ်အံၚ်သာန်သုကျဳ၊ ကောန်ညးဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် အံၚ်သာန်ဥူ၊ ကောန်တြုဟ်ညးမွဲပၠန် အံၚ်သာန်လေန်ဂှ် ကာလကလိဂွံ အာယုက် ၈ သၞာံ ဗၠိုတ်ဍာ်တုဲ ချိုတ်အာ၊၊

နိဿဲ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]


  1. Zaw, Aung (3 January 2018). "Rewards of Independence Remain Elusive". The Irrawaddy. Retrieved 3 January2018.
  2. Maung Maung (1962). Aung San of Burma. The Hauge: Martinus Nijhoff for Yale University. pp. 22, 23.
  3. Martin Smith (1991). Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity. London and New Jersey: Zed Books. pp. 90, 54, 56, 57, 58, 59, 60, 65, 69, 66, 68, 62–63, 65, 77, 78, 6.
  4. Martin Smith (1991). Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity. London and New Jersey: Zed Books. pp. 90, 54, 56, 57, 58, 59, 60, 65, 69, 66, 68, 62–63, 65, 77, 78, 6.
  5. Lintner, Bertil (1990). The Rise and Fall of the Communist Party of Burma. Cornell Southeast Asias Program.
  6. Lintner, Bertil (1990). The Rise and Fall of the Communist Party of Burma. Cornell Southeast Asias Program
  7. Stewart, Whitney. (1997). Aung San Suu Kyi: fearless voice of Burma. Twenty-First Century Books. p. 17. ISBN 978-0-8225-4931-4
  8. Stewart, Whitney. (1997). Aung San Suu Kyi: fearless voice of Burma. Twenty-First Century Books. p. 17. ISBN 978-0-8225-4931-4
  9. Stewart, Whitney. (1997). Aung San Suu Kyi: fearless voice of Burma. Twenty-First Century Books. p. 17. ISBN 978-0-8225-4931-4
  10. Martin Smith (1991). Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity. London and New Jersey: Zed Books. pp. 90, 54, 56, 57, 58, 59, 60, 65, 69, 66, 68, 62–63, 65, 77, 78, 6.
  11. Destination Burma (world War 2 Documentary)
  12. Aung San Suu Kyi (1984). Aung San of Burma. Edinburgh: Kiscadale 1991. pp. 1, 10, 14, 17, 20, 22, 26, 27, 41, 44.
  13. Aung San Suu Kyi (1984). Aung San of Burma. Edinburgh: Kiscadale 1991. pp. 1, 10, 14, 17, 20, 22, 26, 27, 41, 44.
  14. Martin Smith (1991). Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity. London and New Jersey: Zed Books. pp. 90, 54, 56, 57, 58, 59, 60, 65, 69, 66, 68, 62–63, 65, 77, 78, 6
  15. Martin Smith (1991). Burma – Insurgency and the Politics of Ethnicity. London and New Jersey: Zed Books. pp. 90, 54, 56, 57, 58, 59, 60, 65, 69, 66, 68, 62–63, 65, 77, 78, 6.
  16. BBC, Who really killded Aung San?
  17. Shelby Tucker (2001) Burma: The Curse of Independence p.113
  18. Shelby Tucker (2001) Burma: The Curse of Independence p.113-116
  19. BBC, Who really killded Aung San?