ဂဳတ
ဂဳတ (အၚ်္ဂလိက်: Music) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အနုသုခုမ ကေုာံ ယေန်သၞာင် အခိုက်ကၞာမွဲ မဖန်ဗဒှ် လဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင် (Sound) ကေုာံ လၟေင်အခိင်ကာလ (Time) ရ။ သဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် အဓိက သွက် ဂဳတဂှ် ဒှ် ရမ္သာင် (Pitch)၊ လၟေင်ရမ္သာင် ဟွံသေင်မ္ဂး ရေမ်သေမ် (Rhythm)၊ ကေုာံ ဒြဟတ်လဒက်ပ္တန် ရမ္သာင် (Dynamics) တအ်ရ။[၁]
ဂဳတဝွံ ပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဇၟာပ်ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ်တအ် အလုံဂၠးတိတုဲ၊ စကာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကဏ္ဍနာနာ မပ္တံကဵု ပရေင်လဟိင်စိုတ်၊ ပေါဲသဘင်၊ ပရေင်ဘာသာ သာသနာ ကေုာံ သွက်ဂွံ ထ္ၜး ပရေင်ခံင်စိုတ် (Emotion) မၞိဟ်တအ်ရ။
ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂဳတဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် နူကဵု ခေတ်ကိုပ်ကၠာဝင် (Prehistoric era) တေအ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ကောန်မၞိဟ်တအ် စကာ ရမ္သာင်ပါင် ဇကု (Vocal music) ကေုာံ တူရိယာ သာမည မပ္တံကဵု တမ်ဆု၊ ဇုတ် တအ် သွက်ဂွံ ဗဒှ်ရမ္သာင် တက်ဖံရ။
ပ္ဍဲကဵု ဝင်ဂၠးတိ ဂဳတဂှ် ပြံင်လှာဲ တန်တဴကၠုင် အတိုင် ခေတ်ကာလ ကေုာံ ယေန်သၞာင် နာနာသာ်ရ။ ဥပမာ - ပ္ဍဲရးဥရောပမ္ဂး ဂဳတ ဂန္ထဝင် (Classical music) မပ္တံကဵု လှ်ေဒယှ်ေ အဝ်ပရာ (Opera) ကေုာံ ပရေင်တိင်တိုက် အဝ်ခေတ်သတြာ (Orchestra) တအ် ဇၞော်မောဝ် ပြာကတ်လဝ်ရ။
ဂကူ ဂဳတ အဓိကဂမၠိုင်
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဗီုပြင် ကေုာံ ဂကူ ဂဳတ (Genres) တအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ-
- ဂဳတ အခိုက်ကၞာ (Traditional / Folk Music): ဒှ်ဂဳတ မဆက်ဆေန်ကၠုင် နူကဵု အခိုက်ကၞာ ကောန်ဂကူ ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ။ (ဥပမာ - ဂဳတမန်၊ ဂဳတအာဖရိက)။
- ဂဳတ ဂန္ထဝင် (Classical Music): ဒှ်ဂဳတ မၞုံကဵု သၞောတ်ဝ် လဒက်ပ္တန် မခိုင်ကၠိုက် ကေုာံ မချူစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵု သင်္ကေတ ဂဳတ (Musical notation) ရ။
- ဂဳတ ခေတ်တၟိ (Popular Music): ဒှ်ဂဳတ မစကာ တူရိယာ လျပ်စစ် ကေုာံ မၞိဟ်ဒးစိုတ် ဂၠိုင် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ (ဥပမာ - Pop, Rock, Hip-hop, Electronic)။
လဒက်ပ္တန် ကေုာံ တူရိယာ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲကဵု ပွမဖန်ဗဒှ် ဂဳတမ္ဂး စကာ တူရိယာ (Musical instruments) နာနာသာ်ရ-
- တူရိယာ တိင်တိုက် (String): ဥပမာ - ဂဳတာ၊ တယော၊ ကေုာံ ကျာံမန်။
- တူရိယာ ပိုက်/ဗလိုင် (Wind): ဥပမာ - ခရာ၊ ပုလွေ။
- တူရိယာ တက် (Percussion): ဥပမာ - ဖံ၊ ဗာတ်သေဲ၊ ပတ္တလာ။
တင်နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- ↑ Nattiez, Jean-Jacques (1990). Music and Discourse: Toward a Semiology of Music. Princeton University Press.