အက္ခရ်လိက်မန်တြေံ

နူ ဝဳကဳပဳဒဳယာ
အ​ညွှန်း​သို့ ခုန်ကူးရန် ရှာဖွေရန် ခုန်ကူးမည်

အက္ခရ်လိက်မန်တြေံ(အၚ်္ဂလိက်: Old Mon scriptဗၟာ: ရှေ့ဟောင်းမွန်အက္ခရာ)။

Letter Mon (kaˀ) Hanthawaddy era.png
k (/kaˀ/)
Letter Mon (kʰaˀ) Hanthawaddy era.png
kh (/kʰaˀ/)
Letter Mon (kɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
g (/kɛ̤ˀ/)
Letter Mon (kʰɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
gh (/kʰɛ̤ˀ/)
Letter Mon (ŋɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
ṅ (/ŋɛ̤ˀ/)
Letter Mon (Saˀ) Hanthawaddy era.png
c (/caˀ/)
Letter Mon (cʰaˀ) Hanthawaddy era.png
ch (/cʰaˀ/)
Letter Mon (cɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
j (/cɛ̤ˀ/)
Letter Mon (cʰɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
jh (/cʰɛ̤ˀ/)
Letter Mon (ɲɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
ñ (/ɲɛ̤ˀ/)
Letter Mon (taˀ) Hanthawaddy era.png
ṭ (/taˀ/)
Letter Mon (tʰaˀ) Hanthawaddy era.png
ṭh (/tʰaˀ/)
Letter Mon (ɗaˀ) Hanthawaddy era.png
ḍ (/ɗaˀ/~[daˀ])
Letter Mon (tʰɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
ḍh (/tʰɛ̤ˀ/)
Letter Mon (naˀ) Hanthawaddy era.png
ṇ (/naˀ/)
Letter Mon T (Taˀ) Hanthawaddy era.png
t (/taˀ/)
Letter Mon T (tʰaˀ) Hanthawaddy era.png
th (/tʰaˀ/)
Letter Mon (tɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
d (/tɛ̤ˀ/)
Letter Mon (dhtʰɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
dh (/tʰɛ̤ˀ/)
Letter Mon (nɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
n (/nɛ̤ˀ/)
Letter Mon (paˀ) Hanthawaddy era.png
p (/paˀ/)
Letter Mon (pʰaˀ) Hanthawaddy era.png
ph (/pʰaˀ/)
Letter Mon (pɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
b (/pɛ̤ˀ/)
Letter Mon (pʰɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
bh (/pʰɛ̤ˀ/)
Letter Mon (mɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
m (/mɛ̤ˀ/)
Letter Mon (jɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
y (/jɛ̤ˀ/)
Letter Mon (rɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
r (/rɛ̤ˀ/)
Letter Mon (lɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
l (/lɛ̤ˀ/)
Letter Mon (wɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
w (/wɛ̤ˀ/)
Letter Mon (saˀ) Hanthawaddy era.png
s (/saˀ/)
Letter Mon (haˀ) Hanthawaddy era.png
h (/haˀ/)
Letter Mon (laˀ) Hanthawaddy era.png
ḷ (/laˀ/)
Letter Mon (ɓaˀ) Hanthawaddy era.png
b (/ɓaˀ/~[baˀ])
Letter Mon (ʔaˀ) Hanthawaddy era.png
a (/ʔaˀ/)
Letter Mon (ɓɛ̤ˀ) Hanthawaddy era.png
mb (/ɓɛ̤ˀ/~[bɛ̤ˀ])

ဝင်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ဂကူလဵုလေဝ်ဂွံဒှ်တိုန်လိက်ဂှ်အက္ခရ်ဒးနွံရ၊ ဂကူလဵုဟွံဟီုဂွံဒှ်တိုန်လိက်သွက်ဂကူဂှ်ဒးဂၠာဲနၚ်အက္ခရ်ရ။ ပ္ဍဲလိုက်ဂွံဂကူဟွံမွဲကဵုလိက်ဂှ် နွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ သွက်ဂွံပဒှ် တိုန်လိက်ဂှ်ညးတံဟွံပတိတ်ဇြဟတ်ဂှ်ရ လိက်ဟွံမံက်ကၠုၚ်ရ။ ဆ္ဂးသွက်ဂကူညးတံဂှ်လိက်ဟွံမွဲကၠာရ အရေဝ်ဘာသာဂကူညးတံဂှ် နွံဒၟံၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရတၠပညာတံဟီုဂးလဝ်ဂှ် ဂကူနွံဆၜိုတ်အရေဝ်ဘာသာတုဲ ဟွံမွဲကဵုလိက်ဘာသာဂကူညးတံဂှ်ဒှ် ဂကူယေန်သၞာၚ်ကဆံၚ်သဝ်ဝ်ရ၊ ဂကူမၞုံကဵု လိက်ပတ်ချူကၠုၚ်လိက်ဘာသာဂကူဗွဲမလံဂှ်ဒှ် ဂကူမၞံုကဵုယေန်သၞာၚ်ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ်ရ။ ဆ္ဂးဂှ်ပ္ဍဲမွဲအခိၚ်တေံလိက်ပက်နွံကၠုၚ်တုဲ ကဆံၚ်ယေန်သၠုၚ်ကၠာရ။ အခိၚ်လၟုဟ်ဂကူဒးကၠေံဗ္ဒန်အာဂှ်လေဝ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဥပမာပ္ဍဲရာဇဝၚ်ဍုၚ်ဗၟာမ္ဂး ဂကူပျူဂှ်အခိၚ်လၟုဟ်ဂကူကၠေံအာတုဲ ဆဝိုတ်လိက်ပက်ကဵုယေန်သၞာၚ်ဟေၚ်သှေ်ညိညဂှ် ဂွံဆဵုမာန်ရ။[၁]

ဂကူမွဲမွဲကော်ခဴစ ဂကူမွဲဂကူဟီုဂှ်ကၠ အိုတ် ဒးနွံကဵုအရေဝ်ရ။ နူကဵုဂွံလဝ်အရေဝ်တုဲဂွံချူတိုန်လိက်ဂှ် ဒးဂၠာဲအက္ခရ်ရ။ မန်ပိုဲလေဝ်နနဲဗီုဟီုကၠုၚ်ဂှ်ရ ကၠာဟွံဂွံ ချူလိက်ဘာသာမန်ဂှ်ဆၜိုတ်အရေဝ်ရနွံကၠာအိုတ်ရ။ ရံၚ်ကေတ်ကဵုဝၚ်အက္ခရ်မန်ပိုဲမ္ဂး အက္ခရ်မန်ဂှ်ကၠာအိုတ်ဂွံနၚ် အက္ခရ်နူဍုၚ်အိန္ဒြိယရ။ အခိၚ်မန်ပိုဲဂွံအက္ခရ်တုဲ ပပ္တံချူတိုန်လိက်ဂှ် ပ္ဍဲပွဳပွိုၚ်သက္ကရာဇ်သာသနာ၉၀၀ရဂှ် ဟီုကေတ်မာန်ရ။ ဗွဲစၟတ်ဂှ်မန်ပိုဲဂွံနၚ်အက္ခရ်နူအက္ခရ်ပလ္လဝပၠန်ဂှ်လေဝ်ပါ်တိတ်ကၠုၚ်နူအက္ခရ်ဗြာဟ္မဳရ။ အက္ခရ်ဗြာဟ္မဳဂှ်ပ္ဍဲဍုၚ်အိန္ဒြိယမ္ဂးအက္ခရ်မံက်တိုန်ကၠာအိုတ်ရ။ အက္ခရ်ဗြာဟ္မဳဂှ်မံက်တိုန်ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်အာသောကရ၊ သၟိၚ်အာသောကဂှ်သၟိၚ်ရှေ်သှေ်ရဴဂဴဗုဒ္ဓသာသနာတုဲချူလဝ်လိက်ပ္ဍဲတိုၚ်တၟံနကဵုအက္ခရ်ဗြာဟ္မဳပ္ဍဲပ္ဍဲဍုၚ်အိန္ဒြိယကၠာအိုတ်ရ။ အခိၚ်သၟိၚ်အာသောကဂွံတိုန်အက္ခရ်ဗြာဟ္မီတုဲ ပပ္တံချူလိက်ဂှ်ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်သာသနာ၂၀၀ပြၚ်ဂှ်ဟီုမာန်ရ။ သၟိၚ်အာသောကဂှ်ဘာသာအရေဝ်ညးတံဟီုဂးဒှ်ဘာသာသၚ်သကြိုတ်(သက္ကတ)တုဲကာလကာလဂွံတိုန်အက္ခရ်ဗြာဟ္မိဂှ် ချူတိုန်လိက်ပတ်ဘာသာသၚ်ကြိုက်(သက္ကတ)ရ။

သွက်ပူဂဵူဗှ်ပရူဝၚ်အက္ခရ်မန်တံဂွံကၠးလဝ်ပ္ဍဲစိုတ်ဂှ်အက္ခရ်ကဵုဘာသာရ၊ ဗီုချူကၠုၚ်ဗွဲလတူတေံရ သၟိၚ်အာသောကဂွံအက္ခရ်ဗြာဟ္မဳတုဲချူတိုန်လိက်ဘာသာသၚ်သကြိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရယၟုအက္ခရ်ကဵုဘာသာဒၞာဲလ္ၚဵုတုပ်ဒၟံၚ်တုဲ ဒၞာဲလ္ၚဵုဟွံတုပ်သက်က်ရ။ ဥပမာဂကူမန်ပိုဲဂှ်ဂွံတိုန်အက္ခရ်တုဲနကဵုအက္ခရ်လိက်ဘာသာမန်လေဝ်ချူလိက်ဘာသာပါဠိလေဝ်ချူလဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မန်တံဂွံတိုန်အက္ခရ်တုဲဘာသာမန်လေဝ်ချူဂွံဘာသာပါဠိလေဝ်ချူဂွံရ။ လက်ကရဴပၠန်ဗၠာတံကေတ်အက္ခရ်မန်တံချူမံၚ်ဂှ်ညးတံလေဝ်ချူတိုန်လိက်ဘာသာဗၟာရ။

အက္ခရ်ဗြာဟ္မဳမံက်ကၠုၚ်တုဲပဲါနူဂကူသၟိၚ်အာသောက ပ္ဍဲအိန္ဒြိယဂကူနွံဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဂကူနွံဗွဲမဂၠိုၚ်တံဂှ် ဆၜိုတ်အရေဝ်ဘာသာရနွံတုဲ ဟိုတ်နူအက္ခရ်ဟွံမွဲဏီဂှ်ရ လိက်ပတ်ဟွံမံက်တိုန်ဏီရ။ အက္ခရ်ဗြာဟ္မဳမံက်ကၠုၚ်တုဲဂကူတၞဟ်ဟ်တံဂှ် ညးတံလေဝ်ဂၠာဲကၠောန်ဗဒှ်တိုန်အက္ခရ်တုဲချူတိုန်လိက်ဘာသာညးတံရ။ အက္ခရ်ဗြာဟ္မဳမံက်တိုန်လက်ကရဴဏံအက္ခရ် ကုသန၊ ဂုပ္ဘ၊ ကဒမ္မ၊ ပလ္လဝမံက်တိုန်ကၠုၚ်ပ္ဍဲအိန္ဒြိယရ။[၂]

မန်ပိုဲဂှ်လေဝ်ဟိုတ်ဒးဆက်ဆောံဒၟံၚ်ကဵုဒေသသၠုၚ်ကျာအိန္ဒြိယတုဲဂွံတိုန်အက္ခရ်နူဒေသသၠုၚ်ကျာဍုၚ်အိန္ဒြိယရ။ အ္စာဗက်စကတ်လ္ၚတ်လိက်ပက်တြေံတြဟ်တံဟီုဂှ် မန်ပိုဲဂွံပတံချူလိက်မန်မာန်ဂှ်ဂွံလဝ်မက္ခရ်ပလ္လဝရ။ ပလ္လဝဂှ်ဍုၚ်ဇၞော်မွဲနွံလပါ်သၠုၚ်ကျာဍုၚ်အိနြ္ဒိယရ။ အခိၚ်မန်ပိုဲဂွံအက္ခရ်ပလ္လဝတုဲ ချူတိုန်လိက်မန်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်၅၀၀-၆၀၀ဨဒဳမဒှ်ရ။

မန်ပိုဲဂွံနၚ် အက္ခရ်နူပလ္လဝတုဲချူတိုန်လိက်ဘာသာမန်ကၠာရ။ အက္ခရ်မန်ဂှ်မွဲအခိၚ်ကဵုမွဲအခိၚ်ဟွံတုပ်တုဲပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ လိက်ဘာသာမန်ချူလဝ်ကၠာကၠာတေံဂှ် ပ္ဍဲကဵုတၟံတၟံခကှေ် ခေါ်တိစံၚ် တံဟေၚ်ဂွံဆဵုကေတ်ဒဵုလၟုဟ်မာန်ရ။ ဟိုတ်နူသၞာံလံလအာဗွဲမလောန်ဂှ် ယဝ်ရချူလဝ်ပ္ဍဲတိုၚ်တၟံတံဂှ်ဟၚ်ဂွံတန်တဴဒဵုလၟုဟ်မာန်ရ။

ယဝ်ရပိုဲကတ်လ္ၚတ်အက္ခရ်မန်ချူလဝ်မွဲအခိၚ်ကဵုမွဲအခိၚ်ကီု ဗီုအက္ခရ်မန်ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်မွဲအခိၚ်ကဵုမွဲအခိၚ်ဒးသောၚ်ကလးမ္ဂးလိက်မန်ချူပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်၅၀၀-၆၀၀ဨဒဳဂှ် ကၠာအိုတ်ရ။ လိက်မန်နူကၠာအိုတ်ဂှ် အခိၚ်လၟုဟ်ဂွံဆဵုမာန်ပ္ဍဲလိက်တၟံဍုၚ်ပရထုံဍုၚ်ဒျောဒျာကဵုလိက်ချူလဝ်ပ္ဍဲကဝေက်တိမံက်ကၠုၚ်နူကျာ်ဒဵုအပ်(ဗိုလ်တထောၚ်) ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကာလဒးမဂတိုဟ် ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယရ။

လိက်ချူလဝ်ပ္ဍဲဖရပထုံဂှ်

  1. နကဵုဘာသာမန်ချူလဝ်ပရူကဵုဒါန်ကုကျာ်ပ္ဍဲတၟံထ္ကးမံၚ်ၜါကလောံ
  2. နကဵုဘာသာပါဠိချူလဝ်ယေဓမ္မာဂါထာပ္ဍဲတၟံခတှ်ၜေါခတှေ်တံမဒှ်ရ။

အက္ခရ်ချူလဝ်ပ္ဍဲကဝေက်တိ(ခေါ်တိစံၚ်) လ္ပါ်စးကျာ်ဗုဒ္ဓရုပ် ဂွံဆဵုလဝ်ပ္ဍဲကျာ်ဒဵုအပ်ကဵုအက္ခရ်ချူလဝ်ပ္ဍဲတၟံခတှေ်တၟံကလောံဖရပထုံဂှ် တုပ်ပ်ရဂှ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရဍုၚ်လ္ဂုၚ်ဂှ်လေဝ်ဒှ်ဍုၚ်တြေံမွဲဍုၚ်ဗီုဖရပတုံရဂှ်ဟီုမာန်ရ။[၃]

ဗျဉ်မန်ခေတ်ဖရပထုံသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳ၅၀၀-၆၀၀။
ဗျဉ်မန်ခေတ်ဖရပထုံသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳ၅၀၀-၆၀၀။

အက္ခရ်မန်ချူလဝ်ပ္ဍဲဖရပထုံကဵုကျာ်ဒဵုပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်၅၀၀-၆၀၀ဨဒဳတုဲ ဂွံဆဵုကေတ်လိက်မန်ချူလဝ်တိုၚ်တၟံ ဍုၚ်အဝဵု(ဍုၚ်ဒျောဒျာ) ကဵုပ္ဍဲတိုၚ်တၟံဍုၚ်ဝၚ်ကြာံ(ဍုၚ်သေံလဴ)ပၠန်ရ။ လိက်ချူလဝ်ပ္ဍဲဖရပထုံကဵုကျာ်ကျာ်ဒဵုအဝ်ရ။ အက္ခရ်မန်ချူလဝ် ပ္ဍဲတိုၚ်တၟံဍုၚ်အဝဵုကဵုဍုၚ်ဝၚ်ကြာံဂှ် ချူလဝ်ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳရ၀၀-၈၀၀ရဂှ်အစာသုတေသနတံဂးလဝ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရအက္ခရ်မန်ပ္ဍဲခေတ်ဍုၚ်အဝဵုဂှ်ပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်မွဲဗီုပၠန်ရ။

ဗျဉ်မန်ခေတ်အဝဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳရ၀၀-၈၀၀
ဗျဉ်မန်ခေတ်အဝဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳရ၀၀-၈၀၀

စိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်သၟိၚ်မနူဟဝ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်သဓီုကဵု သၟိၚ်ကျာန်ယျောတ်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဗကာံပၠန်အက္ခရ်မန်ဂှ် ဟွံတုပ်ကဵုအက္ခရ်ချူလဝ်ပ္ဍဲခေတ်ပရပထုံကဵုခေတ်ဍုၚ်အဝဵုပၠန်ရ လိက်မန်ချူလဝ်ပ္ဍဲခေတ်သဓီုကဵုခေတ်ဗကာံဂှ်ပၠန်လဝ်ချူလဝ်ပ္ဍဲတိုၚ်တၟံဟေၚ်ဂွံဂၠိုၚ်ရ ပဲါနူချူလဝ်ပ္ဍဲတိုၚ်တၟံတုဲပ္ဍဲကဵုဗကာံမ္ဂးလိက်ချူလဝ်နကဵုမှၚ်သၟဝ်ရုပ်ပါန်ခိ ပ္ဍဲကျာ်ဂိုတ်(ဂူဘုရား)ဂှ်လေဝ်ဂွံဆဵုဗွဲမဂၠိုၚ်မာန်ရ။

ဟိုတ်ဂှ်ရ မန်ပိုဲဂှ်ဂွံတိုန်အက္ခရ်တုဲချူတိုန်လိက်မန်ဂှ် နကဵုသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳ၅၀၀ရဂှ် နကဵုတိုၚ်တၟံဒဵုလၟုဟ်ထ္ၜးသက်သဳမာန်ရ။ ဗီုအက္ခရ်မန်ပိုဲပြံၚ်လှာဲကၠုၚ်ဂှ်လေဝ်ဂွံဆဵုမာန်ပ္ဍဲလိက်တံဂှ်ရ။[၄]

ဗျဉ်မန်ခေတ်ဖကာံသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳ၁၁၁၃ပ္ဍဲကျာ်ရာဇကုမာရမြစေတဳအက္ခရ်မန်ချူလက်ထက်ဨကရာဇ်ဗြဴမိစဴဗု
ဗျဉ်မန်ခေတ်ဖကာံသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳ၁၁၁၃ပ္ဍဲကျာ်ရာဇကုမာရမြစေတဳအက္ခရ်မန်ချူလက်ထက်ဨကရာဇ်ဗြဴမိစဴဗု

လိက်ဗၠာပၠန် ဂွံဒှ်တိုန်လိက်ဗၟာဂှ်ဂွံအက္ခရ်နူလဵု အခိၚ်လဵုပပ္တံချူကၠုၚ်ရော ယဝ်သၟာန်မ္ဂးအက္ခရ်ဗၟာချူကၠာအိုတ်ဂှ်ဂွံဆဵု ကေတ်ပ္ဍဲတိုၚ်တၟံမြစေတဳရာဇကုမာရဟိုတ်နူတိုၚ်တၟံရာဇကုမာဂှ် ချူလေဝ်ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳ၁၁၁၃ လိက်ဗၟာချူကၠာအိုတ်ဂှ်ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်၁၁၁၃မဒှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ် လိက်မန်မံက်တိုန်ကၠုၚ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဨဒဳ၅၀၀ တုဲလိက်ဗၟာမံက်တိုန်ကၠာအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ်ဨဒဳ၁၁၁၃ဂှ်ရ။ လိက်မန်မံက်တိုန်ၜိုတ်၆၀၀သၞာံလောန်တုဲမှ လိက်ဗၟာမံက်တိုန်ကၠုၚ်ရ။ ဂွံဒှ်တိုန်လိက်ဗၟာပၠန်လေဝ်ကေတ်အက္ခရ်မန်ချူဒၟံၚ်ပ္ဍဲခေတ်ဗကာံတုဲဂွံချူတိုန်လိက်ဗၟာရဂှ် ပိုဲဂွံတီလဝ်ညိကီု ရန်တၟံတုဲဒးသောၚ်ကလးဒးချူထ္ၜးဏာရ။

နိဿဲ[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

  1. ဝင်အက္ခရ်မန် နာဲထဝ်သောန် ကၞပ်၃၀
  2. ဝင်အက္ခရ်မန် နာဲထဝ်သောန် ကၞပ်၃၁
  3. ဝင်အက္ခရ်မန် နာဲထဝ်သောန် ကၞပ်၃၂
  4. ဝင်အက္ခရ်မန် နာဲထဝ်သောန် ကၞပ်၃၄