ကရေင်သဂဝ် (ဂကူ)
 အလာံ ဂကူကရေင် | |
 သၟတ်ဗြဴ ကရေင်သဂဝ် မွဲတၠ နကဵု ကယျိုင် အခိုက်ကၞာ | |
| ဒေသ ဂကောံမၞိဟ် မပဒတဴဂၠိုင် | |
|---|---|
 Myanmar | ~ ၂,၀၀၀,၀၀၀ |
 Thailand | ~ ၁,၃၅၀,၀၀၀ |
 United States (Diaspora) | ~ ၇၀,၀၀၀ |
| အရေဝ်ဘာသာ | |
| ကရေင်သဂဝ်၊ ဗၟာ၊ သေံ | |
| ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော် | |
ဂကူကရေင်သဂဝ် (ဗၟာ: စကောကရင်‚ အၚ်္ဂလိက်: S'gaw Karen) (ကရေင်: စှီၤ ဟွံသေင်မ္ဂး ပှၤကညီဖိ) မလေပ် ကော်စ ကရေင်ဗု[၁] ဟွံသေင်မ္ဂး ပကညဝ် (Pgaz K'Nyau)[၂][better source needed] ဂှ် ဒှ် ဂကူကောန်ဍုင်အရင် အဓိက မွဲ မပဒတဴ ပ္ဍဲရးနိဂီုဗၟာ ကေုာံ ရးနိဂီုသေံ ရ။[၃] ဂကူကရေင်သဂဝ် တအ် ဂှ် ဒှ် မၞိဟ် မဟီုအရေဝ် ကရေင်သဂဝ် တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံ ဂကူကရေင် နာနာ တအ် ဂှ် ညးတအ် ဒှ် ဂကူ မၞုံ ကု လၟိဟ် မၞိဟ် ဂၠိုင် အိုတ် ရ။[၄]
ကရေင်သဂဝ် ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ ဂကောံဂကူကရေင် ဂမၠိုင် မွဲ ရ။ ကိုပ်ကၠာ တေအ် ရန်တၟအ် ကဵု ဂွံ ကော် တၞဟ်ခြာ ကု ကရေင်ဍာဲ တုဲ ကရေင် ဏအ် ဂှ် ညးကော်စ "ကရေင်ဗု"၊ ဂကူပအိုအ် ဂှ် ညးကော်စ "ကရေင်လစံက်" ရ။ ဆဂး ဂကူပအိုအ် တအ် ဂှ် ဟွံဒးစိုတ် ကော် ညးတအ် ကရေင် တုဲ ညးတအ် တိတ် အာ နူကဵု ဂကောံဂကူကရေင် ရ။[၁]
၁။ ဝေါဟာရ ကေုာံ အဓိပ္ပါယ် (Etymology)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဝေါဟာရ မဟီုမ္ဂး "ကရေင်သဂဝ်" ဂှ် ဒှ် ယၟု မကော်စ နကဵု ဘာသာဗၟာ ကေုာံ သၟာသုတေသန ရးပလိုတ် တအ် ရ။ နကဵု အရေဝ် မိ ညးတအ် မ္ဂး ညးတအ် ကော်စ ဇကု ညးတအ် **"ပကညဝ်" (Pgaz K'Nyau)** မတွံဂး "ကောန်မၞိဟ်" ဟွံသေင်မ္ဂး "မၞိဟ် ဓမ္မတာ" ရ။ ယၟု မဟီုမ္ဂး "ကရေင်ဗု" ဂှ် ကၠုင် နူကဵု အခိုက်အလိုက် သၟတ်ဗြဴ ကရေင်သဂဝ် တအ် မလေပ် ဗိုက်လတက် ကယျိုင် ခြည် ဂၠိင်င် အရံင် ဗုဗု (လဆောဝ် နှဴ ကု အရံင် ဗကေတ်) ကိုပ်ကၠာ ဟွံဂွံ သ္ပ ဒတန် အိန်ထံင် ရ။
၂။ ဒေသမပဒတဴ ကေုာံ လၟိဟ်မၞိဟ် (Geographic Distribution)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူသဂဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲ ရးနိဂီုဗၟာ လပါ် ဗမံက် ကေုာံ သၠုင်ကျာ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်ကရေင်၊ တွဵုရးဍုင်မန် ကေုာံ တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဍာဲ။ အတိုင် အလဵုအသဳ တွဵုရးဍုင်ကရေင် မဗမံက် ထ္ၜး လဝ် မ္ဂး ဂကူကရေင်သဂဝ် တအ် ဂှ် ပဒတဴ ဂၠိုင် ပ္ဍဲ ရးဨရာဝတဳ (ပ္ဍဲ ဒေသ ကြုင် တအ်)၊ ဒေသ ဒဵုသတိုင် (ပဲခူးရိုးမ) ကေုာံ ရးလ္ဂုင် ရ။[၅]
ပါဲနူ ဍုင်ဗၟာ တုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်သေံ လပါ် သၟဝ်ကျာ (ဥပမာ - ခရိုင် တာခ်၊ ချင်းမိုင်၊ မဲ့ဟံင်သောန် တအ်) မ္ဂး လၟိဟ် မၞိဟ် ဂကူကရေင် သဂဝ် နွံ စ ၜိုတ် ၄ ကိုဋ် (၄၀၀,၀၀၀) ပြင်င် ရ။ ပ္ဍဲ လက္ကရဴ ဏအ် ဟိုတ်နူ ပေါဲပၞာန် အပ္ဍဲ ဍုင် တုဲ ကရေင်သဂဝ် ဗွဲမဂၠိုင် ပြံင်ရွှေ့ အာ တန်တဴ ပ္ဍဲ ဍုင် ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ အဝ်သတြေလျာ ကေုာံ ကနေဒါ နဒဒှ် ကောန်ဍုင် ပလံင် (Diaspora/Refugees) ရ။
၃။ အရေဝ်ဘာသာ ကေုာံ လိက်ပတ် (Language and Script)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]အရေဝ် ကရေင်သဂဝ် ဝွံ ဍေံ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ဂကောံ အရေဝ် တိဗေတ်-ဗၟာ (Sino-Tibetan language family) ရ။ ဍေံ တၞဟ်ခြာ နူကဵု အရေဝ် ကရေင်ပိုး ဗွဲမဇၞော် တုဲ မၞိဟ် ဟီု အရေဝ် ၜါ ဏအ် ကၠိုဟ်ခၠင် ကေတ် ညးသကအ် ဝါတ်ဂါတ် ရ။ သွက် လိက်ပတ် ကရေင်သဂဝ် မ္ဂး ဍေံ နွံ ကု ဗီုပြင် အဓိက ၜါ သာ်-
- လိက် ကရေင်သဂဝ် ခရေတ်ယာန်: မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု လကျာ် သာသနာ အမေရိကာန် Jonathan Wade ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၃၂ နကဵု ပွမစကာ အက္ခရ် ဗၟာ/မန် နဒဒှ် သဇိုင်။
- လိက် ကရေင်သဂဝ် ဗုဒ္ဓဘာသာ: မဖန်ဗဒှ် လဝ် နကဵု ကျာ်ဇၞော် အ္စာ မၞုံ ကု လညာတ် လပါ် ဗုဒ္ဓဘာသာ သွက်ဂွံ စကာ ပ္ဍဲကဵု ပရေင် သာသနာ။ လိက် ဏအ် လေဝ် ဒက်ပ္တန် လဝ် လတူ အက္ခရ် ဗၟာ/မန် ကီု ရ။
၄။ ယေန်သၞာင် ကေုာံ အခိုက်ကၞာ (Culture and Traditions)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ဂကူကရေင်သဂဝ် တအ် ဂှ် မြဟ်တမ္ညဝ် လပါ် ပရေင် တုတ် လိက် ကေုာံ ပရေင် ကၠောန် ကမၠောန် ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန် ဂူ (Rotational farming / Taungya) ရ။
- ကယျိုင်ကယဝ်: ကယျိုင် ညးတအ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ် စကာ အရံင် ဗကေတ်၊ လမ္စံက် ကေုာံ ဗု။ သၟတ်ဗြဴ တအ် မလေပ် ဗိုက် ကယျိုင် ခြည် ဂၠိင် ဗုဗု တုဲ၊ မၞိဟ်ဗြဴ မအိန်ထံင် တုဲ တအ် မ္ဂး ဗိုက် ဂၠိက် လစံက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗကေတ် မၞုံ ကု ပရေင် ဇိင် ဇာ တၟေင်င် ရ။
- သဘင် ဒက်တဲ (Wrist-tying Ceremony): ပ္ဍဲ ဂိသ် ဝှ် (အဝ်ဂေတ်/သေပ်တေမ်ဗါ) မ္ဂး ဂကူကရေင် တအ် ကၠောန် သဘင် ချည်ဖြူဖွဲ့မင်္ဂလာ ဟွံသေင်မ္ဂး သဘင် ဒက်တဲ ဇုက် ခြည် ဗု ညံင် လမျီု ကေုာံ စိုတ်ဓါတ် ဂွံ တန်တဴ ညဳသၟဟ် ကေုာံ ဂွံ ကလိဂွံ ပရေင် ထတ်ယုက် ခိုဟ် ရ။ ဏအ် ဂှ် ဒှ် သင်္ကေတ ပရေင် ညဳသၟဟ် ဂကူ ညးတအ် မွဲ ရ။
၅။ ပရေင်ပတှ်ေ ကေုာံ ဘာသာ (Religion and Beliefs)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]နူ တမ် ဝါဒိ တေအ် ဂကူကရေင်သဂဝ် တအ် ဒ္ဂေတ် ဗက် ပရေင် ပတှ်ေ ကလော်နတ် (Animism) တုဲ ပတှ်ေ ကေတ် လတူ နတ် မိမ ကေုာံ နတ် သဘာဝ တအ် ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲ ခေတ် လၟုဟ် မ္ဂး ဂကူကရေင်သဂဝ် ဗွဲမဂၠိုင် (အကြာ ၆၀-၇၀%) ပြံင်လှာဲ လျိုင်ပတှ်ေ အာ လပါ် **ဘာသာ ခရေတ်ယာန် (Christianity)** ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူကဵု ပရေင် ပတန် သာသနာ နူ ခေတ် ကိုဝ်လဝ်နဳ (ဗွဲတၟေင် သၟဝ် ဂကောံ Baptist) ရ။ လၟိဟ် မသှ်ေ တအ် ဂှ် ရှ်ေသှ်ေ **ဗုဒ္ဓဘာသာ ထေရဝါဒ (Theravada Buddhism)** ကေုာံ ပရေင် ပတှ်ေ ကလော်နတ် တြေံတြဟ် တအ် ရ။
၆။ ဝင် ကေုာံ ပရေင်ဍုင်ကွာန် (History and Politics)
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]ပ္ဍဲ ခေတ် အုပ်ဓုပ် ကိုဝ်လဝ်နဳ အင်္ဂလိက် မ္ဂး၊ ဂကူကရေင်သဂဝ် ဗွဲမဂၠိုင် လုပ် ယိုက်ဂၠေင် တာလျိုင် ပ္ဍဲ ဒပ်ပၞာန် အင်္ဂလိက် ကေုာံ ပရေင် အုပ်ဓုပ် ဍုင် ရ။ ကြဴနူ ရးနိဂီုဗၟာ ကလိဂွံ ဍုင် သၠးပွး ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ၊ ဟိုတ်နူ ပရေင် ဟွံပေင်စိုတ် လတူ ပရေင် အုပ်ဓုပ် အလဵုအသဳ ဖဆပလ (AFPFL) ကေုာံ သွက်ဂွံ ကလိဂွံ တွဵုရး အခေါင်အုပ်ဓုပ်အပိုင် ဗၠးၜး ဇကု တုဲ၊ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် လဝ် **ဂကောံ ကရေင် ကောန်ဂကူ ညဳသၟဟ် (Karen National Union - KNU)** ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၉ တုဲ စ ဆက် ကၠောန် ကၠုင် ပေါဲပၞာန် တဝ်စၞေဟ် စဵုကဵု တ္ၚဲ ဏအ် ရ။
နိဿဲ
[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]- 1 2 Sir George Scott. Among the Hill Tribes of Burma – An Ethnological Thicket. National Geographic Magazine, 1922, p. 293
- ↑ Land Use and Sustainability in the Highlands of Northern Thailand Archived ၂၀၁၁-၀၉-၂၉ at the Wayback Machine
- ↑ Hilltribes in Thailand Archived ၂၀၁၅-၀၄-၀၂ at the Wayback Machine
- ↑ Ethnologue - Karen, S’gaw
- ↑ ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ. Open. Archived from the original on 12 November 2023။ Retrieved on 5 September 2023။ “စကောကရင်မျိုးနွယ်စုသည် ဧရာဝတီ၊ စစ်တောင်းနှင့် ပဲခူးရိုးမ၊ ရန်ကုန်တိုင်းတို့တွင် အများအပြား နေထိုင်ကြသည်။”